Ghép tạng Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên y học chuyên sâu

Ngày 9-10/1/2026, Hội nghị Quốc tế lần thứ 3 về hiến, lấy và ghép mô, tạng được tổ chức tại Việt Nam, do Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, Hội Ghép tạng Việt Nam và Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội phối hợp thực hiện. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh nhu cầu ghép tạng ngày càng gia tăng, trong khi nguồn tạng hiến vẫn còn hạn chế, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống hiến, ghép tạng bền vững, minh bạch và hiệu quả.

Làm chủ kỹ thuật ghép tạng phức tạp, tiệm cận trình độ thế giới

Theo thống kê của Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, kể từ ca ghép thận đầu tiên được thực hiện tại Học viện Quân y năm 1992, sau hơn 30 năm triển khai, Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng. Riêng trong giai đoạn 2022–2024, mỗi năm có trên 1.000 ca ghép tạng được thực hiện tại 31 bệnh viện trên cả nước, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về số lượng ghép tạng.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép được 6 loại bộ phận cơ thể người, trong đó chủ yếu là ghép thận với 8.904 ca, tiếp theo là ghép gan 754 ca, 126 ca ghép tim và 13 ca ghép phổi, 3 ca ghép chi trên, 2 ca ghép ruột và hàng trăm ca ghép mô (ghép giác mạc, ghép da, tế bào gốc). Năm 2025, Việt Nam cũng xác lập kỷ lục mới, lần đầu tiên ghép cùng lúc tim - phổi.

GS.TS.BS Phạm Gia Khánh - Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam cho biết, chúng ta thực hiện ghép cả 6 loại tạng gồm thận, gan, tim, phổi, ruột và tụy. Với các tạng ghép phổ biến như thận, gan và tim, Việt Nam đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật phức tạp đang được áp dụng trên thế giới. Riêng ghép gan - một trong những phẫu thuật khó nhất, Việt Nam đã triển khai thành công ghép gan cho trẻ dưới 1 tuổi, người cao tuổi, ghép không cùng nhóm máu, ghép trong suy gan cấp, đến lấy – ghép gan bằng phẫu thuật nội soi và kỹ thuật chia gan.

Tỷ lệ sống còn sau 1 năm với bệnh nhân ghép thận khoảng 90-95%; ghép gan là 80-90%; ghép tim khoảng 85-90%. Phần lớn bệnh nhân sau ghép có hòa hợp miễn dịch tốt, tái hòa nhập cuộc sống bình thường, đi học, đi làm, hạn chế nhập viện tái diễn. Thậm chí người ghép thận mang thai và sinh con mà không còn cần tới máy lọc máu, và rất nhiều bệnh nhân đã duy trì thận ghép trong cơ thể lên tới 25 - 30 năm mới phải ghép lại.

Trong số những bệnh nhân được ghép tạng năm 1992, có những người có tạng ghép sống được tới 30 năm trong cơ thể và tới năm 2023 mới phải thực hiện phẫu thuật ghép lại lần hai. Điều này chứng minh y học Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật hiện đại, mở ra cơ hội sống lâu dài và chất lượng cho người bệnh suy tạng giai đoạn cuối.

Tăng tốc hoàn thiện hệ thống hiến, ghép tạng bền vững

Phát biểu tại hội nghị sáng 10/1, TS.BS Hà Anh Đức – Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, thời gian gần đây, đặc biệt sau khi Thủ tướng Chính phủ phát động phong trào vận động hiến mô, tạng trong toàn xã hội, lĩnh vực ghép tạng ở Việt Nam đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Tốc độ phát triển trong hai năm gần đây thể hiện rõ qua số ca hiến, số ca ghép và sự đa dạng của các loại hình ghép, từ ghép đơn tạng đến ghép đa tạng.

Một điểm nhấn quan trọng là Việt Nam đã từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật khó, từ lấy tạng đến ghép tạng, bao gồm cả các khối tạng phức hợp. Theo TS.BS Hà Anh Đức, đây là kết quả của sự nỗ lực bền bỉ của đội ngũ y bác sĩ, các cơ sở y tế và các trung tâm ghép tạng trên cả nước. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế vận hành, đồng thời mở rộng và cấp phép thêm các đơn vị đủ điều kiện tham gia hoạt động hiến, lấy và ghép mô, tạng.

So sánh với khu vực và thế giới, Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể, ngay cả với một số quốc gia trong khu vực như Thái Lan, và càng rõ rệt hơn khi so với các nước đi đầu như Pháp hay Tây Ban Nha – nơi hoạt động hiến tạng đã được luật hóa mạnh mẽ, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Trong khi đó, tại Việt Nam, công tác vận động hiến tạng vẫn còn nhiều rào cản về nhận thức, pháp lý và tổ chức thực hiện.

Hội nghị lần này được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm quốc tế, làm cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, dự kiến trình trong tháng 10/2026, sau hơn 20 năm triển khai luật hiện hành.

Cần chuyển trọng tâm sang phát triển hiến tạng từ người chết não và ngừng tuần hoàn

Ở góc độ cơ sở y tế, GS.TS Ngô Quý Châu – Phó Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh nhấn mạnh, hiến, lấy và ghép mô, tạng là lĩnh vực y học chuyên sâu, mang tính liên ngành cao, bao trùm toàn bộ chuỗi hoạt động từ tuyên truyền, vận động hiến tạng, điều phối, phân bổ tạng đến phẫu thuật ghép và theo dõi lâu dài sau ghép. Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, song vẫn còn không ít vấn đề cần tiếp tục trao đổi, đặc biệt là phát triển bền vững nguồn tạng, nâng cao hiệu quả điều phối và bảo đảm tính công bằng, minh bạch.

Theo lộ trình, bệnh viện sẽ triển khai ca ghép tạng đầu tiên vào quý 1 năm 2026, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định của Bộ Y tế và pháp luật Việt Nam, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Điều phối quốc gia trong toàn bộ quá trình hiến - ghép, mục tiêu cao nhất là đảm bảo an toàn người bệnh, hiệu quả điều trị và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật Việt Nam.

Từ góc nhìn điều phối hệ thống, PGS.TS Đồng Văn Hệ – Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người cho rằng, những thành tựu về kỹ thuật ghép tạng là rất đáng tự hào, nhưng sẽ không thể có một chương trình ghép tạng bền vững nếu thiếu một hệ thống hiến tạng mạnh mẽ, được tổ chức bài bản và đầu tư đúng mức. Thực tế cho thấy, xã hội thường chú ý nhiều đến các ca ghép thành công, trong khi hoạt động hiến tạng – nền tảng của toàn bộ hệ thống lại chưa nhận được sự quan tâm tương xứng.

Đáng lưu ý, nhiều khâu then chốt như phát hiện người chết não tiềm năng hiến, tư vấn và chăm sóc gia đình người hiến, hay điều phối hệ thống hiện vẫn chưa có cơ chế tài chính chi trả rõ ràng, dù đây là những công việc đòi hỏi nhiều nguồn lực và trách nhiệm nghề nghiệp. Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, nếu chỉ tập trung vào ghép mà không đầu tư cho hiến, hệ thống sẽ mất cân bằng, làm giảm tính công bằng và cơ hội tiếp cận ghép tạng của người bệnh.

TS.BS Phạm Gia Anh - Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người khẳng định, ngành hiến, ghép tạng Việt Nam không thể chỉ dựa vào việc hiến tạng từ người sống mà cần chuyển trọng tâm sang phát triển hiến tạng từ người chết não và ngừng tuần hoàn.

Mở rộng mạng lưới các bệnh viện tham gia hiến, ghép tạng

Hiện cả nước mới có 31 cơ sở đủ điều kiện thực hiện ghép tạng, chủ yếu tập trung tại các bệnh viện tuyến Trung ương và một số bệnh viện công lập lớn. Con số này chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng gia tăng của người bệnh suy tạng giai đoạn cuối. Nhiều bệnh viện thường xuyên quá tải, trong khi thời gian chờ ghép kéo dài khiến không ít bệnh nhân suy kiệt hoặc tử vong trước khi có tạng phù hợp.

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng mạng lưới các bệnh viện tham gia hiến – ghép tạng được coi là yêu cầu cấp thiết. PGS.TS Đồng Văn Hệ nhận định, sự tham gia của các bệnh viện tư nhân được đầu tư bài bản, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật và chịu sự quản lý chặt chẽ của Bộ Y tế sẽ góp phần mở rộng mạng lưới ghép tạng quốc gia, giảm áp lực cho bệnh viện công lập và nâng cao chất lượng điều trị. Đồng thời khẳng định những giá trị nhân văn sâu sắc của y học hiện đại: trao đi sự sống để nối dài sự sống.

Chỉ trong 2 tuần liên tiếp, 29 cuộc đời được hồi sinh nhờ ghép tạng

SKĐS - Chỉ trong 2 tuần liên tiếp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã thực hiện các ca ghép tạng, hồi sinh sự sống cho 29 người bệnh, mang lại ánh sáng, niềm tin và tương lai mới cho người bệnh.