Gây họa trên hàng triệu hecta rừng suốt hơn 150 năm từ một sự cố để sổng sâu

Năm 1869, nhà tự nhiên học nghiệp dư Étienne Léopold Trouvelot sinh sống tại thành phố Medford, tiểu bang Massachusetts (Mỹ) đã mang loài sâu bướm xốp từ châu Âu về nuôi ở khu vườn sau nhà. 

Ý định ban đầu của ông hoàn toàn mang tính nghiên cứu khoa học thuần túy, khi muốn lai tạo ra một giống sâu nhả tơ có khả năng kháng bệnh tốt hơn các giống tằm nội địa. Tuy nhiên, một trận giông lốc bất ngờ ập đến đã làm rách hệ thống lưới bảo vệ, vô tình hất văng lứa sâu non đang nuôi dưỡng ra ngoài môi trường tự nhiên.

Sự cố tưởng chừng nhỏ nhặt trong khu vườn nhỏ đó đã nhanh chóng châm ngòi cho một trong những thảm họa sinh thái tốn kém nhất lịch sử Bắc Mỹ. Không những vậy, điều làm cho nó trở nên nguy hiểm nằm ở chỗ hậu quả không hề xuất hiện ngay lập tức.

Trong khoảng 2 thập kỷ đầu tiên sau khi thoát ra ngoài, loài sâu này phát triển âm thầm và gần như không gây ra bất kỳ sự chú ý nào đối với cộng đồng xung quanh. Khoảng thời gian im lặng kéo dài suốt 20 năm đã khiến mọi người hoàn toàn mất cảnh giác. 

Đến năm 1889, quần thể sâu bướm sau nhiều thế hệ tích tụ liên tục đã vượt ngưỡng bùng phát, quét sạch lá cây trên một diện tích rộng tới 900 km vuông xung quanh khu vực Medford.

Môi trường mới tại khu vực Bắc Mỹ đã tạo điều kiện hoàn hảo cho loài sinh vật ngoại lai này sinh sôi. Tại đây, chúng hầu như không phải đối mặt với bất kỳ kẻ thù tự nhiên nào trong chuỗi thức ăn. 

Dù bướm cái trưởng thành không thể bay, những con sâu non lại sở hữu cơ chế phát tán cực kỳ hiệu quả bằng cách nhả ra các sợi tơ mỏng để mượn sức gió bay đi xa. Bên cạnh đó, chúng là loài ăn tạp khi có thể ngấu nghiến lá của hơn 300 loài cây và bụi rậm khác nhau.

Sự tàn phá của loài sâu này để lại những tổn thương sâu sắc cho hệ sinh thái rừng. Việc mất toàn bộ lá trong một mùa hè chưa thể làm chết ngay một cây cổ thụ, nhưng nếu tình trạng này lặp lại liên tiếp, cây trồng sẽ cạn kiệt nguồn năng lượng dự trữ ở thân và rễ do phải liên tục dồn sức mọc ra lứa lá mới. 

Thực tế cho thấy sau 2 năm liên tiếp bị sâu ăn trụi lá, có tới 80% số cây trong một khu rừng gỗ cứng có thể sẽ chết khô. 

Tính từ năm 1970 đến năm 2013, loài sinh vật này đã gặm nhấm và làm trọc lóc khoảng 33 triệu ha rừng.

Chính quyền tiểu bang Massachusetts từng triển khai các chiến dịch phun thuốc trừ sâu diện rộng với nồng độ độc hại rất cao nhằm xóa sổ loài sâu này nhưng đều thất bại. Chúng tiếp tục tràn qua miền Đông Bắc, miền Trung Đại Tây Dương rồi tiến sâu vào vùng Trung Tây với tốc độ lây lan khoảng 20 km/năm. 

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp Mỹ cùng các cơ quan chức năng buộc phải từ bỏ mục tiêu tiêu diệt triệt để. Thay vào đó, giới chức trách chuyển sang chiến lược kiểm soát vùng lây lan bằng cách kết hợp mạng lưới bẫy giám sát, phun hóa chất gây gián đoạn quá trình sinh sản và thả các loài nấm thiên địch để kiềm chế những đợt bùng phát.

Cơ quan bảo tồn địa phương ước tính thảm họa sinh thái này vẫn đang tiêu tốn khoảng 868 triệu USD/năm cho các chi phí thiệt hại và công tác kiểm soát. Hơn một thế kỷ rưỡi đã trôi qua kể từ trận gió lốc ở Medford, bài học về khoảng trống giữa một sơ suất nhỏ ban đầu và hậu quả kéo dài nhiều thế hệ vẫn còn nhãn tiền.