Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, nguồn vốn đầu tư cho nền kinh tế thông qua các tổ chức tín dụng trong quý I/2009 chỉ tăng 2,67% so với cuối năm 2008, nhưng sang tháng 4 đã tăng đột biến lên tới 4,86% (so với tháng 3). Trong bối cảnh chúng ta đang phải thực hiện quyết liệt các biện pháp ngăn chặn suy giảm kinh tế, thì mức tăng trưởng dư nợ tín dụng như vậy là một tín hiệu tốt vì cho thấy kênh tín dụng cho doanh nghiệp và người tiêu dùng đã được khơi thông. Nhưng thực tế đang có một số dấu hiệu rất đáng quan ngại.
 Quản lý đầu vào của VND tại Ngân hàng Công thương |
Đối với nguồn vốn vay, các doanh nghiệp hiện đang tập trung vay VND càng nhiều càng tốt và không mặn mà vay đồng USD. Lý do dễ nhận thấy của hiện tượng trên là hiệu quả kinh tế như nhau (mặt bằng lãi suất cho vay giữa VND và USD như nhau, USD ở mức 5 - 7%/năm, VND từ 8,5 – 10,5%/năm và có thể được hưởng hỗ trợ lãi suất của Chính phủ) lại không bị rủi ro về biến động tỷ giá. Điều nguy hiểm ở đây là xuất hiện dấu hiệu nhiều doanh nghiệp đã dùng số tiền vay VND tiến hành mua gom USD để nhập khẩu hàng hóa và đầu cơ tích trữ phòng ngừa rủi ro tỷ giá sau này. Đây là một trong những yếu tố quan trọng gây ra tình trạng mất cân đối cung – cầu ngoại tệ trên thị trường từ giữa tháng 4 đến nay.
Việc các doanh nghiệp thờ ơ với các khoản vay tín dụng bằng ngoại tệ dẫn tới lượng ngoại tệ ứ đọng nhiều trong hệ thống ngân hàng, không chỉ gây khó khăn trong nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng và điều hành vĩ mô của Nhà nước mà còn làm lãng phí một nguồn vốn không được đưa vào lưu thông phục vụ sản xuất, đồng thời tạo sức ép giảm giá đồng VND. Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Ngăn chặn suy giảm kinh tế Việt Nam” do Ủy ban Kinh tế Quốc hội, Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam và Trường đại học Kinh tế quốc dân phối hợp tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Thu Phương thuộc Ngân hàng Công thương Việt Nam cho biết lượng ngoại tệ các cá nhân, tổ chức đang gửi trong các ngân hàng thương mại có thể lên tới 14 tỷ USD.
Nếu giữ nguyên tốc độ tăng dư nợ tín dụng như hiện nay thì cuối năm, mức tăng trưởng tín dụng có thể tăng trên 30% (đây là mức tăng trưởng của thời kỳ năm 2007 và đầu năm 2008). Bên cạnh đó, tín dụng tiêu dùng cũng đang theo chiều hướng tăng trưởng mạnh khi ngày càng nhiều ngân hàng mở rộng cửa hơn đối với kênh cho vay này. Do vậy nguy cơ lạm phát trong thời gian tới đang dần hình thành từ thời điểm này nếu không có biện pháp điều tiết tài chính tiền tệ hợp lý.
Bên cạnh đó, giá trị gia tăng thực sự của dòng tiền cũng là vấn đề cần đề cập. Ít nhất cho đến thời điểm này dòng tiền chưa thực sự làm cho hoạt động sản xuất tăng trưởng mạnh (giá trị sản xuất công nghiệp tháng 4 chỉ tăng ở mức 3,1% so với tháng 3). Trong khi đó, nhìn sang các thị trường không tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế như chứng khoán, bất động sản, chúng ta đã thấy có dấu hiệu tăng “nóng”.
Đó là một số dấu hiệu đáng chú ý trong dòng chảy lưu thông tiền tệ hiện nay. Thiết nghĩ, đã đến lúc chúng ta cần tăng cường giám sát đường đi của dòng tiền, mạnh tay chấn chỉnh thị trường ngoại hối và chú trọng kiểm tra, giám sát nâng cao hiệu quả đầu tư công, nhất là các gói kích cầu đang thực hiện. Hiệu quả đầu tư không chỉ mang tính chất ngắn hạn là chống suy giảm kinh tế mà còn phải lan tỏa trong dài hạn giúp giảm thâm hụt ngân sách, sức ép lạm phát và giảm thiểu những mầm mống bất ổn kinh tế vĩ mô trong tương lai.
Lê Ninh