ThS.BS Nguyễn Thu Huyền (Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8) cho biết, tăng huyết áp từ lâu được gọi là "kẻ giết người thầm lặng" bởi bệnh có thể tiến triển trong nhiều năm mà gần như không gây ra triệu chứng rõ ràng. Trong thời gian đó, tình trạng huyết áp tăng kéo dài âm thầm gây tổn thương mạch máu và nhiều cơ quan quan trọng như tim, não, thận.
Theo số liệu mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người từ 30 - 79 tuổi trên thế giới mắc tăng huyết áp, tương đương khoảng 1/3 dân số trong nhóm tuổi này. Đáng chú ý, khoảng 600 triệu người, chiếm 44%, không biết mình mắc bệnh. Chỉ khoảng 23% số người tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp ở mức mục tiêu. Phần lớn người bệnh sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Chỉ có khoảng 23% số người tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp ở mức mục tiêu.
Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh cũng ở mức đáng báo động. Có khoảng 25% người trưởng thành Việt Nam mắc tăng huyết áp. Một thống kê khác cho thấy ước tính ở nước ta có khoảng 17 triệu người mắc bệnh, trong đó hơn 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị.
Dữ liệu của WHO cũng ước tính tỷ lệ tăng huyết áp chuẩn hóa theo tuổi ở người Việt Nam từ 30 - 79 tuổi vào khoảng 29,7%. Những con số này cho thấy thách thức của tăng huyết áp không chỉ nằm ở số người mắc bệnh lớn mà còn ở khoảng trống trong phát hiện, điều trị và kiểm soát bệnh.
Bác sĩ Huyền cho biết thêm, tăng huyết áp thường được xem là vấn đề sức khỏe chủ yếu của người trung niên và cao tuổi. Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy bệnh đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ.
Không ít trường hợp dưới 40 tuổi đã mắc tăng huyết áp. Điều đáng lo ngại khi tăng huyết áp tương đối dễ phát hiện và có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả ,nhưng tỷ lệ được chẩn đoán, phát hiện và kiểm soát đạt mục tiêu vẫn còn thấp.
Thực tế những năm gần đây cho thấy bệnh đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ
Tháng 3/2026, các chuyên gia tim mạch cũng cảnh báo tại Việt Nam, các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp và đột quỵ đang có xu hướng gia tăng, đồng thời xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn.
Lối sống hiện đại được xem là một trong những yếu tố góp phần vào xu hướng này. Chế độ ăn nhiều muối và thực phẩm chế biến sẵn, ít rau xanh, thừa cân béo phì, ít vận động, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, căng thẳng và thiếu ngủ đều có thể làm tăng nguy cơ.
Đặc biệt, tăng huyết áp thường đi cùng béo phì, rối loạn lipid máu, đái tháo đường và bệnh thận mạn. Khi nhiều yếu tố nguy cơ cùng tồn tại, khả năng xảy ra biến cố tim mạch càng tăng.
ThS.BS Nguyễn Thu Huyền lưu ý, điều nguy hiểm nhất của tăng huyết áp không chỉ nằm ở chỉ số huyết áp cao mà ở những tổn thương cơ quan diễn ra âm thầm trong thời gian dài.
Huyết áp không được kiểm soát có thể làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh thận mạn và tử vong sớm. WHO hiện vẫn xếp tăng huyết áp vào nhóm nguyên nhân quan trọng gây tử vong sớm trên thế giới.
Các cập nhật khoa học năm 2026 còn cho thấy việc đánh giá người tăng huyết áp không nên chỉ dừng ở con số đo được trên máy. Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) nhấn mạnh cần chú ý đến tổn thương cơ quan đích do tăng huyết áp. Những người đã xuất hiện tổn thương cơ quan đích có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao gấp khoảng 2 - 3 lần, ngay cả khi huyết áp nằm trong khoảng được ESC xếp vào nhóm "huyết áp tăng" 120 - 139/70 - 89 mmHg.
Điều này củng cố quan điểm mới rằng nguy cơ tim mạch liên quan đến huyết áp diễn ra theo một phổ liên tục, thay vì chỉ bắt đầu khi một người vượt qua ngưỡng chẩn đoán tăng huyết áp.
Một trong những thay đổi đáng chú ý trong những năm gần đây là xu hướng can thiệp sớm hơn ở những người có nguy cơ tim mạch cao.
WHO hiện vẫn xếp tăng huyết áp vào nhóm nguyên nhân quan trọng gây tử vong sớm trên thế giới.
Hướng dẫn năm 2025 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Trường Tim mạch Hoa Kỳ (AHA/ACC) đặt mục tiêu huyết áp điều trị dưới 130/80 mmHg đối với phần lớn người trưởng thành, đồng thời nhấn mạnh phải cá thể hóa ở một số nhóm đặc biệt.
Theo hướng dẫn này, người có huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên được khuyến cáo điều trị bằng thuốc kết hợp thay đổi lối sống. Với người có huyết áp từ 130/80 mmHg, quyết định sử dụng thuốc còn dựa vào nguy cơ tim mạch tổng thể, trên bệnh tim mạch do xơ vữa, tiền sử đột quỵ, đái tháo đường, bệnh thận mạn và các yếu tố nguy cơ khác tim mạch trong tương lai.
Theo khuyến cáo ESC và VNHA nên phối hợp hai nhóm thuốc hạ áp ngày từ đầu Đối với tăng huyết áp độ I, hướng dẫn ưu tiên sử dụng hai thuốc hạ huyết áp thuộc hai nhóm khác nhau dưới dạng viên phối hợp liều cố định khi phù hợp nhằm tăng khả năng tuân thủ và giúp huyết áp đạt mục tiêu nhanh hơn.
Một phân tích được công bố tháng 1/2026 từ dữ liệu nghiên cứu SPRINT cũng cho thấy sử dụng viên phối hợp giúp tăng khoảng 22% khả năng đạt huyết áp mục tiêu sau 6 tháng so với sử dụng các thuốc tương đương dưới dạng đơn trị liệu nhiều viên riêng biệt.
Đáng chú ý, một nghiên cứu công bố cuối tháng 7/2026 khi đánh giá tác động của hướng dẫn AHA/ACC mới ước tính rằng nếu những người đủ tiêu chuẩn nhưng chưa được điều trị được tiếp cận thuốc hạ huyết áp phù hợp, khoảng 200.000 ca tử vong do mọi nguyên nhân và 162.000 ca tử vong tim mạch tại Mỹ có thể được ngăn ngừa trong 10 năm. Đây là kết quả mô hình hóa trên dân số Mỹ nên không thể áp dụng trực tiếp cho Việt Nam, nhưng cho thấy tiềm năng rất lớn của việc thu hẹp khoảng trống điều trị tăng huyết áp.
Đừng chờ có triệu chứng mới đo huyết áp
Bác sĩ Huyền chia sẻ một trong những giải pháp đơn giản nhất để giảm gánh nặng tăng huyết áp chính là phát hiện bệnh sớm.
Cập nhật khoa học của ESC năm 2026 nhấn mạnh người trưởng thành từ 18 tuổi nên được kiểm tra huyết áp định kỳ, tối thiểu mỗi 3 năm được đo huyết áp ít nhất mỗi 3 năm và từ 40 tuổi nên đo ít nhất mỗi năm một lần hàng năm. Khi phát hiện huyết áp tăng, cần xác nhận bằng các lần đo lặp lại hoặc đo huyết áp ngoài cơ sở y tế theo hướng dẫn chuyên môn.
Người dân cũng có thể chủ động theo dõi huyết áp tại nhà bằng thiết bị đã được kiểm định. Tuy nhiên, các chuyên gia hiện chưa khuyến cáo sử dụng số đo huyết áp từ đồng hồ thông minh hay thiết bị không dùng băng quấn để đưa ra quyết định điều trị, do độ chính xác của nhiều thiết bị vẫn chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Người dân cũng có thể chủ động theo dõi huyết áp tại nhà bằng thiết bị đã được kiểm định.
Song song với việc theo dõi huyết áp, kiểm soát cân nặng, giảm lượng muối trong khẩu phần, ăn nhiều rau quả, vận động thường xuyên, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, ngủ đủ và quản lý căng thẳng vẫn là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa và điều trị bệnh. Với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, cần dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ. Không nên tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc chỉ vì thấy huyết áp đã trở về bình thường.
Tăng huyết áp có thể không gây đau đớn hay biểu hiện rõ ràng trong nhiều năm, nhưng hậu quả mà bệnh để lại có thể rất nặng nề. Trong bối cảnh số người mắc ngày càng lớn và có xu hướng trẻ hóa, chủ động đo huyết áp, phát hiện sớm và kiểm soát liên tục chính là những biện pháp đơn giản nhưng quan trọng để giảm gánh nặng đột quỵ, bệnh tim và bệnh thận trong cộng đồng.
