Đái tháo đường đang trở thành gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng khi số người mắc bệnh gia tăng, nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán và không ít người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng tim mạch, thận, mắt. Phát hiện sớm, quản lý bệnh liên tục và thay đổi lối sống là những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế hậu quả lâu dài.
BSCKII Trần Thị Bích Liên – Phó Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Hữu Nghị cho biết các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính đang là thách thức lớn đối với hệ thống y tế. Nhóm bệnh này chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Đáng lo ngại, nhiều trường hợp tử vong sớm có thể được phòng ngừa thông qua kiểm soát yếu tố nguy cơ, phát hiện bệnh và điều trị kịp thời.
Đái tháo đường típ 2 có thể tiến triển âm thầm, người bệnh nên khám sức khỏe định kỳ là cơ hội phát hiện bệnh khi triệu chứng còn chưa rõ.
Trong nhóm bệnh không lây nhiễm, đái tháo đường là vấn đề đáng chú ý bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm, có thể gây tổn thương nhiều cơ quan trước khi người bệnh nhận ra những dấu hiệu bất thường.
Theo Atlas Đái tháo đường của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), ấn bản công bố năm 2025, Việt Nam ước tính có khoảng 2,5 triệu người từ 20 đến 79 tuổi mắc đái tháo đường trong năm 2024. Trong nhóm này, khoảng 37,8% chưa được chẩn đoán.
Khi không được chẩn đoán, người bệnh bỏ lỡ cơ hội điều chỉnh chế độ ăn uống, tăng cường vận động và điều trị đúng thời điểm. Đường huyết tăng kéo dài có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu, thần kinh và nhiều cơ quan quan trọng.
Biến chứng làm gia tăng đáng kể chi phí điều trị
Gánh nặng của đái tháo đường không chỉ nằm ở số người mắc bệnh mà còn ở quá trình điều trị kéo dài, nguy cơ mất khả năng lao động và chi phí chăm sóc sức khỏe.
BS Liên chia sẻ các biến chứng của bệnh rất đa dạng. Đường huyết cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, tổn thương võng mạc và tổn thương thần kinh ngoại biên. Người bệnh cũng có thể bị loét bàn chân, nhiễm trùng và phải cắt cụt chi trong những trường hợp nghiêm trọng.
Kiểm tra bàn chân định kỳ giúp phát hiện sớm vết loét và những dấu hiệu tổn thương mà người bệnh có thể khó tự nhận biết
Đặc biệt, đái tháo đường thường đi kèm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, thừa cân và béo phì. Những yếu tố nguy cơ này có thể tác động đồng thời, khiến nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong sớm tăng lên.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022, thế giới có khoảng 830 triệu người mắc đái tháo đường. Bệnh có thể dẫn đến mù lòa, suy thận, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và cắt cụt chi dưới. WHO cũng nhấn mạnh rằng dinh dưỡng lành mạnh, hoạt động thể lực thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý và không hút thuốc có thể giúp phòng ngừa hoặc trì hoãn đái tháo đường típ 2.
Khi xuất hiện biến chứng, người mắc đái tháo đường có thể cần điều trị lâu dài, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến sinh hoạt của cả gia đình.
Theo thông tin Bảo hiểm xã hội Việt Nam công bố tại hội thảo ngày 31/10/2025, Quỹ Bảo hiểm y tế đã chi khoảng 17.600 tỷ đồng cho bệnh đái tháo đường trong 9 tháng đầu năm 2025. Chi phí điều trị ở người bệnh đái tháo đường có biến chứng cao khoảng gấp đôi so với người chưa có biến chứng.
Những hậu quả này cho thấy nếu chỉ tập trung điều trị khi biến chứng đã xuất hiện, người bệnh phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn, còn gia đình và hệ thống y tế phải gánh thêm chi phí chăm sóc dài hạn.
Phòng bệnh từ những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày
Trước thực trạng trên, việc chuyển trọng tâm từ điều trị muộn sang phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý liên tục có ý nghĩa quan trọng.
Tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ theo dõi đường huyết và phát hiện sớm những bất thường ở tim mạch, thận, mắt và thần kinh.
Bs Liên khuyến cáo người dân cần ăn uống cân đối, vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng và bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2. Người có nguy cơ cao nên trao đổi với nhân viên y tế về thời điểm xét nghiệm đường huyết, kể cả khi chưa có triệu chứng.
Đối với người đã mắc bệnh, chế độ ăn và tập luyện cần được phối hợp với điều trị theo chỉ định. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc, thay đổi liều thuốc hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức vì có thể gây rối loạn đường huyết.
Gánh nặng đái tháo đường sẽ khó giảm nếu chỉ trông chờ vào các cơ sở khám, chữa bệnh. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, xây dựng môi trường thuận lợi cho vận động, cải thiện chất lượng bữa ăn và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ sàng lọc cần được thực hiện đồng thời.
Phát hiện sớm cần đi cùng quản lý bệnh liên tục. Sau chẩn đoán, tái khám theo hẹn và theo dõi đường huyết, huyết áp, mỡ máu, chức năng thận, mắt và bàn chân giúp phát hiện sớm tổn thương và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh.
