Gan nhiễm mỡ ngày càng được phát hiện nhiều trong cộng đồng, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì, ít vận động, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc sử dụng nhiều rượu bia. Tuy nhiên, "gan nhiễm mỡ" không phải là một bệnh có mức độ và nguy cơ giống nhau ở tất cả mọi người. Có người chỉ có lượng mỡ tăng trong gan và nguy cơ thấp; nhưng cũng có người đã xuất hiện viêm gan, xơ hóa và có nguy cơ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan.
1. Gan nhiễm mỡ do đâu?
Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ quá nhiều chất béo trong tế bào gan. Nguyên nhân thường gặp gồm rối loạn chuyển hóa liên quan đến béo phì, kháng insulin, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu và ít vận động. Đây là nhóm hiện được gọi là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa – MASLD. Rượu bia cũng có thể gây gan nhiễm mỡ và tổn thương gan.
Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ quá nhiều chất béo trong tế bào gan. Ảnh AI
Điều đáng quan tâm không chỉ là "có mỡ trong gan" mà là mỡ có gây viêm và xơ hóa hay không. Viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (MASH) là tình trạng có viêm và tổn thương tế bào gan do rối loạn chức năng chuyển hoá; nếu xơ hóa tiến triển, người bệnh có thể đi đến xơ gan và các biến chứng nghiêm trọng.
2. Điều trị gan nhiễm mỡ bắt đầu từ lối sống
Với phần lớn người bệnh, điều chỉnh lối sống vẫn là nền tảng điều trị. Giảm cân nếu thừa cân, hạn chế năng lượng dư thừa, giảm đồ uống có đường và chất béo bão hòa, tăng rau, chất xơ, thực phẩm ít chế biến và duy trì vận động đều đặn có thể làm giảm lượng mỡ trong gan và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Giảm khoảng 5–10% trọng lượng cơ thể ở người thừa cân, khi đạt được một cách an toàn và duy trì được, có thể mang lại những cải thiện đáng kể cho gan.
Vì vậy, không có chuyện dùng thuốc rồi thì được phép bỏ ăn kiêng, bỏ vận động. Thuốc khi có chỉ định thường được sử dụng cùng với thay đổi lối sống chứ không thay thế chúng.
3. Khi nào cần dùng thuốc?
Không phải cứ siêu âm ghi "gan nhiễm mỡ độ 1, độ 2 hay độ 3" là phải uống thuốc điều trị gan. Quyết định dùng thuốc cần dựa trên đánh giá toàn diện, đặc biệt là nguy cơ xơ hóa gan và các bệnh chuyển hóa đi kèm.
Người có đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipid máu hoặc các yếu tố nguy cơ chuyển hóa cần được quản lý tích cực. Những trường hợp nghi ngờ viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (MASH) có xơ hóa đáng kể cần được đánh giá chuyên sâu bằng các phương pháp không xâm lấn như xét nghiệm chỉ số xơ hóa, đo độ đàn hồi gan và khi cần các phương pháp chuyên sâu hơn.
Hiện nay điều trị dược lý của MASH đang phát triển nhanh. AASLD (Hiệp hội Hoa Kỳ về Nghiên cứu Bệnh gan) đã cập nhật hướng dẫn về resmetirom và semaglutide, hai loại thuốc đột phá nhất hiện nay trong bối cảnh điều trị viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa cho những nhóm bệnh nhân được lựa chọn, đặc biệt ở MASH có xơ hóa mức độ vừa đến tiến triển. Đây không phải là thuốc dành cho mọi trường hợp chỉ có gan nhiễm mỡ đơn thuần và cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá trước khi sử dụng.
Gan nhiễm mỡ không phải cứ phát hiện là phải uống thuốc, nhưng cũng không nên xem thường. Ảnh AI
4. Uống thuốc rồi có cần ăn kiêng không?
Ngay cả khi được chỉ định thuốc, người bệnh vẫn cần kiểm soát chế độ ăn, cân nặng, vận động, rượu bia và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Điều trị gan nhiễm mỡ hiện nay là điều trị toàn diện, trong đó thuốc là một công cụ bổ sung cho những người có chỉ định, không phải "tấm vé" cho phép tiếp tục lối sống gây bệnh.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Gan nhiễm mỡ không phải cứ phát hiện là phải uống thuốc, nhưng cũng không nên xem thường. Mức độ mỡ trên siêu âm chưa nói hết nguy cơ của bệnh. Điều cần biết là gan có viêm hay xơ hóa không, đồng thời người bệnh có béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc các yếu tố nguy cơ khác hay không. Hãy bắt đầu bằng ăn uống hợp lý, vận động và kiểm soát cân nặng; nếu có nguy cơ tiến triển, cần được bác sĩ đánh giá để quyết định có cần điều trị thuốc hay không. Thuốc và lối sống không phải hai lựa chọn thay thế nhau – khi có chỉ định thuốc, điều trị hiệu quả vẫn phải đi cùng thay đổi lối sống.
