Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố kết quả sơ bộ Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2025 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thực hiện. Khảo sát được tiến hành trên 7.353 học sinh 15 tuổi tại 194 trường trung học, đại diện cho khoảng 1,109 triệu học sinh cùng độ tuổi trên cả nước.
Đây là kỳ khảo sát đầu tiên Việt Nam chuyển hoàn toàn sang hình thức làm bài trên máy tính. Thay đổi này đòi hỏi học sinh phải điều hướng giữa nhiều màn hình, đọc văn bản đa phương thức, xử lý dữ liệu động và quản lý thời gian trong môi trường số.
Học sinh thích ứng nhanh với công nghệ
Theo công bố từ OECD, điểm trung bình của học sinh Việt Nam đạt 457 điểm ở môn Khoa học, 461 điểm ở phần Giải quyết vấn đề bằng máy tính, 443 điểm môn Toán và 392 điểm môn Đọc hiểu.
PISA quy định Mức 2 là ngưỡng năng lực cơ bản, nơi học sinh bắt đầu biết vận dụng kiến thức để xử lý những tình huống quen thuộc trong thực tế. Kết quả ghi nhận 71% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên ở môn Khoa học, tiệm cận mức 74% của OECD. Ở môn Toán, tỷ lệ này đạt 58%, so với 65% của OECD.
Đây là kỳ PISA lần đầu tiên Việt Nam chuyển từ làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính. Ảnh: MOET
Thách thức lớn nhất nằm ở môn Đọc hiểu khi chỉ có 41% học sinh Việt Nam đạt từ Mức 2 trở lên, trong khi trung bình OECD là 69%. Điều này đồng nghĩa với việc khoảng 59% học sinh chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản.
Bên cạnh đó, nhóm học sinh đạt năng lực cao ở Mức 5 và Mức 6 vẫn còn mỏng. Tỷ lệ này ở môn Khoa học là 2%, môn Toán là 4% và môn Đọc hiểu tiệm cận 0%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình tương ứng 7%, 8% và 6% của khối OECD.
Kết quả đánh giá năng lực học sinh Việt Nam tại PISA 2025 theo các lĩnh vực:
| Lĩnh vực đánh giá | Điểm trung bình Việt Nam | Tỷ lệ đạt chuẩn cơ bản (Mức 2+) | Tỷ lệ xuất sắc (Mức 5 - 6) | Tỷ lệ đạt chuẩn cơ bản OECD |
| Khoa học | 457 | 71% | 2% | 74% |
| Toán học | 443 | 58% | 4% | 65% |
| Đọc hiểu | 392 | 41% | ~0% | 69% |
| Giải quyết vấn đề trên máy tính | 461 | Chưa phân mức | Chưa phân mức | -- |
Bất chấp rào cản về điều kiện kinh tế, học sinh Việt Nam tiếp tục cho thấy tinh thần hiếu học đáng ghi nhận. Dù khoảng 31% học sinh tham gia thuộc nhóm hoàn cảnh kinh tế - xã hội thấp nhất theo thang đo quốc tế, nhóm này vẫn đạt trung bình 425 điểm Khoa học. OECD đánh giá đây là kết quả rất cao khi so sánh với các học sinh có cùng hoàn cảnh ở những quốc gia khác.
Môi trường giáo dục Việt Nam ghi nhận nhiều chỉ số tích cực. Khoảng 82% học sinh thể hiện sự tò mò trong học tập, 79% kiên trì vượt khó và 52% tin rằng năng lực có thể tiến bộ nhờ nỗ lực. Sự đồng hành của thầy cô cũng là lợi thế rõ nét khi 90% học sinh nhận thấy giáo viên Khoa học quan tâm sát sao, 85% được giảng đến khi hiểu bài và 89% nhận được sự hỗ trợ kịp thời khi gặp khó khăn. Các tỷ lệ này đều vượt xa mức trung bình của OECD.
Ý thức chuyên cần của học sinh cũng ở mức cao. Tỷ lệ nghỉ học không phép, bỏ tiết hay đi học muộn đều thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung quốc tế.
Khảo sát PISA 2025 cho thấy học sinh Việt Nam thích ứng rất nhanh với môi trường số. Các em dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường cho việc học, cao hơn mức 1,7 giờ của OECD.
Trí tuệ nhân tạo đã trở thành công cụ quen thuộc trong đời sống học đường. Tỷ lệ học sinh sử dụng chatbot AI để hỗ trợ học tập lên tới 94%, sử dụng để soạn thảo bài tập đạt 88%, tóm tắt văn bản đạt 86% và nghiên cứu chủ đề mới đạt 82%.
Tuy nhiên, năng lực thẩm định thông tin chưa phát triển tương xứng. Khoảng 30% học sinh cho biết chưa từng được học cách đánh giá tính chính xác của nội dung do AI tạo ra. Thực tế này đòi hỏi nhà trường phải nhanh chóng trang bị kỹ năng phản biện, hướng dẫn học sinh kiểm chứng dữ liệu thay vì ỷ lại vào công nghệ.
Cần giúp học sinh đọc hiểu tốt hơn trong mọi môn học
Kết quả từ PISA 2025 đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực đọc hiểu tối thiểu cho số đông. Các chuyên gia nhấn mạnh đọc hiểu không chỉ là nhiệm vụ riêng của môn Ngữ văn mà cần được rèn luyện đồng bộ trong tất cả các môn học, từ việc giải bài toán có lời văn đến đọc bản đồ hay phân tích biểu đồ khoa học.
Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục đẩy mạnh đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Ngành giáo dục sẽ ứng dụng phù hợp kỹ thuật đánh giá của PISA để xây dựng các bài tập gắn với thực tiễn, yêu cầu học sinh lập luận và giải quyết vấn đề, quyết không biến PISA thành kỳ thi hay tổ chức luyện thi tràn lan. Đồng thời, các hướng dẫn sử dụng AI an toàn và điều chỉnh hình thức kiểm tra sẽ sớm được triển khai để đánh giá đúng năng lực thực chất của học sinh.
PISA đánh giá điều gì?
PISA là Chương trình đánh giá học sinh quốc tế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tổ chức, dành cho học sinh 15 tuổi. PISA không chỉ đánh giá học sinh ghi nhớ kiến thức mà tập trung xem các em có khả năng vận dụng những điều đã học để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống hay không.
PISA 2025 có 91 quốc gia và nền kinh tế tham gia, với khoảng 765.000 học sinh.
