Qua tin nhắn trên mạng, giới trẻ thường hẹn gặp nhau tại những địa điểm công cộng, họ nhảy múa ca hát, ôm chầm nhau trong những nụ hôn say đắm hoặc đứng yên bất động như tượng đá trong một thời gian ngắn và sau đó đám đông này lại tan rã. Đó là hiện tượng Flash mob, nó đang lan tỏa và trở thành một trào lưu trong đời sống giới trẻ thế giới.
Cơn cuồng phong Flash mob
Bạn là một du khách nước ngoài đang đi mua sắm ở góc phố Shinjuku tại Tokyo (Nhật Bản). Đột nhiên, bạn nghe tiếng nhạc nổi lên ngay giữa lòng đường phố. Đám đông không biết từ đâu xuất hiện, bất ngờ tập hợp lại, ban đầu chỉ có vài người, rồi càng lúc càng đông hơn. Họ biểu diễn các điệu nhảy solo, rồi theo từng nhóm, nhưng ngoạn mục nhất vẫn là khi toàn bộ đám đông cùng hòa mình với nhau theo một điệu múa. Hỏi ra mới biết nhóm người này là các fan của Madonna, họ hẹn gặp nhau qua email và tin nhắn. Điệu nhảy của họ có vẻ tự bộc phát và đầy ngẫu hứng, nhưng thật ra đã được chuẩn bị từ trước. Mục đích của các ‘‘diễn viên múa’’ ở đây là để thu hút sự chú ý của đám đông. Các hành động này thường được ghi hình qua điện thoại di động hay máy chụp ảnh quay phim sau đó được tải lên internet, tạo được cơn sốt trên mạng và thu hút hàng triệu lượt người xem. Nhiều nhất trên mạng, vẫn là các đoạn phim cho thấy các cuộc huy động của giới hâm mộ thần tượng quá cố Michael Jackson.
Hiện tượng Flash mob ra đời vào năm 2003, theo sáng kiến của Bill Wasik, trưởng ban biên tập của tờ Harper’s Magazine. Vào thời đó, để huy động đám đông, anh đã phát tán một email hướng dẫn cho tất cả những người mà anh quen biết. Hơn 100 người đã đáp lời kêu gọi của anh và đã cùng xuất hiện tại cửa hàng Macy’s ở New York. Họ tụ họp lại một cách bất ngờ, để rồi chớp nhoáng rút lui sau khi đồng loạt vỗ tay reo hò thật lớn.
Vào thời đại cực thịnh của các mạng xã hội như Facebook và Twitter, flash mob ngày càng trở nên công phu. Điển hình là cuộc huy động của giới hâm mộ ban nhạc Black Eyed Peas . Theo lời mời của nữ hoàng talk show Oprah Winfrey, nhóm này đã trình diễn ngoài trời trên đường Michigan Avenue trong khuôn khổ một chương trình tivi quay tại thành phố Chicago. Điều mà bà Oprah không hề hay biết là các fan của ban nhạc đã được huy động từ cả tháng trước. Những người hâm mộ này đã phân công chia thành nhiều nhóm nhỏ, để dạy cho hơn 20.000 fan cùng nhảy một điệu múa. Kết quả là bà Oprah, người dẫn dắt chương trình đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Hơn 20 năm làm việc cho đài truyền hình, bà thú thật là chưa bao giờ chứng kiến một cảnh tượng vui nhộn đến như thế.
Nền công nghiệp ăn theo Flash mob
 |
Từ các mạng xã hội, hiện tượng Flash mob đã nhanh chóng bước vào ngành tiếp thị quảng cáo. Không có gì ngạc nhiên khi một số công ty bắt đầu sử dụng các cuộc huy động chớp nhoáng để tạo hình ảnh, đánh bóng thương hiệu của mình. Từ các công ty điện thoại di động, truyền thông internet cho đến các hãng thời trang hay sản xuất mắt kính, tất cả đều dùng Flash mob bởi vì họ biết rằng hình thức quảng cáo này rất hợp với thị hiếu của thanh niên thời nay. Nó không chỉ tác động trực tiếp đến người tham gia mà nó còn có sức lan tỏa thông qua email, tin nhắn, podcast, trang blog, diễn đàn, các cổng thông tin trên mạng.
Một khi giới trẻ thấy thích thú, họ đưa lên mạng và rủ người khác cùng xem. Vô hình chung, họ trở thành một mắt xích không thể thiếu trong dây chuyền quảng cáo. Người ta gọi đó là viral marketing, tức là thông tin tựa như con vi trùng nhanh chóng lan truyền. Nếu như tại Anh, hàng chục ngàn người thông qua tin nhắn, tham gia vào các buổi karaoke ngoài trời, cùng nhau hát bài Hey Jude của nhóm The Beatles, thì tại Pháp hiện tượng này lần đầu tiên xuất hiện tại Pháp vào cuối năm 2009. Hơn 5000 người đã tập hợp tại quảng trường lớn thành phố Nantes, ngày 10/11 sau khi đọc được tin nhắn đăng trên mạng Facebook. Mỗi người được yêu cầu mang theo thức ăn và nước uống để tham gia vào ‘‘buổi apéro ngoài trời’’ trong bầu không khí thân mật cởi mở.
Flash mob không phải lúc nào cũng tốt
 |
Các buổi tụ họp ở đây hoàn toàn là do ngẫu hứng, tức là không có ai đứng ở đằng sau để phối hợp tổ chức. Do các buổi ăn uống không hề có giới hạn về số người tham gia, cho nên trong trường hợp có tai nạn xảy ra, chẳng ai đứng ra chịu trách nhiệm. Ngày 12/5/2010, một thanh niên 21 tuổi đã qua đời sau khi uống quá say tại buổi ‘‘ăn nhậu ngoài trời’’. Một số thành phố ở Pháp đã ra lệnh cấm hẳn, một số nơi khác đòi là phải có người tổ chức hẳn hoi và phải xin trước giấy phép, để cho chính quyền địa phương có đủ thời gian để huy động các đội y tế cấp cứu và lực lượng giữ gìn an ninh trật tự. Thậm chí thị trưởng thành phố Nice, Pháp đã từng tuyên bố sẽ kiện ra toà người đã đưa tin nhắn tụ họp lên mạng Facebook, phạt vạ tất cả những ai nhậu nhẹt say xỉn trên đường phố và đòi bồi thường thiệt hại trong trường hợp có hành động đập phá chốn công cộng.
Flash mob dễ huy động đám đông nhưng cũng đôi khi có những tác dụng khó lường. Điều này không chỉ diễn ra ở Pháp mà đã từng xảy ra ở Mỹ. Theo báo New York Times, tại thành phố Philadelphia, trong năm qua đã có ít nhất 4 sự kiện đáng tiếc liên quan đến các cuộc Flash mob. Chuyện gây gổ, ẩu đả và nghiêm trọng hơn nữa là hành hung khách qua đường một cách vô cớ đã xảy ra.
Thành phố Philadelphia đã áp dụng nhiều biện pháp như theo dõi các tin nhắn trên mạng, ban hành lệnh giới nghiêm vào ban đêm, đòi cha mẹ phải bồi thường các thiệt hại do con cái gây ra. Trong khoảng thời gian từ 4 giờ chiều đến 8 giờ tối, các thẻ giao thông miễn phí của các học sinh không thể dùng trong hệ thống giao thông công cộng nhằm ngăn không cho các học sinh la cà, tìm cách vào trung tâm thành phố sau giờ tan trường.
Các mạng xã hội hiện nay có ít nhất là hàng trăm triệu người sử dụng (15 triệu chỉ riêng ở Pháp). Trên mạng Facebook, các nhóm chuyên theo dõi trực tiếp các tin nhắn đã lên đến hơn hàng trăm ngàn thành viên. Điều đó có nghĩa là hiện tượng flash mob chỉ mới ở giai đoạn đầu. Việc cấm đoán một phong trào như vậy sẽ khó có thể xảy ra và nhiều khi sẽ đưa đến những tác động ngược.
Vũ Phong