Khi thuốc lá điếu không còn là tương lai duy nhất
Trong nhiều thập kỷ, thuốc lá điếu là sản phẩm cốt lõi mang lại doanh thu cho ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu. Tuy nhiên, khi tỷ lệ hút thuốc giảm tại nhiều quốc gia và các chính sách kiểm soát thuốc lá ngày càng được siết chặt, các tập đoàn thuốc lá lớn đã không đứng yên.
Những năm gần đây, thế giới lần lượt chứng kiến sự xuất hiện và mở rộng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và gần đây nhất là túi ngậm nicotine. Mỗi sản phẩm đều được giới thiệu với những đặc điểm khác biệt, nhưng lại xuất hiện trong một bối cảnh quen thuộc: ngành công nghiệp thuốc lá đang tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới ngoài thuốc lá điếu truyền thống.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định rằng các tập đoàn thuốc lá xuyên quốc gia đang mở rộng danh mục sản phẩm bằng cách bổ sung các sản phẩm nicotine thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine nhằm duy trì tăng trưởng trong bối cảnh doanh số thuốc lá điếu suy giảm.
Nói cách khác, sự xuất hiện của các sản phẩm này không nên được nhìn nhận như những hiện tượng tách biệt, mà là một phần trong định hướng đầu tư dài hạn nhằm duy trì và mở rộng thị trường nicotine.
Sự xuất hiện và mở rộng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và gần đây nhất là túi ngậm nicotine đã và đang thu hút giới trẻ sử dụng. Ảnh: PV
Đó không phải là điều FDA tuyên bố
Tháng 1/2025, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho phép 20 sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN được tiếp thị tại Hoa Kỳ cho người từ 21 tuổi trở lên. Quyết định này chỉ áp dụng cho những sản phẩm được nêu tên, kèm theo các hạn chế về quảng cáo và sự giám sát tiếp tục của FDA.
Tuy nhiên, trong nhiều bài viết và phát biểu liên quan đến ngành công nghiệp thuốc lá, quyết định này đã được viện dẫn như bằng chứng rằng ZYN được FDA "chứng nhận an toàn", "công nhận là sản phẩm giảm hại" hoặc xác nhận có lợi cho sức khỏe cộng đồng.
FDA tuyên bố rất rõ rằng: “Việc cho phép tiếp thị hợp pháp các sản phẩm thuốc lá cụ thể này tại Hoa Kỳ cho người từ 21 tuổi trở lên không có nghĩa là các sản phẩm đó an toàn, cũng không có nghĩa đây là các sản phẩm được FDA phê chuẩn. Không có bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào là an toàn. Thanh thiếu niên không nên sử dụng các sản phẩm thuốc lá và những người trưởng thành hiện không sử dụng thuốc lá không nên bắt đầu sử dụng”.
FDA cũng không cho phép doanh nghiệp quảng bá các sản phẩm này là sản phẩm “giảm nguy cơ”, đồng thời có thể đình chỉ hoặc rút quyết định nếu việc tiếp tục lưu hành không còn đáp ứng các điều kiện đặt ra, chẳng hạn khi có sự gia tăng đáng kể số người trẻ bắt đầu sử dụng.
Như vậy, đây là một quyết định cho phép tiếp thị có phạm vi hẹp và kèm nhiều điều kiện, không phải sự xác nhận rằng ZYN là sản phẩm an toàn, là biện pháp cai thuốc lá hay là mô hình chính sách mà các quốc gia khác cần áp dụng.
Một mô thức quen thuộc của ngành công nghiệp thuốc lá
Cố tình gây nhầm lẫn cho công chúng và tìm cách tác động đến chính sách theo hướng có lợi cho lợi nhuận của doanh nghiệp là một chiến thuật đã được ghi nhận từ lâu của ngành công nghiệp thuốc lá.
Đây không phải lần đầu tiên ngành công nghiệp thuốc lá sử dụng các thông tin sai lệch hoặc gây hiểu nhầm để tác động đến truyền thông. Tổ chức STOP, mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu, cho rằng việc viện dẫn quyết định của FDA về ZYN tại nhiều quốc gia hiện nay phản ánh chính mô thức này.
Thông điệp được lan truyền không phải là toàn bộ nội dung của quyết định, mà là phần có lợi nhất cho việc xây dựng hình ảnh sản phẩm và hỗ trợ các lập luận về "giảm tác hại", "đổi mới sản phẩm" hoặc "cần có cách tiếp cận chính sách riêng", bước đi có tính toán của ngành công nghiệp thuốc lá để tiếp tục mở rộng thị trường tiêu thụ nicotine và các sản phẩm nicotine thế hệ mới, nhằm gia tăng lợi nhuận bất chấp sức khỏe cộng đồng.
Việt Nam đang tiến hành sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong khi các cuộc tranh luận về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine thế hệ mới vẫn tiếp tục diễn ra.
Đây cũng là thời điểm các nhà hoạch định chính sách, cơ quan xây dựng pháp luật và các cơ quan báo chí cần nhận diện rõ những chiến thuật quen thuộc của ngành công nghiệp thuốc lá trong quá trình mở rộng thị trường cho các sản phẩm nicotine thế hệ mới. Những mô thức này đã từng xuất hiện với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và hiện đang được lặp lại với túi ngậm nicotine.
Quan trọng hơn, các cuộc thảo luận chính sách cần luôn đặt mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng lên hàng đầu, dựa trên các bằng chứng khoa học độc lập và nội dung đầy đủ của các quyết định quản lý, thay vì chỉ dựa vào những thông điệp truyền thông hoặc những cách diễn giải có chọn lọc phục vụ lợi ích thương mại.
