Mỹ được cho là đang cân nhắc mua thêm những chiếc F-16 mới từ năm 2028, sau hơn 2 thập kỷ không đặt hàng loại máy bay này.

Chiến đấu cơ F-16 Mỹ. (Ảnh: DB)
Theo số liệu do Lockheed Martin công bố, hiện có khoảng 2.800 chiếc F-16 đang hoạt động tại 29 quốc gia. Trong khi đó, dòng F-16 Block 70/72, thường gắn với cấu hình nâng cấp F-16V Viper, vẫn có đơn đặt hàng tồn đọng lên tới 111 chiếc từ các khách hàng quốc tế.
Không quân Mỹ không chỉ chi hàng tỷ USD để hiện đại hóa hàng trăm chiếc F-16 đang sử dụng mà còn xem xét khả năng mua máy bay mới nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt tiêm kích. Những chiếc F-16 thế hệ mới này được cho là có thể mang tên F-16G, với nhiều cải tiến so với các phiên bản F-16C/D hiện tại.
Tạp chí Air & Space Forces dẫn phản hồi bằng văn bản của Không quân Mỹ cho biết Bộ Không quân đang ở giai đoạn đầu phân tích các phương án cho Chương trình Quốc phòng Những năm tiếp theo. Điều này đồng nghĩa kế hoạch mua F-16 mới vẫn đang được xem xét, chưa phải quyết định chính thức.
F-16 được nâng cấp để tiệm cận năng lực của tiêm kích hiện đại
Phiên bản F-16C một chỗ ngồi và F-16D hai chỗ ngồi hiện được Lockheed Martin sản xuất theo cấu hình Block 70/72. Đây là một trong những phiên bản hoàn thiện nhất của dòng máy bay chiến đấu này, với hàng loạt cải tiến về radar, tác chiến điện tử, cảm biến và hệ thống điều khiển.
Một trong những nâng cấp quan trọng nhất là radar mảng quét điện tử chủ động AN/APG-83 do Northrop Grumman phát triển. Hệ thống này có khả năng phát hiện mục tiêu nhanh hơn, theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc và duy trì hiệu suất tốt hơn trong môi trường tác chiến phức tạp. Radar cũng sử dụng nhiều công nghệ có điểm tương đồng với các hệ thống được trang bị trên F-22 và F-35.
F-16 Block 70/72 còn được tích hợp hệ thống tác chiến điện tử Viper (IVEWS), giúp phát hiện, nhận dạng, xác định vị trí và gây nhiễu các mối đe dọa sử dụng radar của đối phương. Bên cạnh đó, thiết bị tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại cung cấp thêm một phương thức phát hiện, nhận dạng và bám bắt máy bay địch.
Buồng lái cũng được thiết kế lại với màn hình độ phân giải cao, máy tính nhiệm vụ hiện đại hơn, bản đồ kỹ thuật số và khả năng tổng hợp thông tin mục tiêu tốt hơn. Những cải tiến này giúp phi công nắm bắt tình hình chiến trường nhanh hơn, đồng thời giảm khối lượng công việc trong quá trình điều khiển máy bay.
Về vũ khí, phiên bản nâng cấp có thể sử dụng các loại tên lửa không đối không tiên tiến thuộc dòng AIM-120, cùng nhiều loại đạn dẫn đường chính xác để tấn công mục tiêu mặt đất. Máy bay còn được trang bị thùng nhiên liệu tích hợp và các cải tiến kết cấu nhằm tăng khả năng hoạt động.
Một tính năng đáng chú ý khác là hệ thống tránh va chạm mặt đất tự động (Auto GCAS), có khả năng can thiệp để ngăn máy bay đâm xuống địa hình trong những tình huống nguy hiểm. Khung thân F-16 Block 70/72 cũng được thiết kế để đạt tuổi thọ khai thác lên tới 12.000 giờ bay.
Không quân Mỹ đồng thời triển khai chương trình Post Block Integration Team, trong đó hơn 600 chiếc F-16 đời cũ được đưa vào kế hoạch nâng cấp toàn diện với 22 hạng mục chính. Chương trình có ngân sách ước tính khoảng 6,3 tỷ USD, nhằm bù đắp những khoảng trống năng lực và giảm áp lực do tiến độ bàn giao F-35 bị chậm.
F-16 trở thành phương tiện săn UAV với chi phí thấp
Một trong những lý do khiến Không quân Mỹ tiếp tục đánh giá cao F-16 là khả năng thích ứng với các hình thức tác chiến mới tại Trung Đông. Theo phân tích của Rebecca Grant đăng trên RealClearDefense ngày 10/11, những chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran và các lực lượng được Tehran hậu thuẫn đã làm nổi bật vai trò của dòng tiêm kích này.
Trong các hoạt động thuộc Chiến dịch Epic Fury và những chiến dịch kéo dài nhằm đối phó với lực lượng Houthi, F-16 được sử dụng như một phương tiện chiến đấu đa nhiệm, đặc biệt trong nhiệm vụ đánh chặn máy bay không người lái (UAV).
Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Houthi nhằm vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln hồi tháng 11/2024 đã cho thấy một vấn đề lớn: sử dụng tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD để loại bỏ UAV chỉ có giá vài chục nghìn USD là phương án khó duy trì lâu dài. Mỹ cần một giải pháp có chi phí thấp hơn nhưng vẫn đủ chính xác để đối phó với số lượng lớn mục tiêu giá rẻ.
F-16 đã được điều chỉnh để đảm nhiệm vai trò này bằng cách sử dụng tên lửa AGR-20F APKWS. Đây là loại vũ khí dẫn đường bằng laser, có chi phí thấp hơn nhiều so với các tên lửa không đối không thông thường và được phát triển để tăng khả năng tiêu diệt UAV. Các tên lửa này có thể được mang theo trong những cụm phóng nhiều quả, giúp máy bay xử lý nhiều mục tiêu trong một nhiệm vụ.
Trong cấu hình chống UAV được giới thiệu, F-16 có thể mang các cụm tên lửa APKWS cùng bốn tên lửa AIM-9X, bên cạnh thùng nhiên liệu và thiết bị định vị mục tiêu. Cấu hình này biến máy bay thành một nền tảng đánh chặn UAV với lượng đạn dồi dào, phù hợp với những tình huống phải đối phó với nhiều mục tiêu trên không.
Rebecca Grant dẫn hình ảnh do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố ngày 25/8/2026, cho thấy một chiếc F-16 đang thực hiện nhiệm vụ lúc chạng vạng với các cụm phóng tên lửa nhỏ được lắp dưới cánh. Đây là kết quả của quá trình nghiên cứu và điều chỉnh kéo dài gần hai năm nhằm tăng cường khả năng chống UAV cho dòng tiêm kích này.
Trong cuộc tấn công phối hợp của Houthi vào tháng 11/2024, lực lượng này đã phóng tên lửa đạn đạo, UAV cảm tử và tên lửa hành trình tấn công mặt đất nhằm vào USS Abraham Lincoln cùng nhóm tác chiến tàu sân bay hoạt động trên Biển Đỏ. Các máy bay F-16 đã bắn hạ nhiều UAV cảm tử đang hướng về phía tàu chiến Mỹ. Dưới sự chỉ huy chiến thuật của tàu khu trục USS Spruance, chúng cũng tham gia đánh chặn một tên lửa hành trình tấn công mặt đất.
Hệ thống tác chiến điện tử giúp F-16 nâng cao khả năng sống sót
Một lợi thế khác của F-16 hiện đại là hệ thống tác chiến điện tử IVEWS. Khi kết hợp với radar AESA AN/APG-83, hệ thống này giúp máy bay phát hiện và xử lý các mối đe dọa radar trong môi trường bị gây nhiễu.
IVEWS được thiết kế theo tiêu chuẩn Open Mission Systems Tier I, cho phép tích hợp với các hệ thống điện tử khác trên máy bay. Nhờ đó, F-16 có thể sử dụng radar AESA để theo dõi nhiều mục tiêu đồng thời, trong khi hệ thống tác chiến điện tử phát hiện và gây nhiễu các nguồn radar đối phương.
Sự kết hợp giữa radar hiện đại và thiết bị tác chiến điện tử giúp F-16 nâng cao đáng kể khả năng nhận thức tình huống và đối phó với hệ thống phòng không đối phương. Dù không có khả năng tàng hình như F-22 hay F-35, máy bay vẫn có thể sở hữu một số năng lực phát hiện, theo dõi và xử lý mục tiêu vốn thường được gắn với tiêm kích thế hệ thứ năm.
Một điểm đáng chú ý khác là khả năng tăng cường lực lượng của F-16. Khi một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Iran khiến tám chiếc F-15E và một máy bay A-10 bị hư hại tại Jordan, các chỉ huy Mỹ được cho là đã yêu cầu bổ sung F-16 thay vì chỉ tăng cường F-35.
Trong điều kiện các căn cứ quân sự có nguy cơ bị tập kích, số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng. Những tiêm kích có chi phí thấp hơn và dễ duy trì hoạt động như F-16 có thể giúp Mỹ nhanh chóng bổ sung lực lượng, bảo đảm các nhiệm vụ tuần tra, phòng không và hỗ trợ tác chiến không bị gián đoạn.
Kinh nghiệm hoạt động tại Trung Đông cho thấy F-16 có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ hơn so với vai trò tiêm kích đa năng ban đầu, bao gồm tuần tra phòng không, đánh chặn UAV, hỗ trợ tiếp nhiên liệu trên không và trấn áp hệ thống phòng không đối phương.
Chi phí thấp giúp F-16 tiếp tục có chỗ đứng bên cạnh F-35
Một trong những lợi thế lớn nhất của F-16 là chi phí khai thác tương đối thấp. Chi phí vận hành ước tính của loại máy bay này vào khoảng 20.000-27.000 USD cho mỗi giờ bay, trong khi con số tương ứng của F-35 có thể dao động từ khoảng 34.000 USD đến hơn 40.000 USD, tùy cấu hình và điều kiện khai thác.
Ngoài chi phí trực tiếp, F-16 còn có lợi thế nhờ hệ thống bảo dưỡng, huấn luyện, hậu cần và cung ứng vũ khí đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ. Các quốc gia sử dụng loại máy bay này có thể tận dụng kinh nghiệm khai thác lâu năm và mạng lưới hỗ trợ quốc tế, thay vì phải đầu tư một hệ thống hoàn toàn mới như khi đưa vào sử dụng một dòng tiêm kích tiên tiến.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh ngân sách quốc phòng ngày càng chịu nhiều sức ép. Ngay cả với Mỹ, việc chỉ dựa vào một số lượng hạn chế các tiêm kích tàng hình đắt tiền cũng không phải phương án tối ưu nếu phải duy trì hoạt động quân sự trên nhiều khu vực rộng lớn.
Các chuyên gia cho rằng F-16 không cần cạnh tranh với F-35 hay F-47. Vai trò của nó là bổ sung hỏa lực và tăng số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu, trong khi những tiêm kích tàng hình đảm nhận các nhiệm vụ đòi hỏi khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không hiện đại.
F-16 còn được dùng để thử nghiệm tên lửa hành trình giá rẻ
Ngoài nhiệm vụ chiến đấu, F-16 còn trở thành nền tảng thử nghiệm cho một chương trình vũ khí mới của Không quân Mỹ mang tên FAMM (Affordable Mass Missile), hướng tới phát triển các loại tên lửa hành trình tầm xa có giá thành hợp lý và có thể được sản xuất với số lượng lớn.
Tháng 3, nhóm thử nghiệm tại căn cứ không quân Eglin đã hoàn thành một loạt thử nghiệm đối với loại đạn thuộc chương trình này, bao gồm kiểm tra quá trình nạp, lắp ráp và hoạt động của hệ thống. Các cuộc thử nghiệm còn mở rộng sang những hạng mục có mức độ rủi ro cao hơn, trong đó có việc phóng vũ khí thực tế từ máy bay F-16.
Anduril, CoAspire và Zone 5 là những doanh nghiệp được nhắc đến trong chương trình. Không quân Mỹ được cho là đặt mục tiêu mua tới 27.000 tên lửa FAMM trong vòng 5 năm.
Phát biểu trước Quốc hội hồi tháng 6, Tướng Kenneth Wilsbach, Tham mưu trưởng Không quân Mỹ, nhấn mạnh lợi thế của việc sở hữu số lượng lớn vũ khí giá rẻ. Khi phải đối mặt với hàng loạt tên lửa và đạn tấn công, đối phương sẽ buộc phải sử dụng các hệ thống phòng thủ tinh vi để đánh chặn. Nếu số lượng vũ khí đủ lớn, một phần trong số đó vẫn có thể xuyên qua lưới phòng thủ và đánh trúng mục tiêu.
Việc sử dụng F-16 làm nền tảng thử nghiệm cũng cho thấy dòng máy bay này vẫn có thể thích ứng với các chương trình vũ khí mới, thay vì chỉ phục vụ những nhiệm vụ đã được xác định từ khi ra đời.
Khi được đưa vào phục vụ cuối thập niên 1970, F-16 Fighting Falcon được thiết kế như một tiêm kích hạng nhẹ, có khả năng cơ động cao và tập trung vào nhiệm vụ giành ưu thế trên không tại tiền tuyến. Sau gần nửa thế kỷ, máy bay đã trải qua nhiều đợt nâng cấp, mở rộng đáng kể khả năng tác chiến và đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ mới.
Ngày nay, F-22 và F-35 được xem là những nền tảng chủ lực khi Mỹ cần đối phó với các hệ thống phòng không hiện đại. Trong tương lai, F-47 được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao năng lực không quân nước này. Dù vậy, những máy bay tiên tiến đó không thể thay thế hoàn toàn vai trò của F-16.