Kể từ khi ông Putin trở thành Tổng thống Nga, EU và Nga cũng trở thành đối tác chiến lược của nhau về thương mại cũng như nhiều phương diện quan trọng khác. EU là nhà đầu tư số 1 vào Nga, còn Nga là nhà cung cấp năng lượng hàng đầu cho EU.
Tháng 8/2008 xảy ra cuộc chiến Gruzia, việc đàm phán định kỳ giữa hai bên bị tạm dừng. Song EU đã chủ động nối lại quan hệ toàn diện với Nga. Ngày 14/11, Hội nghị song phương Nga - EU diễn ra tại Paris, Pháp đã đạt nhiều thỏa thuận quan trọng. Đặc biệt Pháp - nước chủ tịch luân phiên EU đã phản đối kế hoạch triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Đông Âu. Uy tín vị thế của Nga càng tăng cao trên trường quốc tế.
Tổng thống Pháp và Tổng thống Nga tại Hội nghị Nga - EU. |
Thực ra thì Nga và EU vẫn thường xảy ra bất đồng song hai bên lại nhanh chóng làm hòa với nhau. Tuy nhiên, lần này tình hình có nghiêm trọng hơn. Litva và Balan không muốn EU nối lại quan hệ với Nga. Litva và Nga còn tồn tại một số bất đồng. Ba Lan vốn là nước muốn Mỹ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa ở Đông Âu trong đó có 10 quả tên lửa lắp đặt tại Ba Lan. 70% dân chúng Ba Lan phản đối nhưng chính quyền đương nhiệm Ba Lan hy vọng qua việc lắp đặt tên lửa này Mỹ sẽ viện trợ tài chính cho Ba Lan và giúp Ba Lan nâng cấp nền quốc phòng. Litva và Ba Lan đã không đảo ngược được tình thế. 26 nước trong EU đều nhất trí cần thiết phải nối lại hợp tác toàn diện với Nga. Ngay Vương quốc Anh - đồng minh thân cận số 1 của Mỹ, còn nhiều mẫu thuẫn với Nga nhưng cũng cho rằng cần phải hợp tác, đối thoại với Nga. Vì thế ngày 14/11, Hội nghị song phương EU - Nga đã diễn ra tại Paris (Pháp). Hai bên đã bày tỏ quan điểm một cách thẳng thắn cởi mở, đề cập, bản thảo những vấn đề quan trọng: khủng hoảng tài chính toàn cầu, an ninh châu Âu, an ninh thế giới. Việc Nga gia nhập WTO. Nhiều nguyên thủ châu Âu cho rằng hai bên phải thắt chặt và nâng cao quan hệ hơn nữa cho xứng tầm. Cần phải đưa Nga vào hệ thống buôn bán trao đổi thương mại thế giới. Hai bên nhất trí nhận định kinh tế Mỹ hiện đang suy thoái trầm trọng làm ảnh hưởng xấu đến kinh tế thế giới. Mỹ không còn giữ được vị trí hàng đầu. Vì căng thẳng quan hệ Nga - Mỹ, Thủ tướng Italya Berlusconi nhận tự nguyện làm trung gian hòa giải cho 2 nước vào mùa xuân năm 2009 nhân hội nghị thượng đỉnh G8 diễn ra ở Italy. Năm 2002, Italy cũng đứng ra làm trung gian hòa giải thành công cho Nga - Mỹ. Các nước châu Âu kêu gọi Nga không nên xây dựng hệ thống tên lửa tầm ngắn ở Kaliningrat. Điều này khiến EU không yên tâm. Nga khẳng định hệ thống tên lửa ở Kaliningrat của Nga là nhằm chống lại hệ thống phòng thủ tên lửa mà Mỹ triển khai ở Đông Âu. Nếu chính quyền mới của Mỹ không xây dựng hệ thống phòng thủ chống tên lửa ở Đông Âu thì Nga cũng không cần xây dựng hệ thống tên lửa đối trọng này. Ý kiến Nga nhận được sự tán đồng của nhiều nguyên thủ thành viên EU. Hai bên nhất trí cao cần xây dựng cơ cấu mới về an ninh châu Âu, an ninh thế giới mang tính chất đa diện, đa phương từ chối đơn phương. Hội nghị cũng nhất trí đưa OSCE vào hạt nhân an ninh mới châu Âu. Hội nghị kêu gọi Mỹ, Nga không nên làm gì khiến an ninh châu Âu, an ninh thế giới trở nên căng thẳng thêm, kêu gọi chính quyền mới của B.Obama nên trực tiếp đối thoại với Nga về hệ thống phòng thủ tên lửa Đông Âu.
Trong không khí chung hòa hợp cao độ Nga - EU. Tổng thống Pháp Sarkozy - Chủ tịch luân phiên EU ra tuyên bố phản đối hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Đông Âu. Ông Sarkozy nói rằng: hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ ở Đông Âu tiếng là bảo vệ đồng minh châu Âu nhưng lại làm cho tình hình ở châu Âu trở nên nguy hiểm hơn, bất ổn hơn. Đồng minh số 1 của Mỹ đã không bày tỏ thái độ phản kháng ông Sarkozy, Ba Lan, Litva cũng không thể có ý kiến khác được. Theo các nhà quan sát - Hội nghị Nga - EU diễn ra thành công tốt đẹp và trong hội nghị này Nga đã nhận được sự cảm thông, hưởng ứng của nhiều nguyên thủ thành viên EU. Không chỉ các nước lớn trong EU như Đức, Pháp, Italy mà nhiều nước đều nhận thấy lập trường quan điểm của Nga là có lý, có tình, mang tính xây dựng, hòa hợp, cởi mở đa phương. Qua hội nghị này rõ ràng uy tín, vị thế của Nga không hề bị tổn thất như những quốc gia đối lập mong đợi. Ngược lại uy tín, vị thế Nga ngày càng được củng cố nâng cao trong khu vực cũng như trên trường quốc tế.
Nguyễn Đức Thuận
