Sau Mỹ đến lượt EU ban hành lệnh cấm vận dầu hỏa của Iran. Tehran thông tin trái ngược về đe dọa đóng cửa eo biển Ormuz. Cuộc đọ sức với phương Tây đang làm lộ rõ những yếu kém về kinh tế của Iran và những rạn nứt trong hàng ngũ lãnh đạo Tehran.
Theo giới quan sát, Bruxelles quy định thời hạn từ nay đến ngày 1/7/2012 là để các thành viên là Hy Lạp, Tây Ban Nha và Italy vốn lệ thuộc nhiều vào dầu thô của Iran, có thời gian tìm các nguồn cung cấp thay thế. Hơn 20% lượng dầu thô của Iran được cung cấp cho EU và dầu Iran bảo đảm 6% nhu cầu tiêu thụ nội địa của 27 nước trong khu vực. Theo giới quan sát, Bruxelles có khả năng nhanh chóng tìm được nguồn cung cấp thay thế, đặc biệt là gia tăng nhập khẩu dầu thô với Arập Xêút.
 Quyết định cấm vận của EU sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Iran. |
Trên thực tế, EU không phải là một nguồn tiêu thụ lớn nhất của Iran. Theo thống kê mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế AIE, trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 9/2011, mỗi ngày Iran xuất khẩu hơn 2,5 triệu thùng dầu thô, trong đó 600.000 thùng là để xuất khẩu sang EU. Như vậy, 27 nước thành viên EU là khách hàng tiêu thụ chưa tới 1/4 lượng dầu Iran bán ra thị trường quốc tế. 3 thành viên EU là Italy, Tây Ban Nha và Hy Lạp lệ thuộc hơn cả vào dầu hỏa của Iran. Cụ thể là dầu Iran bảo đảm đến 30% nhu cầu dầu hỏa của Hy Lạp. Athènes mua vào 103.000 thùng dầu/ngày. Tây Ban Nha nhập 161.000 thùng dầu để bảo đảm 12% nhu cầu nội địa hàng ngày. Đối với Italy, mức độ lệ thuộc vào dầu của Iran là 13%, với 185.000 thùng dầu được mua vào mỗi ngày. Nhìn chung, chỉ riêng 3 nước nói trên hút đến 75% lượng dầu Iran bán cho EU. Để so sánh, Pháp mỗi ngày nhập 58.000 thùng dầu từ các tập đoàn Iran và khối lượng đó tương đương với 3% nhu cầu nội địa.
Đối với Iran, khách hàng quan trọng nhất chính là châu Á, mà đứng đầu là Trung Quốc: một mình Trung Quốc mua vào 550.000 thùng dầu/ngày, tương đương 22% lượng dầu xuất khẩu của Iran. Iran là nguồn cung cấp dầu lửa thứ ba của Trung Quốc, sau Arập Xêút và Angola - bảo đảm đến 6% nhu cầu tiêu thụ to lớn của nước này. Với Nhật Bản, nền kinh tế thứ ba trên thế giới mua vào 13% dầu xuất khẩu của Iran và 327.000 thùng dầu, đủ để đáp ứng 7% nhu cầu dầu hỏa của xứ hoa anh đào. Mức độ lệ thuộc vào Iran của Ấn Độ cao hơn: dầu hỏa Iran bảo đảm tới 9% tiêu thụ dầu hỏa nội địa của Ấn Độ. Hiện tại, cả Trung Quốc và Ấn Độ đều bất đồng trước các biện pháp cấm vận của Mỹ và EU nhằm trừng phạt chính quyền Tehran. Nhật Bản tuyên bố sẵn sàng giảm nhẹ mức độ lệ thuộc vào dầu hỏa Iran, nhưng tỏ ra thận trọng, không muốn hùa theo EU và Mỹ để trừng phạt Tehran.
Riêng đối với Iran, bên cạnh các hậu quả về phương diện chính trị, quyết định cấm vận của EU sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Iran. Như đã biết, EU từng bước áp dụng chính sách trừng phạt nhắm vào Iran từ nay cho đến mùa hè 2012. Dầu hỏa là một nguồn cung cấp ngoại tệ chính cho Iran, bảo đảm đến 80% thu nhập cho quốc gia này. Việc không xuất khẩu được dầu hỏa sang một số thị trường đã khiến đơn vị tiền tệ của Iran tuột giá gần 30% trong một vài tuần lễ. Trước EU, Liên hợp quốc và Hoa Kỳ đã từng siết chặt gọng kìm với Tehran. Tuy nhiên đến nay, tất cả các chính sách trừng phạt đó đều chỉ mới ảnh hưởng tới đời sống của người dân Iran mà thôi.
Mặt khác, EU trừng phạt Iran vào thời điểm nội bộ trong guồng máy lãnh đạo Tehran đang lục đục và đó là một sự rạn nứt ngay trong hàng ngũ các nhà lãnh đạo thuộc cánh bảo thủ Iran. Do vậy, chính sách trừng phạt của cộng đồng quốc tế đang dẫn tới những tác động về phương diện chính trị đối với Iran.
Hương Trà (Theo AFP)