El Nino siêu mạnh chính thức xuất hiện
Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA) thông báo El Nino đã bắt đầu và dự kiến sẽ mạnh lên thành siêu El Nino, gây ra những thay đổi lớn trong mô hình thời tiết toàn cầu và khí hậu nóng hơn. Trung tâm Dự báo Khí hậu (CPC) của NOAA ước tính có 63% khả năng đợt El Nino này sẽ trở thành sự kiện "rất mạnh" (thường gọi là siêu El Nino). Đây sẽ là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất lịch sử từ năm 1950. CPC cũng chắc chắn 100% El Nino sẽ tiếp diễn qua mùa thu năm nay và khả năng kéo dài sang mùa đông năm sau rất cao.
Trong bản khuyến cáo mới, NOAA xác nhận các điều kiện El Nino đã xuất hiện trong tháng qua, thể hiện qua việc nhiệt độ bề mặt nước biển tại Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình. Cơ quan này dự báo xác suất khoảng 63% xảy ra một đợt El Nino cực mạnh trong giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, có thể là mạnh nhất kể từ năm 1950.
El Nino gây ra các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài.
Trước đó, nhiều chuyên gia khí hậu cảnh báo El Nino sẽ tiếp tục làm gia tăng nhiệt độ Trái đất và kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu, với mức độ có thể tương đương hoặc vượt đợt El Nino năm 1997 - vốn gây thiệt hại kinh tế lớn do nắng nóng, lũ lụt, hạn hán và cháy rừng.
Mặc dù diễn biến của El Nino thường khó dự đoán, hiện tượng này có khả năng gây ra những thay đổi lớn về thời tiết và môi trường trên phạm vi toàn cầu. Nhiều khu vực có thể ghi nhận mùa đông ấm hơn đáng kể so với bình thường, đi kèm lượng mưa lớn và nguy cơ ngập lụt gia tăng. Trong khi đó, một số nơi khác có thể đối mặt với hạn hán và các đợt nắng nóng kéo dài, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ cháy rừng.
Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, quá trình hình thành El Nino năm nay diễn ra tương đối nhanh. Nếu như vào khoảng tháng 2/2026, trạng thái khí hậu vẫn còn là La Nina yếu thì đến tháng 6 đã bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu hình thành El Nino.
Chỉ trong khoảng 4 tháng, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực theo dõi đã tăng từ mức âm 0,5°C lên dương 0,7°C. Đây được đánh giá là tốc độ chuyển pha từ La Nina sang trạng thái trung tính rồi đến El Nino nhanh hơn so với nhiều năm gần đây.
Các dự báo hiện nay cho thấy El Nino sẽ tiếp tục phát triển mạnh từ nay đến hết năm 2026, thậm chí có thể kéo dài sang đầu năm 2027.
Về diễn biến thời gian, El Nino năm nay được nhận định có thể tương đương với đợt El Nino năm 2023. Tuy nhiên, nếu xét riêng về cường độ, hiện tượng này có khả năng đạt mức tương đương El Nino lịch sử giai đoạn 2015-2016.
"Ít nhất El Nino năm nay có thể nằm trong nhóm những năm có cường độ mạnh nhất kể từ năm 1950 đến nay", ông Lâm nhận định.
Bài học từ đợt El Nino lịch sử 2015-2016
Ông Hoàng Phúc Lâm cho biết, nhìn lại giai đoạn 2015-2016, El Nino mạnh đã tác động nghiêm trọng tới nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Trong thời kỳ này, nắng nóng diễn ra gay gắt và kéo dài trên diện rộng, đặc biệt tại Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Theo thống kê, mùa hè năm 2015-2016 xuất hiện nhiều đợt nắng nóng kéo dài trên 30 ngày, riêng khu vực Trung Trung Bộ có đợt kéo dài tới 39 ngày.
Nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 39-41°C. Đáng chú ý, trạm Con Cuông (Nghệ An) ghi nhận mức nhiệt 42,7°C, hiện vẫn là một trong những giá trị nhiệt độ cao nhất trong lịch sử quan trắc khí tượng của Việt Nam.
Cùng với nắng nóng, lượng mưa trong giai đoạn này cũng suy giảm đáng kể so với trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu hụt mưa đã dẫn tới khô hạn và xâm nhập mặn nghiêm trọng vào cuối năm 2015 và đầu năm 2016 tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Hoạt động bão trong năm 2015 cũng thấp hơn nhiều so với thông thường. Cả năm chỉ xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới, bằng khoảng một nửa mức trung bình nhiều năm.
Theo các chuyên gia khí tượng, dù El Nino thường gắn với nắng nóng, khô hạn và thiếu nước, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không xảy ra các hiện tượng mưa lớn cực đoan.
Thực tế cho thấy trong những năm El Nino mạnh vẫn xuất hiện các đợt mưa dị thường gây thiệt hại lớn. Cuối tháng 7 và đầu tháng 8/2015, một vùng áp thấp đã gây mưa đặc biệt lớn tại Quảng Ninh. Hay như bão số 9 năm 2009 đã gây trận lũ lịch sử tại Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Điều này cho thấy, mặc dù tổng lượng mưa trong năm có xu hướng thiếu hụt, vẫn tồn tại nguy cơ xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ hoặc bão gây mưa bất thường, kéo theo lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.
"Dự báo từ nay đến cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-2 độ C. Nắng nóng vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện.
Tuy nhiên, khả năng xảy ra các đợt nắng nóng kéo dài trên một tháng như năm 2015 được đánh giá là không cao. Các đợt nắng nóng kéo dài khoảng 10-15 ngày vẫn có thể xuất hiện tại Bắc Bộ và Trung Bộ", ông Hoàng Phúc Lâm nhận định.
Trong khi đó, lượng mưa được dự báo thiếu hụt tương đối rõ rệt, phổ biến từ 20-25%, có nơi lên tới khoảng 50% so với trung bình nhiều năm.
Vì vậy, nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn vào cuối năm 2026, kéo dài sang năm 2027 được đánh giá ở mức cao tại các tỉnh Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân và chính quyền địa phương cần chủ động theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn để có phương án ứng phó phù hợp, giảm thiểu thiệt hại do các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể gây ra.
