Thông tin trên được PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai, chia sẻ ngày 24/9 tại chương trình sinh hoạt khoa học "Cập nhật ECMO: Từ lý thuyết đến thực hành", diễn ra trong hai ngày 24 - 25/9.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn, cùng với sự phát triển của kỹ thuật hồi sức, ECMO (kỹ thuật trao đổi oxy qua màng ngoài cơ thể) không còn chỉ được vận hành trong phòng hồi sức tích cực mà đang từng bước được mở rộng trong mạng lưới cấp cứu, hướng tới khả năng hỗ trợ người bệnh ngay từ giai đoạn trước viện và ngoài cộng đồng.
PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn, Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai phát biểu. Ảnh: Thế Anh
ECMO tạo cơ hội cho người bệnh vượt qua giai đoạn nguy kịch
ECMO là kỹ thuật hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn cho người bệnh suy tim, suy hô hấp nặng khi các biện pháp điều trị thông thường không đáp ứng đầy đủ.
Hệ thống ECMO sử dụng vòng tuần hoàn bên ngoài cơ thể, đưa máu ra ngoài để thực hiện trao đổi oxy qua màng, sau đó đưa máu trở lại cơ thể. Nhờ đó, hệ thống có thể hỗ trợ chức năng của tim và phổi khi các cơ quan này suy kiệt, giúp người bệnh vượt qua giai đoạn nguy kịch, tạo thời gian để cơ thể hồi phục hoặc để thầy thuốc xử lý nguyên nhân gây bệnh.
Bệnh viện Bạch Mai bắt đầu tiếp cận và ứng dụng kỹ thuật ECMO từ gần 20 năm trước. Qua quá trình phát triển, kỹ thuật này từng bước được chuẩn hóa và trở thành một trong những phương pháp điều trị thường quy tại Trung tâm Hồi sức tích cực.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn, việc vận hành hệ thống ECMO đòi hỏi độ chính xác cao trong từng thao tác kỹ thuật, đồng thời yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, điều dưỡng và các thành viên trong ê-kíp điều trị.
Một trong những bước tiến được Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai áp dụng gần đây là phương pháp "ECMO thức tỉnh" với VA-ECMO. Khác với quy trình truyền thống thường cần sử dụng thuốc an thần, giảm đau sâu và đặt ống thở máy xâm lấn, phương pháp này cho phép người bệnh duy trì trạng thái tỉnh táo. Bác sĩ chỉ cần gây tê tại chỗ để luồn dây dẫn vào mạch máu.
Một trường hợp điển hình là nữ bệnh nhân 21 tuổi nhập viện do viêm cơ tim cấp chuyển biến nặng. Ê-kíp bác sĩ đã thiết lập hệ thống VA-ECMO trong vòng 30 phút mà không cần gây mê hoặc cho người bệnh thở máy.
Trong quá trình chạy ECMO, bệnh nhân vẫn tỉnh táo, có thể cử động bình thường và phối hợp với nhân viên y tế. Sau vài ngày, cơ tim hồi phục sức co bóp, người bệnh được ngưng ECMO và xuất viện.
PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn đánh giá, việc duy trì trạng thái tỉnh táo giúp nhân viên y tế theo dõi sát các biểu hiện thần kinh, phản xạ hô hấp và huyết động của người bệnh, qua đó phát hiện sớm những diễn biến bất thường.
Phương pháp này cũng góp phần hạn chế nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện do đặt ống thở kéo dài, rút ngắn thời gian nằm viện và giảm gánh nặng viện phí. Tuy nhiên, ECMO thức tỉnh đòi hỏi phải lựa chọn người bệnh chặt chẽ, đồng thời cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa ê-kíp hồi sức và can thiệp tim mạch, do đó không thể áp dụng cho tất cả trường hợp.
PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn chia sẻ chuyên môn với các học viên. Ảnh: Thế Anh
Đào tạo mô phỏng để nâng cao năng lực vận hành ECMO
Cùng với phát triển kỹ thuật, Bệnh viện Bạch Mai đang chú trọng đào tạo, chuẩn hóa kỹ năng và tăng cường kết nối giữa các cơ sở y tế nhằm từng bước nhân rộng khả năng triển khai ECMO.
Tại chương trình "Cập nhật ECMO: Từ lý thuyết đến thực hành", đông đảo cán bộ y tế đến từ nhiều bệnh viện lớn trên cả nước, trong đó có Bệnh viện Chợ Rẫy, các đơn vị tuyến đầu khu vực miền Bắc, miền Trung và các bác sĩ đến từ Malaysia, đã tham gia cập nhật kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm và thực hành xử trí các tình huống phức tạp trong quá trình triển khai ECMO.
PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn nhấn mạnh vai trò của làm việc nhóm và kết nối mạng lưới trong lĩnh vực hồi sức cấp cứu.
Theo ông, khả năng phối hợp giữa các thành viên trong ê-kíp và kết nối giữa các cơ sở y tế có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả điều trị người bệnh nặng.
TS.BS Lê Anh Thư, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và Nghiên cứu Y dược Bạch Mai, cho biết, điểm nhấn của chương trình là đào tạo dựa trên mô phỏng (Simulation-based Training). Phần lớn thời lượng được dành cho học viên thực hành trên các mô hình giả lập và xử trí những kịch bản lâm sàng được xây dựng sát với thực tế, trong đó có những tình huống từng xảy ra tại đơn vị hồi sức.
Các học viên được cập nhật những kiến thức trọng tâm về ECMO, gồm kỹ thuật đặt canula, theo dõi người bệnh được hỗ trợ VA-ECMO và VV-ECMO, cũng như nhận biết và xử trí các biến chứng thường gặp trong thực hành.
Thông qua các tình huống mô phỏng, học viên không chỉ được rèn luyện kỹ năng kỹ thuật mà còn nâng cao khả năng ra quyết định lâm sàng, phối hợp nhóm và chủ động xử trí những biến cố có thể xảy ra trong quá trình vận hành hệ thống ECMO.
Sau mỗi tình huống, chuyên gia và học viên cùng tham gia phiên thảo luận chuyên sâu (debriefing), phân tích từng quyết định lâm sàng, nhận diện nguy cơ tiềm ẩn và củng cố các nguyên tắc bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Đây là phương pháp đào tạo được nhiều trung tâm ECMO trên thế giới áp dụng, giúp người học có cơ hội thực hành trong môi trường mô phỏng trước khi xử trí những tình huống tương tự trên người bệnh thực tế.
Các học viên tham gia chương trình sinh hoạt khoa học về ECMO. Ảnh: Thế Anh
Hướng tới mạng lưới ECMO kết nối trên toàn quốc
Nhằm chuẩn hóa tay nghề và hỗ trợ nhân rộng kỹ thuật, Bệnh viện Bạch Mai đã đưa vào vận hành phòng thực hành mô phỏng theo chuẩn quốc tế. Hệ thống có khả năng giả lập nhiều biến cố lâm sàng sát với thực tế, tạo môi trường để các y bác sĩ thuần thục thao tác kết nối đường ống, vận hành bảng điều khiển và xử trí sự cố mà không ảnh hưởng đến an toàn người bệnh.
Bên cạnh các phiên thực hành, học viên còn được tham quan và trao đổi về những trường hợp ECMO đang được điều trị tại Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bạch Mai. Qua đó, các bác sĩ có cơ hội quan sát quy trình theo dõi người bệnh, đồng thời trao đổi trực tiếp với ê-kíp điều trị về kinh nghiệm chăm sóc và vận hành hệ thống ECMO trong thực tế.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Ngọc Sơn, phát triển ECMO không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật mà còn là câu chuyện về con người, khả năng phối hợp và kết nối giữa các cơ sở y tế. Khi người bệnh nặng cần được hỗ trợ kịp thời, hiệu quả điều trị phụ thuộc không chỉ vào thiết bị mà còn vào năng lực của ê-kíp và sự phối hợp giữa các tuyến.
Hoạt động này đồng thời góp phần tăng cường kết nối chuyên môn giữa các đơn vị, hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận các kỹ thuật hồi sức hiện đại cho người bệnh nặng trên cả nước, đồng thời từng bước hoàn thiện mạng lưới cấp cứu ECMO rộng khắp.
Bệnh viện Bạch Mai và Nhật Bản mở rộng hợp tác đào tạo ECMO, hướng tới mạng lưới chuẩn hóa toàn quốc
