Trong y học cổ truyền, mùa thu ứng với tạng Phế, mang đặc trưng của khí Táo (hanh khô). Phế lại là "tạng kiều" (mỏng manh, nhạy cảm nhất), khai khiếu ra mũi và chủ về bì mao (da lông). Đây chính là thời điểm những người có cơ địa viêm mũi dị ứng dễ bùng phát với các đợt hắt hơi, sổ mũi, ngạt mũi kéo dài…
1. Nguyên nhân của viêm mũi dị ứng
- 1. Nguyên nhân của viêm mũi dị ứng
- 2. Phép dưỡng sinh cho người bệnh viêm mũi dị ứng
- 2.1. Ẩm thực dưỡng sinh theo nguyên tắc kiện Tỳ, dưỡng Phế
- 2.2. Vận động dưỡng sinh kích hoạt vệ khí, hành khí hoạt huyết
- 2.3. Vệ sinh môi trường và sinh hoạt, tránh dị nguyên
- 2.4. Tự xoa bóp, day ấn huyệt bảo vệ vùng mũi
Viêm mũi dị ứng là tình trạng viêm niêm mạc mũi do phản ứng dị ứng khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên. Bệnh liên quan đến cơ địa dị ứng, yếu tố di truyền, thời tiết và môi trường.
Các dị nguyên thường gặp trong không khí gồm phấn hoa, bụi nhà, lông hoặc vảy da động vật, nấm mốc và một số côn trùng. Khói thuốc lá và một số hóa chất có thể kích thích hoặc làm nặng thêm các triệu chứng ở người bệnh. Một số loại thực phẩm hoặc thuốc cũng có thể gây phản ứng dị ứng, nhưng không phải là nguyên nhân điển hình của viêm mũi dị ứng.
Các biểu hiện thường gặp khi bị viêm mũi dị ứng:
- Ngứa mũi: Xuất hiện sớm nhất, ngứa cả mũi, mắt, họng hoặc có khi cả vùng da cổ, ống tai ngoài.
- Hắt hơi: Cấp diễn, đột ngột, hắt hơi nhiều, kéo dài nhiều phút kèm chảy mũi và thường xuyên tái phát trong đợt dị ứng.
- Chảy nước mũi: Chảy mũi nhiều, nghẹt mũi, thường là dịch trong, nhầy, xuất hiện sau các cơn hắt hơi.
- Một số triệu chứng khác: Đau nhức đầu, đỏ ngứa mắt, ngứa cổ họng và tai...
Theo YHCT, viêm mũi dị ứng có thể được quy vào chứng Tỵ thất; trong đó thể Phế Tỳ khí hư (tình trạng khí của cả Phế và Tỳ đều suy yếu, làm giảm chức năng của hai tạng này) thường được đề cập ở những người có biểu hiện khí hư, vệ khí không vững; do phế khí bất túc (khí của tạng Phế không đầy đủ, suy yếu), vệ khí bất cố (chức năng phòng vệ bên ngoài cơ thể không vững), khiến ngoại tà xâm phạm hoặc lao động quá sức gây tổn thương Tỳ Vị, gây tắc trở kinh lạc ứ đọng tại mũi. Hoặc do khí trệ huyết ứ ở những người suy nhược, chính khí yếu làm cho tà khí dễ xâm phạm kinh Phế và vùng mũi.
Theo YHCT, khi thời tiết chuyển mùa, hàn tà và táo tà có thể tác động đến Phế và phần biểu, nhất là ở người có vệ khí không vững, khiến hàng rào vệ khí suy yếu, do đó dưỡng sinh viêm mũi dị ứng cần chú trọng giữ gìn chính khí, điều hòa sinh hoạt, bảo vệ Phế và hạn chế các yếu tố có thể kích phát triệu chứng.
Vị trí các huyệt vùng mặt - Nguồn: AI
2. Phép dưỡng sinh cho người bệnh viêm mũi dị ứng
2.1. Ẩm thực dưỡng sinh theo nguyên tắc kiện Tỳ, dưỡng Phế
Dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi trong việc phục hồi Tỳ Vị (Thổ), từ đó nuôi dưỡng tạng Phế (Kim).
- Kiện tỳ, hóa thấp, sinh tân dịch: Sử dụng các nguyên liệu như ngân nhĩ, củ sen - hạt sen, củ cải trắng, bách hợp, quả lê, mật ong, hoài sơn, ý dĩ hỗ trợ cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cơ thể, đồng thời theo quan niệm YHCT giúp dưỡng tỳ, sinh tân, nhuận phế.
- Sử dụng gia vị ôn ấm từ bên trong: Có thể sử dụng một lượng phù hợp gừng tươi, tía tô, kinh giới hoặc hành lá trong bữa ăn. Theo YHCT, đây là những gia vị có tính ấm, thường được dùng trong các trường hợp liên quan đến phong hàn.
2.2. Vận động dưỡng sinh kích hoạt vệ khí, hành khí hoạt huyết
- Tập trung vào hơi thở: Mở rộng dung tích phổi và làm ấm luồng không khí đi qua mũi như dưỡng sinh, yoga nhẹ nhàng kết hợp cùng kỹ thuật hít thở sâu giúp kiểm soát hệ thần kinh tự chủ, giảm căng thẳng, tăng tuần hoàn máu đến vùng mũi xoang, giúp niêm mạc bớt nhạy cảm.
- Rèn luyện sức bền: Lựa chọn các hình thức vận động phù hợp với thể trạng. Nếu tập luyện ngoài trời, cần chú ý điều kiện thời tiết và hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên đã biết; có thể chạy bộ ngoài trời, đặc biệt là các cự ly chạy đường dài giúp cơ thể sinh nhiệt lượng, bài tiết mồ hôi đẩy hàn tà ra ngoài. Tuy nhiên, người tập cần chú ý khởi động kỹ và quàng một chiếc khăn mỏng, tránh gió lạnh trực tiếp vào vùng cổ họng.
2.3. Vệ sinh môi trường và sinh hoạt, tránh dị nguyên
- Vệ sinh nhà cửa, quản lý thú cưng: Lông và các thành phần từ da động vật có thể là dị nguyên ở những người nhạy cảm. Nếu nuôi thú cưng như mèo, chú ý chải lông thường xuyên, vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, sử dụng máy lọc không khí và hút bụi chăn ga gối đệm hàng tuần. Loại bỏ cây cỏ gây dị ứng, hạn chế hóa chất, giữ nhà cửa khô thoáng, vệ sinh thường xuyên và xử lý các khu vực có nấm mốc.
- Giữ ấm các huyệt vị trọng yếu: Khi ra đường cần che chắn các vùng dễ nhiễm lạnh như cổ, gáy, gan bàn chân. Hai huyệt vị cần được giữ ấm là đại chùy (chỗ lõm ngay dưới đầu mỏm gai đốt sống cổ 7) và phong trì (hõm trong điểm lõm sau gáy hai bên) - những "cửa ngõ" để phong hàn đi vào cơ thể.
- Vệ sinh mũi đúng cách: Sử dụng nước muối sinh lý ấm để rửa mũi hằng ngày, dạng dung dịch hoặc xịt, vừa giúp rửa trôi dị nguyên (bụi bẩn, phấn hoa, lông thú), vừa làm mềm lớp niêm mạc đang bị khô rát do thu táo.
- Xông hơi: Phương pháp xông hơi đơn giản 2 - 3 lần/tuần giúp thông đường thở và giảm nhẹ các triệu chứng. Bạn có thể dùng một nồi nước đun sôi mở vung để hơi nóng bốc lên mặt, hoặc mở vòi hoa sen ở chế độ nước nóng rồi xả khắp phòng tắm. Xông hơi có thể giúp làm ẩm niêm mạc và tạo cảm giác thông thoáng đường thở ở một số người, nhưng cần tránh hơi quá nóng và không nên lạm dụng.
2.4. Tự xoa bóp, day ấn huyệt bảo vệ vùng mũi
Mỗi ngày có thể thực hiện xoa bóp 10 -15 phút, đặc biệt vào buổi sáng khi thức dậy giúp đánh thức các huyệt vị vùng mặt:
- Xát hai bên cánh mũi: Xoa hai bàn tay vào nhau cho thật nóng, sau đó dùng ngón trỏ vuốt dọc hai bên sống mũi từ khóe mắt xuống đến khóe miệng khoảng 30 - 50 lần cho đến khi vùng mũi nóng lên.
- Day huyệt nghinh hương: Vị trí huyệt nằm ở điểm giao giữa đường ngang qua chân cánh mũi và rãnh mũi - má, cách cánh mũi khoảng 0,5 thốn có tác dụng làm thông thoáng đường thở, tán phong nhiệt; dùng ngón trỏ day ấn nhẹ nhàng trong 1-2 phút giúp thông khiếu, làm giảm tình trạng ngạt mũi, hắt hơi.
- Day huyệt ấn đường: Vị trí ở chính giữa điểm nối đầu trong hai lông mày, giúp sáng mắt, thông mũi xoang, dùng ngón trỏ day bấm huyệt trong 1-2 phút.
- Day huyệt tỵ thông: Vị trí huyệt nằm ở vùng hõm dưới của xương mũi, là nơi tận cùng của rãnh mũi miệng; dùng hai ngón tay trỏ ấn huyệt này trong 2 phút có tác dụng giảm triệu chứng chảy mũi, nghẹt mũi và mất khứu giác.
- Day huyệt phong trì: Huyệt nằm ở chỗ lõm phía sau gáy, giữa cơ thang và cơ ức – đòn – chũm, ngay dưới xương chẩm; dùng hai ngón tay cái day cả hai huyệt trong 1 phút, giúp thanh nhiệt sơ phong, thông nhĩ minh mục.
- Bấm huyệt hợp cốc: Huyệt nằm ở khe giữa ngón cái và ngón trỏ, hơi lệch về phía với ngón trỏ, trên đường giữa đi qua xương bàn ngón hai. Đây là huyệt thường được sử dụng trong các chứng bệnh vùng đầu, mặt, nằm trong bộ ba huyệt trừ phong (Phong trì, Phong môn, Hợp cốc) giúp thanh nhiệt, khu phong, giải mẫn cảm, đồng thời giúp lưu thông kinh lạc, đặc biệt kinh phế.
Sự kết hợp hài hòa giữa dinh dưỡng, vận động, môi trường và các kỹ thuật trị liệu không chỉ xoa dịu niêm mạc mũi mà còn mang lại sự tĩnh tại cho cả thân và tâm trong tiết trời mùa thu.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
