Phát triển dược liệu dưới tán rừng đang mở ra hướng khai thác hiệu quả giá trị tài nguyên rừng, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân. Nhiều địa phương đã bước đầu hình thành vùng trồng sâm, dược liệu gắn với bảo vệ rừng và thu hút doanh nghiệp đầu tư.
Mở rộng vùng trồng gắn với bảo vệ rừng
Việt Nam có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú, với nhiều loài có giá trị sử dụng và tiềm năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Nhiều loài cây quý như sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu, tam thất hoang, bảy lá một hoa, lan kim tuyến, hoàng tinh... là những cây ưa bóng, có khả năng sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên.
Việc phát triển dược liệu dưới tán rừng cần gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu, lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình nuôi trồng, thu hái theo tiêu chuẩn và xây dựng chuỗi liên kết từ người trồng đến doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ. Qua đó, giá trị kinh tế của rừng được nâng lên, đồng thời góp phần bảo tồn nguồn gen và đa dạng sinh học.
Phát triển dược liệu dưới tán rừng vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào các dân tộc thiểu số, vừa góp phần quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Ảnh: Tú Diệp
Thực tế, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lào Cai... đã hình thành các mô hình trồng sâm dưới tán rừng. Riêng Lai Châu phát triển hơn 130ha sâm Lai Châu theo mô hình này. Tại Sơn La, Điện Biên, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư trồng sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh tại rừng tự nhiên và rừng trồng, từng bước hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến, tiêu thụ.
Tại Cao Bằng, địa phương chủ động phối hợp với các viện nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật trồng dược liệu phù hợp điều kiện sinh thái bản địa, qua đó nâng cao khả năng thích nghi và hiệu quả sản xuất.
Điện Biên cũng xác định phát triển cây dược liệu, nhất là các loài quý dưới tán rừng, là hướng đi trọng tâm. Tỉnh dự kiến phát triển vùng trồng dược liệu quý tại Quài Tở khoảng 3.980ha, đồng thời phát triển 500ha sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh dưới tán rừng phòng hộ.
Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 2.000ha cây dược liệu như sa nhân, quế, thảo quả, sơn tra, sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh, đương quy... Tuy nhiên, sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa hình thành vùng trồng tập trung gắn với chế biến, tiêu thụ; sản phẩm chủ yếu bán thô hoặc sơ chế đơn giản.
Hình thành chuỗi giá trị dược liệu
Lai Châu hiện có trên 488.000ha rừng, tỷ lệ che phủ ước đạt 54%. Rừng tự nhiên chiếm 95,6% tổng diện tích rừng, phân bố trên nhiều địa hình và vùng khí hậu, tạo tiềm năng lớn để phát triển dược liệu dưới tán rừng.
Theo đại diện Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lai Châu, toàn tỉnh hiện có trên 23.000ha dược liệu, tập trung vào các loài có giá trị kinh tế, trong đó có sâm Lai Châu. Một số doanh nghiệp, hợp tác xã đã đầu tư và liên kết với người dân trong sản xuất, chế biến, từng bước hình thành chuỗi giá trị dược liệu.
Tại Kon Tum, UBND tỉnh chỉ đạo quy hoạch phát triển dược liệu tại các địa bàn trọng điểm như Tu Mơ Rông, Đăk Glei, Kon Plông. Tỉnh xây dựng phương án thí điểm trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu dưới tán rừng đặc dụng gắn với bảo vệ rừng bền vững; quy hoạch 1.220ha tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh để phát triển dược liệu và dự kiến dành 10.000ha rừng phát triển sâm Ngọc Linh dưới tán rừng.
Cùng với mở rộng vùng trồng, cải cách thủ tục hành chính cũng được các địa phương chú trọng. Điện Biên đề xuất rút thời gian giải quyết thủ tục thẩm định, phê duyệt hoặc điều chỉnh phương án nuôi, trồng, phát triển, thu hoạch cây dược liệu trong rừng từ 26 ngày xuống 16 ngày làm việc. Chi phí tuân thủ dự kiến giảm từ 20,3 triệu đồng xuống 16,45 triệu đồng/năm.
Việc phát triển dược liệu dưới tán rừng vì vậy không chỉ hướng tới tạo vùng nguyên liệu mà còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ, nâng cao giá trị cây dược liệu, tạo việc làm, thu nhập cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.