1. Metformin tác động đến gan như thế nào?
Đái tháo đường là một trong những bệnh mạn tính phổ biến và metformin được sử dụng rộng rãi trong điều trị đái tháo đường type 2. Do thuốc làm giảm sản xuất glucose tại gan, nhiều người bệnh lo ngại việc sử dụng metformin lâu dài có thể ảnh hưởng đến cơ quan này.
Metformin thuộc nhóm biguanide, có tác dụng chủ yếu là giảm sản xuất glucose tại gan, đặc biệt thông qua việc ức chế quá trình tân tạo glucose – quá trình gan tổng hợp glucose từ các chất không phải carbohydrate. Thuốc đồng thời cải thiện độ nhạy insulin và tăng sử dụng glucose ở các mô, qua đó giúp kiểm soát đường huyết.
Mặc dù tác động trực tiếp đến quá trình chuyển hóa glucose tại gan, metformin nhìn chung không phải là thuốc gây độc cho gan. Theo LiverTox thuộc Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), metformin thường không làm tăng men gan và tổn thương gan cấp có biểu hiện lâm sàng do thuốc là rất hiếm. Một số trường hợp hiếm được ghi nhận có thể gây tổn thương tế bào gan hoặc ứ mật, thường xuất hiện trong thời gian đầu điều trị.
Trong phần lớn trường hợp, metformin là thuốc khá an toàn cho gan. Ảnh minh hoạ AI.
Một vấn đề nghiêm trọng khác cần lưu ý là nhiễm toan lactic liên quan đến metformin. Đây là biến chứng rất hiếm nhưng có thể đe dọa tính mạng; nguy cơ tăng ở người suy giảm chức năng thận, suy gan, thiếu oxy hoặc uống nhiều rượu. FDA khuyến cáo cần đánh giá và theo dõi chức năng thận, đồng thời lưu ý các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm toan lactic khi sử dụng metformin.
Vì vậy, người bệnh không nên tự ngừng metformin chỉ vì lo ngại thuốc ảnh hưởng đến gan. Người có bệnh gan, bệnh thận hoặc xuất hiện bất thường trong quá trình điều trị cần thông báo cho bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh thuốc khi cần. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như vàng da, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi bất thường hoặc triệu chứng nghiêm trọng khác, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
2. Lưu ý khi sử dụng metformin
Liều metformin thông thường để điều trị đái tháo đường type 2 ở người lớn là 500-1.000mg, uống 2 lần mỗi ngày, tổng liều hàng ngày không nên vượt quá 2.550mg.
Người có suy giảm chức năng gan hoặc thận nói chung nên tránh dùng metformin, dù một số nghiên cứu gợi ý bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều tối đa xuống còn khoảng 1.500mg/ngày hoặc thấp hơn trong một số trường hợp cụ thể.
Người có bệnh gan từ trước, khi dùng metformin nên thực hiện một số biện pháp phòng ngừa, như theo dõi định kỳ chức năng gan qua xét nghiệm máu, chú ý các triệu chứng như mệt mỏi hoặc vàng da (tình trạng da, lòng trắng mắt và niêm mạc chuyển màu vàng); tránh rượu bia, vì rượu có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan và nhiễm toan lactic khi dùng cùng metformin.
Người dùng metformin thông thường không cần xét nghiệm chức năng gan định kỳ nếu không có bệnh gan từ trước. Với người có tiền sử bệnh gan, thường được khuyến nghị xét nghiệm định kỳ mỗi 3-6 tháng, tùy theo tình trạng cụ thể của từng người.
Trong phần lớn trường hợp, metformin là thuốc khá an toàn cho gan. Nguy cơ gây tổn thương gan tuy có tồn tại nhưng là ngoại lệ hiếm gặp. Tuy nhiên, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về tiền sử bệnh gan, lối sống và các loại thuốc đang dùng trước khi bắt đầu điều trị bằng metformin, để có thể điều chỉnh phác đồ phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của từng người. Nếu đã có bệnh gan từ trước, bác sĩ có thể cân nhắc lựa chọn thuốc điều trị đái tháo đường khác thay thế.
