Hiện nay, việc đào tạo nghề trên thực tế còn nhiều bất cập khi một số ngành nghề còn xảy ra tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” hay ngành công nghiệp phụ trợ hiện nay còn nhiều yếu kém. Bởi vậy, việc định hướng và nâng cao tay nghề ở nước ta cần phải nhìn nhận lại.
Báo cáo mới nhất của Tổ chức Lao động Thế giới (ILO) thì năng suất lao động của Việt Nam đang thuộc hàng thấp ở châu Á, điều này cho thấy nguyên nhân từ một phần do sự yếu kém trong công tác dạy nghề ở nước ta. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực lao động, nếu không nâng cao được kỹ năng của người lao động và quan trọng hơn là nâng cao chất lượng trong công tác dạy nghề thì lao động trong nước có thể mất việc và thua ngay tại sân nhà. Đây cũng là thách thức rất lớn trong công tác dạy nghề hiện nay. Điểm yếu của lao động hiện nay thứ nhất là yếu các kỹ năng mềm trong việc như là làm việc theo nhóm cũng như là giao tiếp bằng ngoại ngữ, thứ hai nữa là thiếu hụt một số kỹ năng nghề mà người lao động đòi hỏi phải có.
Mới đây, với mục tiêu hướng tới việc đạt thành tích cao nhất tại Kỳ thi tay nghề ASEAN, Việt Nam đã lựa chọn những thí sinh xuất sắc trong các nghề để thi đấu. Tham dự kỳ thi tay nghề ASEAN, Việt Nam có số lượng thí sinh tham dự gần như là đông nhất: 51 thí sinh và tham dự đầy đủ 25 nội dung thi tay nghề. Việc tham gia vào các kì thi là rất cần thiết và là cơ hội để các thí sinh Việt Nam học hỏi, cọ xát. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cần phải nhìn nhận thách thức hiện nay trong công tác đào tạo nghề của Việt Nam còn những hạn chế. Mặc dù công tác dạy nghề đã được Nhà nước đầu tư rất lớn nhưng việc thu hút người học nghề ít, trong khi việc đầu tư vẫn còn mang tính dàn trải chưa tạo ra được những đột phá về chất lượng dạy nghề. Không ít cơ sở dạy nghề khang trang hiện đại nhưng trang thiết bị, đội ngũ giáo viên không đồng bộ nên rất lãng phí... Đấy là chưa kể đến việc thị trường doanh nghiệp cần cái gì, cần đến mức độ nào, trình độ chuyên môn như thế nào thì chúng ta phải đào tạo đáp ứng điều đó, không nên đào tạo theo cái mà chúng ta có, bởi vì khi đó, lao động được đào tạo xong sẽ rất khó kiếm việc theo nhu cầu thực tế của xã hội.
Việc tham gia các cuộc thi là nhằm tìm hiểu, so sánh chất lượng tay nghề của lao động trong nước và khu vực cũng như trên thế giới, nhưng cách tiếp cận của nước ta cũng cần phải thay đổi nhằm đánh giá thực chất chất lượng lao động. Đó là chọn lao động mức trung bình để đi thi nhằm đánh giá thực lực chung của lao động chứ không nên chọn người đã luyện giỏi để đi thi rồi để đấy.
Trở lại vấn đề đào tạo lao động, khi công tác đào tạo nghề, nâng cao vị thế tay nghề lao động Việt Nam mới chỉ chú trọng trong các kỳ thi thì căn bệnh khoe thành tích vẫn còn là căn bệnh cố hữu và để hội nhập, nguồn nhân lực Việt Nam nói chung cần phải đạt các chuẩn nghề nghiệp, đáp ứng được các tiêu chuẩn lao động của thị trường lao động khu vực và thế giới.
Lê Thông
Lê Thông