Đừng bổ sung chất xơ bất chấp theo trào lưu fiber-maxxing, hãy tìm hiểu những điều này

Dinh dưỡng
SKĐS - Chất xơ có lợi cho hệ tiêu hóa và sức khỏe chuyển hóa nhưng ăn quá nhiều hoặc lựa chọn không phù hợp có thể gây khó chịu. Vậy nên bổ sung thế nào để đạt lợi ích?

Trào lưu fiber-maxxing (tăng cường bổ sung chất xơ) đang phổ biến trên mạng xã hội, khuyến khích mọi người ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ để cải thiện tiêu hóa và sức khỏe đường ruột.

Trào lưu fiber-maxxing không đồng nghĩa với việc ăn càng nhiều chất xơ càng tốt, bổ sung quá mức hoặc không đúng cách có thể gây đầy hơi, chướng bụng, đau bụng, táo bón và ảnh hưởng đến khả năng hấp thu một số khoáng chất. Vì vậy, hãy thận trọng, bổ sung chất xơ có kiểm soát và ưu tiên phù hợp với nhu cầu của cơ thể thay vì chạy theo trào lưu.

1. Không phải cứ ăn càng nhiều chất xơ càng tốt

Chất xơ là thành phần carbohydrate có trong thực vật mà cơ thể không tiêu hóa hoàn toàn. Đây là nguồn dinh dưỡng quan trọng cho hệ vi sinh đường ruột. Khi vi khuẩn lên men chất xơ, chúng tạo ra acid béo chuỗi ngắn, góp phần duy trì hàng rào bảo vệ ruột và hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa.

Chế độ ăn đủ chất xơ giúp duy trì hoạt động đại tiện, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và có liên quan đến giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 và ung thư đại trực tràng.

Đừng bổ sung chất xơ bất chấp, hãy tìm hiểu những điều này - Ảnh 1.

Chất xơ có lợi cho hệ tiêu hóa và sức khỏe chuyển hóa nhưng ăn quá nhiều hoặc lựa chọn không phù hợp có thể gây khó chịu. Ảnh minh họa

Một tổng quan tài liệu năm 2025 phân tích 18 nghiên cứu về mối liên quan giữa chất xơ và ung thư đại trực tràng. Phần lớn nghiên cứu ghi nhận lượng chất xơ tiêu thụ cao hơn có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh thấp hơn. Trong phân tích dữ liệu UK Biobank, nhóm tiêu thụ nhiều chất xơ có nguy cơ tương đối thấp hơn khoảng 20% so với nhóm tiêu thụ ít. Chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt cho thấy mối liên quan bảo vệ tương đối nhất quán. Tuy nhiên, đây là bằng chứng về mối liên quan, chưa chứng minh tăng chất xơ chắc chắn ngăn ngừa ung thư.

Vì vậy, không nên chạy theo trào lưu fiber-maxxing để tăng tối đa lượng chất xơ trên mạng xã hội. Đột ngột ăn quá nhiều chất xơ có thể khiến đường ruột chưa kịp thích nghi, gây đầy hơi, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy.

2. Chất xơ tự nhiên và chất xơ bổ sung không hoàn toàn giống nhau

Chất xơ trong rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt đi kèm vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật có lợi. Trong khi đó, chất xơ bổ sung thường được thêm vào thực phẩm chế biến hoặc sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa dưới dạng thành phần riêng biệt. Các dạng thường gặp gồm inulin, fructooligosaccharide (FOS) và galactooligosaccharide (GOS), đều là những loại chất xơ hòa tan có khả năng lên men.

Nghiên cứu năm 2022 tại Stanford cho thấy tác động của các loại chất xơ có thể khác nhau. Inulin không cho thấy tác dụng cải thiện đường huyết và cholesterol tương tự arabinoxylan - loại chất xơ có trong ngũ cốc nguyên hạt và vỏ hạt psyllium. Đáng chú ý, phản ứng với chất xơ cũng khác nhau giữa những người tham gia nghiên cứu.

Điều này cho thấy không nên mặc định mọi sản phẩm bổ sung chất xơ đều mang lại lợi ích giống nhau. Chúng có thể hữu ích trong một số trường hợp nhưng không thay thế hoàn toàn được lợi ích của thực phẩm nguyên dạng.

3. Mỗi loại chất xơ có vai trò khác nhau

Chất xơ hòa tan và không hòa tan đều có lợi cho hệ tiêu hóa nhưng đảm nhiệm những vai trò khác nhau:

  • Chất xơ hòa tan có trong yến mạch, các loại đậu, trái cây và một số loại rau. Khi tiếp xúc với nước, một số loại tạo thành dạng gel, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu một số chất dinh dưỡng.
  • Chất xơ không hòa tan có nhiều trong rau và ngũ cốc nguyên hạt, giúp tăng khối lượng phân và hỗ trợ thức ăn di chuyển qua đường tiêu hóa.

Một số loại chất xơ dễ bị vi khuẩn đường ruột lên men như inulin, FOS và GOS có thể khiến ruột tạo ra nhiều khí hơn, gây đầy hơi và chướng bụng. Ở người nhạy cảm, đặc biệt là người mắc hội chứng ruột kích thích, chúng có thể gây đầy hơi, chướng bụng hoặc đau bụng. Vì vậy, không phải loại chất xơ nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.

4. Tăng chất xơ từ từ, không đột ngột

Khi đang ăn ít chất xơ, không nên đột ngột tăng lượng tiêu thụ từ khoảng 15 g lên 30 - 40 g mỗi ngày. Sự thay đổi quá nhanh có thể khiến hệ tiêu hóa chưa kịp thích nghi do đó nên tăng lượng chất xơ từng bước, tùy khả năng dung nạp. Thử bắt đầu bằng cách thêm một phần trái cây, chuyển sang bánh mì nguyên cám hoặc bổ sung một lượng nhỏ yến mạch vào bữa sáng.

Uống đủ nước cũng quan trọng vì nước giúp chất xơ phát huy tác dụng, đặc biệt là các loại giữ nước và tạo khối phân. Nên phân bổ thực phẩm giàu chất xơ trong các bữa ăn thay vì tập trung quá nhiều vào một bữa.

5. Chọn nguồn chất xơ phù hợp với hệ tiêu hóa

Nếu một thực phẩm giàu chất xơ gây khó chịu, không nhất thiết phải cố ăn tiếp. Có thể thay đổi nguồn thực phẩm, chẳng hạn chuyển từ các món nhiều đậu sang yến mạch, khoai lang hoặc trái cây để tìm loại phù hợp hơn.

Đầy hơi nhẹ khi thay đổi chế độ ăn có thể xảy ra. Tuy nhiên, nếu đau bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc chướng bụng nghiêm trọng, kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá.

Bổ sung chất xơ không cần quá căng thẳng về số gam mỗi ngày mà nên chú trọng ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đa dạng nguồn chất xơ, tăng lượng ăn từ từ và chú ý phản ứng của cơ thể là những nguyên tắc quan trọng để duy trì lợi ích lâu dài cho hệ tiêu hóa.

Đừng bổ sung chất xơ bất chấp, hãy tìm hiểu những điều này - Ảnh 3.5 thực phẩm giàu chất xơ giúp kiểm soát lượng đường trong máu

SKĐS - Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, có lợi đường huyết. Tham khảo 5 nhóm thực phẩm giàu chất xơ giúp cải thiện chất lượng dinh dưỡng và hỗ trợ sức khỏe.

Ý kiến của bạn