Đừng bắt khán giả xem cái họ không thích

Từng được đào tạo bài bản và làm nghề ở miền Bắc, nay chuyển vào TP. Hồ Chí Minh (TP.HCM) làm Phó Hiệu trưởng Trường đại học Sân khấu – Ðiện ảnh. Môi trường mới khiến đạo diễn Huy Thục không khỏi có những băn khoăn trăn trở về nghề, nhất là khi mà có người từng nhận xét: sân khấu (SK) Bắc – Nam như cầu bập bênh. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng ông khi cánh màn nhung của cuộc thi Tài năng trẻ đạo diễn SK 2013 vừa khai cuộc (22/4 – 3/5).

Đạo diễn Phạm Huy Thục.

Bây giờ làm quản lý như vậy, ông còn thời gian làm nghề nữa không?

- Khi mới vào TP.HCM, tôi vẫn tiếp tục làm nhiều vở cho học sinh của trường, cho các đoàn phía Nam như một thứ đam mê và cũng để kiếm sống. Từ ngày làm Phó hiệu trưởng Trường Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM, rất nhớ nghề nhưng cũng không có nhiều thời gian để làm.

Tạng của ông thường dựng loại kịch gì?

- Tôi thường làm kịch chính luận, như vở Đặng Thùy Trâm, Giữa hai bờ sương khói, Vùng tối...

Tôi từng nghe người ta nói phong trào SK phía Nam sôi nổi nhưng phần lớn là kịch giải trí, vậy những vở kịch chính luận có đứng được trong lòng công chúng?

- Đúng, kịch chính luận chỉ chiếm 30%, còn 70% là kịch giải trí, vô thưởng vô phạt. Nhưng những vở kịch chính luận như của SK Idecaf, SK Phú Nhuận...vẫn có nhiều khán giả thích xem. Đặc biệt SK Hoàng Thái Thanh rất chú ý yếu tố nghệ thuật, làm những vở nghiêm túc và người xem cũng rất nghiêm túc.

Lại cũng có ý kiến cho rằng, hiện nay, SK phía Nam tăng về số lượng nhưng lại giảm về chất lượng. Ông thấy ý kiến đó có đúng không?

- Hoàn toàn không phải như vậy, 1 – 2 năm trở lại đây, SK phía Nam đã có sự thay đổi, dàn dựng nghiêm túc, tôn trọng khán giả. Trước kia, SK phía Nam nở rộ tấu hài rẻ tiền, nhưng nay, các vở hài đã trí tuệ hơn. Theo tôi, SK chưa chắc đã tăng về số lượng, nhưng chất lượng thì rõ ràng đã thay đổi, cả đạo diễn lâu năm và đạo diễn trẻ đã chăm chút đến yếu tố nghệ thuật của vở diễn hơn. Mới đây, vở Âm binh của Trường Sân khấu – Điện ảnh TP.HCM hoàn toàn là vở chính luận, nhưng khán giả mọi lứa tuổi xem đều thích. Vở đạt Huy chương vàng Hội diễn SK kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc năm 2012. Đội ngũ diễn viên trẻ hiện nay cũng đầu tư nhiều cho từng vai diễn chứ không mải chạy sô như trước.

Dường như mảnh đất SK phía Nam là của những người trẻ: tác giả trẻ, đạo diễn trẻ, diễn viên trẻ. Ưu thế của người trẻ thường năng động, nhanh nhạy, nhưng cũng lại có bất cập là người trẻ thường ham thể hiện mình ở nhiều lĩnh vực, ngoài SK, các bạn trẻ còn tham gia đóng phim, quảng cáo, làm MC, tham gia gameshow..., điều đó làm giảm chất lượng SK sàn diễn?

- Phía Nam là SK của thị trường, bất cứ một nghệ sĩ trẻ nào cũng tranh thủ hoạt động ở nhiều lĩnh vực, nhưng không vì thế mà họ làm ẩu đâu. Tôi nghĩ đánh giá thế là phiến diện. Ngày hôm nay, đội ngũ diễn viên các nhà hát gần như ổn định, ban ngày không diễn thì họ đi làm thêm, đó là guồng quay chung. Cứ nhìn số lượng các vở diễn tham gia cuộc thi Tài năng trẻ đạo diễn SK thì đủ thấy nghệ sĩ trẻ phía Nam năng động cỡ nào. Ở cuộc thi lần trước (năm 2007), trong tổng số 23 vở thì các đạo diễn trẻ phía Bắc chỉ tham gia 5 vở, phía Nam 18 vở. Lần này, tổng số 27 vở thì miền Bắc chỉ có 3 vở, miền Nam là 24 vở.

Qui mô cuộc thi là toàn quốc nhưng phía Bắc chỉ có 1 đơn vị của Bộ VH-TT&DL là Nhà hát Tuổi trẻ (vở kịch hình thể Được là chính mình – đạo diễn Nguyễn Như Lai), 2 đơn vị của lực lượng vũ trang là Đoàn kịch Công an (vở Yêu không dễ dàng – đạo diễn NSƯT Lê Thuý Nga) và Nhà hát kịch Quân đội (vở Nghĩa vụ thiêng liêng – đạo diễn Trần Thư Nhàn), các đơn vị SK Hà Nội không tham gia vở nào cho thấy phong trào SK phía Bắc quá èo uột. Thực ra thì các đạo diễn trẻ ngoài Bắc không phải lười đâu, họ cũng khao khát làm nghề nhưng lâu nay họ chẳng có mấy cơ hội được thử sức.

- Tôi nghĩ cơ chế hoạt động nghệ thuật hai miền hoàn toàn khác nhau. Phía Nam, học xong ra trường, các nghệ sĩ tâm huyết làm nghề, sẵn sàng bỏ tiền túi ra làm vở. Muốn đi thi, họ phải bỏ tiền ra làm để đưa vở đến hội diễn, mỗi người ít nhất cũng 4 – 5 chục triệu đồng. Ngoài Bắc chắc ít nghệ sĩ dám làm như vậy.

Vâng, đó là thói quen của cơ chế bao cấp, đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự trì trệ của SK phía Bắc.

- Tôi thấy các nghệ sĩ trẻ phía Bắc còn mang tâm lý ỷ lại, chưa năng động. Cứ xem các gameshow trên truyền hình thì thấy thành phần tham gia các cuộc chơi chủ yếu là nghệ sĩ trẻ phía Nam. Trước đây, người ta thường nói: kịch Bắc, báo Nam. Bây giờ phải xem lại quan niệm này. Các diễn viên trẻ phía Nam diễn kịch rất đời, gần gũi khán giả, có màu sắc mới trong từng vai diễn, trong khi xem kịch phía Bắc vẫn là môtip diễn của thế kỷ trước.

Cảnh vở Số đào hoa (đạo diễn Hòa Hiệp - tham gia Hội diễn Tài năng trẻ đạo diễn sẫn khấu 2013) .

Theo ông, điều đó có phải là hệ quả từ khâu đào tạo không?

- Không, môi trường hoạt động quyết định cá tính nghệ thuật. Ở SK phía Nam, nếu anh không tự thích nghi anh sẽ bị loại khỏi cuộc chơi. Có thể biết thất bại, nhưng họ vẫn dấn thân vào làm.

Có một thực tế thế này, một số đạo diễn, diễn viên không hành nghề được nữa thường về trường giảng dạy. Chất lượng giáo viên như thế thì đầu ra làm sao có diễn viên giỏi được?

- Đội ngũ giáo viên hiện nay rất khan hiếm, những nghệ sĩ giỏi thường không muốn về trường vì làm ngoài hoạt động tự do hơn, thu nhập cao hơn. Nhưng đa số sinh viên trong này đang đi học đã đi làm thêm những việc liên quan đến nghệ thuật. 4 năm học ở trường ra, họ đã có được bản lĩnh trên sàn diễn, vì thế nên tự tin để làm nghề.

Bây giờ cứ có tình trạng: đạo diễn đổ lỗi tác giả viết kịch bản không hay, khi vở diễn không bán được vé thì đổ lỗi tại thẩm mỹ khán giả, tôi nghĩ người làm nghề phải nghiêm khắc nhìn lại mình chứ?

- Đúng, lỗi trước hết thuộc về người làm nghề, mặt khác cũng có lỗi của cơ chế. Hội Nghệ sĩ SKVN hàng năm tổ chức trại sáng tác nhưng vẫn đưa ra những tiêu chí chấm không gần khán giả. Đã bao giờ chúng ta nghiên cứu gu của khán giả chưa? Đừng bắt khán giả xem những cái họ không thích. Khán giả vẫn khát vọng được thưởng thức nghệ thuật nhưng phải đáp ứng nhu cầu của họ.

Xin cảm ơn ông!

Tố Lan (thực hiện)