Tại Trạm Y tế Hạnh Phúc, tỉnh Lào Cai, cùng với các hoạt động khám chữa bệnh, phòng chống dịch, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, quản lý bệnh không lây nhiễm, việc ứng dụng công nghệ đang từng bước trở thành một phần trong công việc hằng ngày.
Theo ông Nguyễn Ngọc Hải, Giám đốc Trạm Y tế, trạm hiện triển khai khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, xử trí cấp cứu ban đầu, quản lý và cấp thuốc định kỳ cho người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường; đồng thời thực hiện các chương trình y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe sinh sản, quản lý sức khỏe cộng đồng và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân trên địa bàn.
Từ hồ sơ giấy đến quản lý sức khỏe trên hệ thống
Với cán bộ y tế cơ sở, một trong những thay đổi dễ nhận thấy từ ứng dụng công nghệ là việc quản lý thông tin người bệnh.
Theo các bác sĩ tại Trạm Y tế Hạnh Phúc, công nghệ giúp cán bộ cập nhật, tra cứu thông tin sức khỏe thuận tiện hơn, giảm việc phải tìm kiếm hồ sơ giấy. Đối với những người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, việc có thông tin về lịch sử khám chữa bệnh, tiền sử dị ứng và quá trình cấp phát thuốc giúp cán bộ thuận lợi hơn trong theo dõi và quản lý.
Đây là nhóm bệnh đòi hỏi quá trình chăm sóc liên tục, không chỉ một lần khám. Người bệnh cần được nhắc lịch, theo dõi định kỳ và duy trì việc sử dụng thuốc. Khi thông tin được quản lý trên hệ thống, cán bộ y tế có thêm công cụ để theo dõi những trường hợp cần quan tâm.
Các bác sĩ khám sức khỏe tại nhà cho người dân.
Công nghệ cũng hỗ trợ công tác báo cáo và giám sát dịch bệnh. Theo lãnh đạo trạm, dữ liệu về dịch bệnh, tiêm chủng có thể được nhập và gửi lên hệ thống tuyến trên, qua đó giảm đáng kể việc ghi chép thủ công.
Trong những trường hợp cần trao đổi chuyên môn, cán bộ tại trạm cũng có thể liên hệ với bác sĩ tuyến trên qua các nhóm trao đổi hoặc hệ thống hội chẩn từ xa khi gặp ca bệnh khó.
Những thay đổi này không làm mất đi vai trò của cán bộ y tế cơ sở, mà ngược lại, nếu được vận hành tốt, công nghệ có thể giúp cán bộ giảm một phần công việc hành chính để dành thêm thời gian cho chuyên môn và chăm sóc người bệnh.
Tuy nhiên, hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số phần mềm được triển khai hay số hồ sơ được nhập lên hệ thống. Ở vùng cao, câu hỏi quan trọng hơn là công nghệ có thực sự đi đến được với người dân hay không.
Khi công nghệ phải đi cùng cán bộ y tế xuống bản
Tại Trạm Y tế Hạnh Phúc, người dân tiếp cận thông tin y tế bằng nhiều kênh khác nhau. Bên cạnh việc đến trực tiếp trạm, các điểm khám lưu động, bà con còn nhận thông tin qua mạng lưới y tế thôn bản, loa truyền thanh, điện thoại và các nhóm Zalo cộng đồng.
Trạm hiện có lực lượng y tế thôn bản phụ trách 10 thôn, bản. Những cán bộ này vẫn phải đi từng ngõ, gõ từng nhà để tuyên truyền, tư vấn, nhắc lịch tiêm chủng, khám bệnh và truyền tải các thông tin chăm sóc sức khỏe. Ở những nơi có rào cản về ngôn ngữ, việc tư vấn trực tiếp, trong đó có sử dụng tiếng dân tộc thiểu số, vẫn có vai trò quan trọng.
Theo bác sĩ của trạm, tại một số thôn bản xa trung tâm, việc đi lại còn khó khăn, chất lượng mạng Internet và sóng điện thoại chưa ổn định. Khả năng sử dụng điện thoại thông minh cũng không đồng đều. Người cao tuổi hoặc những người ít sử dụng công nghệ có thể gặp khó khăn khi thao tác trên các ứng dụng.
Một bộ phận người dân còn hạn chế khả năng đọc, hiểu thông tin bằng chữ. Với họ, việc gửi một văn bản hướng dẫn dài qua điện thoại chưa chắc đã đồng nghĩa với việc thông tin đã đến được với người cần nó.
Bởi vậy, cách tiếp cận được cán bộ y tế nhấn mạnh là công nghệ phải đơn giản, trực quan và phù hợp với đời sống của người dân. Thay vì yêu cầu người dân thực hiện nhiều thao tác trên các ứng dụng chuyên ngành, những nền tảng quen thuộc như điện thoại, Zalo hoặc SMS có thể được tận dụng để gửi thông báo, nhắc lịch và truyền tải thông tin.
Những video ngắn, hình ảnh minh họa hoặc nội dung có thuyết minh cũng có thể phù hợp hơn với nhóm người dân khó tiếp cận thông tin bằng văn bản.
Trong cách làm này, cán bộ y tế thôn bản, Đoàn Thanh niên và Tổ công nghệ số cộng đồng trở thành cầu nối quan trọng. Không phải chỉ hướng dẫn một lần, mà có thể cần đến từng hộ gia đình để hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng và hướng dẫn thực hành từng bước.
Nói cách khác, càng đưa công nghệ đến gần người dân vùng cao, vai trò của những người làm công tác y tế ở cơ sở càng trở nên quan trọng.
Không để khoảng cách số trở thành khoảng cách y tế
Từ thực tế tại Trạm Y tế Hạnh Phúc, những lợi ích mà người dân kỳ vọng ở y tế số cũng khá cụ thể.
Đó có thể là một tin nhắn nhắc lịch tiêm chủng cho trẻ, lịch khám định kỳ hoặc thời điểm lấy thuốc đối với người mắc bệnh mạn tính. Với địa bàn có những thôn xa, việc nhận được thông tin trước có thể giúp người dân chủ động hơn thay vì phải chờ cán bộ đến tận nhà.
Một nhu cầu khác là tư vấn sức khỏe từ xa ở mức cơ bản. Theo lãnh đạo trạm, địa hình chia cắt và việc đi lại khó khăn, nhất là trong mùa mưa lũ, khiến người dân có nhu cầu gọi điện hoặc liên hệ qua Zalo với cán bộ y tế để được hướng dẫn xử trí ban đầu trước khi di chuyển đến cơ sở y tế.
Cùng với đó là nhu cầu tra cứu lịch sử khám chữa bệnh, đơn thuốc, kết quả khám của bản thân và người thân trên các ứng dụng sức khỏe điện tử.
Y tế số mở thêm kênh kết nối giữa người dân và cơ sở y tế.
Tuy nhiên, để những nhu cầu đó trở thành dịch vụ thực tế, hạ tầng vẫn là điều kiện đầu tiên. Theo ông Nguyễn Ngọc Hải, một số thôn còn vùng lõm sóng 4G, điện lưới chưa ổn định. Tại trạm, máy tính và đường truyền đôi lúc chưa đáp ứng ổn định; một số thiết bị đã cũ. Trong khi đó, người dân thường xuyên thay đổi số điện thoại hoặc đi làm ăn xa, khiến việc cập nhật thông tin trên hồ sơ sức khỏe điện tử có lúc bị gián đoạn.
Một vấn đề khác nằm trong quá trình tổ chức và vận hành các hệ thống thông tin y tế. Cán bộ tại trạm không nhiều nhưng phải thao tác trên nhiều phần mềm khác nhau. Khi các hệ thống chưa liên thông, cùng một thông tin có thể phải nhập nhiều lần.
Theo bác sĩ của trạm, nếu các hệ thống được kết nối tốt hơn, cán bộ sẽ giảm đáng kể thời gian nhập liệu và có thêm thời gian dành cho công tác chuyên môn, chăm sóc người dân.
Đây cũng là một yêu cầu đặt ra trong quá trình ứng dụng công nghệ ở tuyến cơ sở: các công cụ số cần phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời hỗ trợ cán bộ y tế giảm thời gian nhập liệu, tra cứu và tổng hợp thông tin để có thêm thời gian cho công tác chuyên môn và chăm sóc người dân.
Từ thực tế tại địa phương, lãnh đạo Trạm Y tế Hạnh Phúc đề xuất tiếp tục đầu tư máy tính, thiết bị và đường truyền Internet; phối hợp với các nhà mạng khắc phục những vùng lõm sóng; đồng thời tích hợp các phần mềm chuyên ngành như hệ thống quản lý khám chữa bệnh, tiêm chủng, quản lý bệnh không lây nhiễm và hồ sơ sức khỏe thành hệ thống dùng chung.
Song song với hạ tầng, cán bộ y tế và lực lượng y tế thôn bản cũng cần được đào tạo thường xuyên về kỹ năng công nghệ, tư vấn sức khỏe từ xa. Với người dân, giao diện ứng dụng cần đơn giản, trực quan, phù hợp với khả năng sử dụng và đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ tại địa phương.
Chuyển đổi số vì thế không phải là câu chuyện thay thế phương thức chăm sóc sức khỏe truyền thống bằng công nghệ. Ở vùng cao, hai phương thức này đang cần song hành: công nghệ giúp thông tin đi nhanh hơn, còn cán bộ y tế giúp thông tin đến đúng người và được hiểu đúng.
Có thể nói, những thay đổi của y tế số có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Nhưng để những thay đổi nhỏ ấy tạo thành một hệ thống phục vụ người dân tốt hơn, vùng cao vẫn cần những điều kiện căn bản: hạ tầng đủ tốt, phần mềm đủ đơn giản, dữ liệu được liên thông và đặc biệt là những cán bộ y tế tận tâm, vững chuyên môn, luôn đồng hành cùng người dân để đưa công nghệ đến tận bản.