Hứa hẹn hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên
Theo số liệu thống kê của Sở NN&PTNT tỉnh Thanh Hóa, hiện toàn tỉnh có gần 1.000 loài cây dược liệu trong đó có khoảng 20 loài dược liệu quý như: Ba kích, Đinh lăng, Hòe, Hương nhu trắng, Sa nhân, Huyền sâm, Xuyên tâm liên, Nghệ vàng, Cà gai leo…, chủ yếu tập trung tại các huyện miền núi, vùng cao.
Cụ thể, tại Khu Bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Pù Luông, theo kết quả điều tra, ghi nhận được tổng số 590 loài cây dược liệu tự nhiên; đặc biệt, qua khảo sát có khoảng 20 loài cây thuốc quý hiếm, nguy cấp có tên trong Nghị định 06/2019/NĐ-CP của Thủ tướng Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp quý hiếm; sách đỏ Việt Nam năm 2007 và Danh lục đỏ cây thuốc Việt Nam, năm 2007 như: Cây bảy lá một hoa, Lan kim tuyến đá vôi, Khôi tía...
Nhằm bảo tồn các loại cây dược liệu, những năm qua Ban quản lý (BQL) Khu BTTN Pù Luông đã triển khai một số dự án, đề tài khoa học, như: Đề tài "Nghiên cứu, bảo tồn và phát triển loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa"; Dự án khoa học "Ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật xây dựng mô hình trồng, chế biến và tiêu thụ các loài dược liệu Giảo cổ lam, Hà thủ ô đỏ, Đẳng sâm Việt Nam tại hai huyện Bá Thước và Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa (2016-2020); Đề tài "Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống và xây dựng mô hình trồng thử nghiệm loài dược liệu La hán quả (Siraitia siamensis) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông",…
Theo ông Phạm Văn Hùng, Phó Giám đốc BQL Khu BTTN Pù Luông: "Các mô hình phát triển cây dược liệu này hứa hẹn sẽ mang đến hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên, tiềm năng lợi thế của người dân nằm bên trong và vùng đệm của Khu BTTN Pù Luông. Giúp bà con cải thiện đời sống từ trồng cây dược liệu, chính là phương cách khả dĩ, hài hòa nhất để bảo vệ rừng, bảo vệ đa dạng sinh học".
Một vùng nguyên liệu bạc hà của HTX nông nghiệp sinh thái Vinaco tại huyện Ngọc Lặc tỉnh Thanh Hóa
Ngoài Khu BTTN Pù Luông thì Khu BTTN Xuân Liên cũng được biết đến là "thủ phủ" của cây dược liệu. Với đặc điểm khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, Khu BTTN Xuân Liên nổi tiếng với hệ động thực vật rừng phong phú và đa dạng, với các kiểu rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới đặc trưng cho miền Bắc Việt Nam. Đặc biệt, nơi đây sở hữu hệ thống cây dược liệu quý hiếm với hàng trăm loài khác nhau, giàu tiềm năng kinh tế.
Hiện, BQL Khu BTTN Xuân Liên đang tiếp tục triển khai các đề tài, dự án về bảo tồn, nhân rộng và phát triển cây dược liệu trên diện tích lớn với mục tiêu lấy đó làm cây chủ lực để người dân phát triển kinh tế.
Nhiều lợi thế trong việc trồng cây dược liệu
Tỉnh Thanh Hóa đang nỗ lực tận dụng lợi thế tự nhiên, đưa cây dược liệu vào quy hoạch vùng trồng cùng các chương trình hỗ trợ của Nhà nước, tổ chức xã hội. Những đổi thay này mang theo nhiều hi vọng về việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tăng giá trị sản xuất nông nghiệp tại các huyện miền núi Thanh Hóa, qua đó thay đổi thói quen canh tác nhỏ lẻ, tự phát, chuyển đổi từ cây có giá trị thấp sang các loại dược liệu có hiệu quả kinh tế, gắn với phát triển du lịch
Đến thời điểm hiện tại, trồng cây dược liệu phát triển kinh tế không còn là câu chuyện dự báo hay kế hoạch tương lai ở Thanh Hóa nữa. Đã có một lộ trình rõ ràng cùng một chiến lược dài hạn để đưa cây dược liệu trở thành một trong những cây trồng chủ lực, giúp người dân vùng cao thoát nghèo, phát triển kinh tế.
Đó là Đề án "Phát triển các mô hình cây trồng, vật nuôi, dược liệu, sản phẩm có lợi thế khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2022 - 2025" được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt vào cuối năm ngoái.
Đề án dự kiến phát huy được 33 đối tượng mô hình cây trồng, vật nuôi, dược liệu, sản phẩm lợi thế để xây dựng các mô hình phát triển sản xuất phù hợp với từng vùng, miền; khai thác tiềm năng lợi thế của khu vực miền núi; khai thác tiềm năng lợi thế của khu vực miền núi; tạo sinh kế, việc làm cho khoảng 3.000 hộ gia đình khu vực miền núi của tỉnh; xây dựng thương hiệu và công nhận từ 11 sản phẩm OCOP trở lên.
Việc phát triển cây dược liệu không chỉ giúp bảo vệ sự cân bằng sinh thái, bảo vệ sự đa dạng sinh học và môi trường, bảo vệ sức khỏe con người, tương lai giống nòi. Hơn hết, sự phát triển ấy còn góp phần thay đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị trong sản xuất nông nghiệp, phát huy được tiềm năng lao động, đất đai, truyền thống và nguồn cây thuốc thế mạnh, làm nguyên liệu cho công nghiệp chiết xuất, chế biến dược liệu, hướng đến xuất khẩu, từ đó làm cơ sở quan trọng để thực hiện tốt chương trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa, nhất là ở khu vực miền núi.
Tuy nhiên, việc phát triển trồng cây dược liệu ở tỉnh Thanh Hóa vẫn còn đó những trăn trở, như ở quy mô nhỏ, mang tính chất manh mún, thiếu sự đầu tư thâm canh. Năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế, sức cạnh tranh trên thị trường của các sản phẩm sơ chế, chế biến từ dược liệu chưa đáp ứng nhu cầu thị trường. Bên cạnh đó, thực trạng sản phẩm hàng hóa thiếu "đầu ra" bền vững, giá trị hàng hóa không ổn định cũng là những rào cản đối với phát triển cây dược liệu tỉnh Thanh Hóa. Thiết nghĩ, để dược liệu trở thành kinh tế mũi nhọn của các địa phương, tỉnh Thanh Hóa cần tạo sự liên kết 3 nhà: Nhà nông (người thu hái, trồng dược liệu) – Doanh nghiệp - Cơ quan Quản lý Nhà nước.
Đó là điều kiện quyết định để tạo lập được một thị trường lành mạnh, thuận lợi cho việc phát huy tiềm năng dược liệu nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư để phát triển dược liệu.
