Theo lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm - Bộ Y tế, đây là một bước ngoặt về tư duy quản lý, đồng thời thực hiện đúng chủ trương chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" được Bộ Chính trị khẳng định tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 nhằm đổi mới tư duy quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Nhà nước trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp ở khâu đầu vào nhưng siết chặt ở khâu lưu thông.
Sự chuyển dịch này sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và chi phí hành chính. Sản phẩm được đưa ra thị trường nhanh hơn. Khả năng cạnh tranh của hàng hóa được nâng cao. Đồng thời, cơ chế này tối ưu hóa nguồn lực quản lý nhà nước để tập trung kiểm soát các mặt hàng có nguy cơ mất an toàn. Từ đó, các cơ quan chức năng sẽ ngăn chặn kịp thời các vi phạm để bảo vệ người dân.
Dự thảo Luật đã quy định nội dung về hậu kiểm riêng; trong đó quy định đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm cũng như trách nhiệm của đoàn kiểm tra, tần suất kiểm tra trên thị trường tại Điều 57 dự thảo Luật.
Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nâng cao hiệu quả quản lý về an toàn thực phẩm trên thị trường. Ảnh: TL
Đồng thời dự thảo Luật đã quy định các biện pháp để tăng hiệu lực, hiệu quả việc thực thi pháp luật thông qua việc thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm tại Điều 50 dự thảo Luật, thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại Điều 45 dự thảo Luật, thu hồi thực phẩm không đảm bảo an toàn Điều 56 dự thảo Luật; quy định các tổ chức thử nghiệm của nhà nước thực hiện việc lấy mẫu trên thị trường để cùng tham gia giám sát với cơ quan chức năng tại Điều 21 dự thảo Luật; khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng, Nhân dân tham gia giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tại Điều 5 dự thảo Luật.
Khi tiến hành hậu kiểm có thể thông qua một, một số các biện pháp thanh tra, kiểm tra; lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm lưu thông trên thị trường để thực hiện giám sát thị trường, truy xuất nguồn gốc xuất xứ. Dự thảo cũng quy định việc thanh tra thực hiện theo Luật thanh tra; kiểm tra an toàn thực phẩm theo quy định pháp luật kiểm tra chuyên ngành.
Việc kiểm tra chuyên ngành thực hiện theo Nghị định số 217/2025-NĐ-CP ngày 05/8/2025. Theo đó, việc kiểm tra chuyên ngành có thể thực hiện theo kế hoạch kiểm tra chuyên đề hoặc kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc sự cố, sự kiện, dấu hiệu bất thường theo quy định của pháp luật hiện hành hoặc kiểm tra chuyên ngành theo chỉ đạo của thủ trưởng cơ quan kiểm tra nhà nước theo yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền.
Theo lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm, để tránh chồng chéo với các văn bản pháp luật chuyên ngành khác, đồng thời nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 68-NQ/TW, đồng bộ với lộ trình chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" nhằm giảm bớt gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp, dự thảo Luật quy định về việc chỉ được thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp tối đa 01 lần trong năm bảo đảm phù hợp với Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.
Trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc phát hiện nguyên liệu thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, phụ gia thực phẩm, hương liệu thực phẩm bị sử dụng sai mục đích, lạm dụng thành các chất có hại hoặc căn cứ kết quả đánh giá nguy cơ, dữ liệu kết quả thử nghiệm, thông tin về sự cố về an toàn thực phẩm, kết quả giám sát, lịch sử tuân thủ quy định an toàn thực phẩm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm qua các cuộc thanh tra, kiểm tra trước đó hoặc có dấu hiệu vi phạm về an toàn thực phẩm để lựa chọn tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, sản phẩm thực phẩm để hậu kiểm thì tần suất có thể nhiều hơn 01 lần một năm.
Trước ý kiến cho rằng đối với các trường hợp sản xuất hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm và sử dụng chất cấm trong danh mục chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm… cần quy định thu hồi Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm, đại diện Cục An toàn thực phẩm cho biết nội dung này đã được quy định trong Luật xử lý vi phạm hành chính và Nghị định hướng dẫn.
Ngoài xử phạt hành chính sẽ áp dụng biện pháp, hình phạt bổ sung là tước Giấy chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm hình sự sẽ bị phạt tù theo quy định của Bộ luật hình sự.
