Cuối năm 2008, khi tuyến đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương lâm vào cảnh thiếu vốn vì tổng mức đầu tư phải điều chỉnh từ 6.555 tỷ đồng, lên 9.884,5 tỷ đồng (tăng thêm 3.329,5 tỷ đồng, một liên danh gồm các tập đoàn kinh tế lớn do Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), đề nghị được tham gia "bơm vốn" cho dự án, kèm theo điều kiện được mua lại quyền thu phí giao thông.
Tuy nhiên, những điều khoản mà liên danh này đưa ra đã làm sửng sốt các cơ quan chức năng vì tính chất vay mượn dạng “thả con săn sắt bắt con cá rô”.
Khi dự án nhóm A thiếu vốn
Được xác định là dự án nhóm A, tuyến đường cao tốc TP. HCM - Trung Lương có tổng mức đầu tư giai đoạn I là 6.555 tỷ đồng theo cơ chế vốn ứng trước từ ngân sách. Tháng 12/2004, dự án được khởi công xây dựng với mục tiêu đến năm 2009 sẽ hoàn thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội khu vực ĐBSCL. Nhưng đến cuối năm 2008, Bộ Giao thông Vận tải đã khẩn thiết đề nghị được bổ sung thêm 3.329,5 tỷ đồng để đảm bảo dự án hoàn thành vào cuối năm 2009.
 Dự án đường cao tốc TP. HCM - Trung Lương vừa thiếu vốn vừa gặp sự cố. |
Thực tế từ tháng 10/2004, Công ty Đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam là doanh nghiệp nhà nước, trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải đã được thành lập để tham gia đầu tư, xây dựng hệ thống đường cao tốc cả nước. Nhưng từ giữa năm 2007, một liên minh gồm nhiều tập đoàn, tổng công ty như: Vinashin, Tập đoàn Bưu chính viễn thông VN, PetroVietNam, Bitexco, Tổng công ty Sông Đà... do BIDV đứng đầu đã thành lập Công ty cổ phần Phát triển đường cao tốc BIDV (gọi tắt là BEDC). Trong khi đó, đến cuối năm 2008, chủ đầu tư dự án cao tốc TP. HCM - Trung Lương đã giải ngân được được 6.555 tỷ đồng (tương ứng với tổng mức đầu tư trước khi điều chỉnh). Để đảm bảo dự án đưa vào khai thác cuối năm 2009, Bộ Giao thông Vận tải đã có Công văn số 7089/BGTVT-KHĐT ngày 26/9/2008 đề nghị Bộ Tài chính có ý kiến về phần vốn còn thiếu theo mức đầu tư được điều chỉnh. Ngày 4/11/2008, Bộ Tài chính có công văn số 13176/BTC-ĐT đề nghị Bộ Giao thông Vận tải báo cáo Thủ tướng Chính phủ về số tiền 3.329,5 tỷ đồng cần bổ sung; đồng thời đề nghị Bộ Giao thông Vận tải làm việc với BIDV về đề án bán quyền thu phí của dự án theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Đề án “vay mượn”
Tại buổi làm việc ngày 14/11/2008 với Bộ Giao thông Vận tải, lãnh đạo BIDV đã công bố đề án bán quyền thu phí dự án đường cao tốc TP. HCM - Trung Lương với nội dung chính: Giá mua: 5.380 tỷ (bằng 60% của 9.884,5 tỷ đồng); trong đó chỉ có 807 tỷ đồng dùng vốn tự có của BIDV và yêu cầu tính lãi suất 17%/năm; phần 4.573 tỷ dùng vốn vay nước ngoài được Nhà nước bảo lãnh và yêu cầu tính lãi suất 21%/năm; phần 4.604 tỷ đồng còn lại đề nghị Nhà nước hỗ trợ. Phương thức mua: BIDV mua chịu trong 7 năm đầu, trả nợ dần trong vòng 8 năm tiếp theo. Điều kiện mua: Được thu thêm 2 trạm thu phí nằm ngoài thiết kế của dự án. Cụ thể là tiếp quản trạm thu phí ngay cầu Mỹ Thuận; lập thêm 1 trạm thu phí trên Quốc lộ 1 (nằm khoảng giữa đoạn TP. HCM đi Mỹ Thuận). Thời gian mua: 60 năm (50 hoàn vốn, 10 năm ân hạn). Ngoài ra, BIDV còn yêu cầu vốn đầu tư hạng mục trung tâm điều hành dự án sẽ dự kiến từ nguồn vay ưu đãi của Chính phủ Hàn Quốc nhưng phải có Nhà nước bảo lãnh.
Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Ngô Thịnh Đức, thì đề án mua quyền thu phí của BIDV không khả thi; khả năng đáp ứng 3.329 tỷ đồng còn thiếu để thực hiện dự án không kịp thời. Ngay sau đó, ngày 25/11/2008, Bộ Giao thông Vận tải đã có công văn số 8569/BGTVT-KHĐT, đề nghị đến 30/11/2008, phía BIDV phải có ý kiến bằng văn bản về khả năng thu xếp vốn để tiếp tục triển khai dự án và nguồn vốn cho hạng mục hệ thống thu phí và trung tâm điều hành đường cao tốc.
Hệ quả đề án mua quyền thu phí có lợi cho mình, mà BIDV xây dựng tại dự án đường cao tốc TP. HCM - Trung Lương đã làm Bộ Giao thông Vận tải khá bị động trong việc thu xếp vốn cho dự án. Cuối cùng, để có nguồn vốn tiếp tục triển khai được dự án nhằm đảm bảo tiến độ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, cuối năm 2008, Bộ Giao thông Vận tải đã phải kiến nghị cho phép tiếp tục ứng vốn ngân sách để tiếp tục triển khai các hạng mục còn lại của con đường.
Trong khi đó, đại diện nhiều tập đoàn kinh tế khác cho rằng, nếu được thực hiện các “điều khoản mềm” về lãi suất, thời gian thu phí, số lượng trạm thu phí tương đương như BIDV đã đề xuất, thì nhiều nhà đầu tư khác sẵn sàng tham gia đầu tư vào dự án đường cao tốc TP. HCM - Trung Lương. Sẽ có hàng ngàn tỷ đồng được bơm ngay vào dự án thay vì phải bán chịu, với lãi suất cao ngất ngưởng như BIDV đã đề xuất. Như vậy, các đơn vị thi công dự án sẽ không bị đói vốn, còn tiến độ dự án sẽ đảm bảo theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ là cuối 2009 sẽ hoàn thành.
Trong khi đó, đánh giá về hiện tượng ngân hàng quốc doanh liên minh cùng các tập đoàn kinh tế chuyển hướng đầu tư vào đường cao tốc, nhiều chuyên gia về tài chính ngân hàng đã cảnh báo rằng: Ngân hàng Nhà nước với chức năng quản lý của mình phải có chính kiến, không để việc các ngân hàng quốc doanh “lấn sân đầu tư vào đường cao tốc” thành một thứ phong trào mang nhiều rủi ro tiềm ẩn cho cả một hệ thống kinh tế.
Ngày 5/1/2009, Bộ Giao thông Vận tải đã có báo cáo số 62/BGTVT, gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị phê duyệt bổ sung vốn cho dự án là 2.800 tỷ đồng bằng vốn kích cầu 2009.
Bài và ảnh: Ngọc Tấn