Đột quỵ khiến 167.000 người Việt tử vong mỗi năm: Nhận biết sớm để cứu não

Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ, gọi cấp cứu kịp thời và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là những việc quan trọng để giảm gánh nặng do căn bệnh này gây ra.

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST

Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ 29/10, Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO) tiếp tục triển khai chiến dịch "Every M1nute Counts – Mỗi phút đều quý giá" trong năm 2026, với lời kêu gọi hành động #ActFAST. Chiến dịch nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ và tìm kiếm cấp cứu ngay khi nghi ngờ. Năm 2026 cũng đánh dấu 20 năm Chiến dịch Đột quỵ Thế giới.

Người dân cần ghi nhớ quy tắc FAST để nhận biết các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ:

• F – Face (Mặt): Mặt méo, lệch một bên, cười không đều.
• A – Arm (Tay): Một bên tay yếu hoặc tê, không giơ đều được hai tay.
• S – Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác.
• T – Time (Thời gian): Gọi ngay cấp cứu 115 khi nghi ngờ đột quỵ và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ.

Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, người dân không nên chờ các triệu chứng tự hết mà cần gọi cấp cứu ngay. Thời gian là yếu tố quan trọng trong điều trị, bởi cấp cứu càng sớm, cơ hội điều trị và phục hồi của người bệnh càng cao.

Đột quỵ đang trẻ hóa

Theo thống kê, trên thế giới, mỗi năm có gần 12 triệu ca đột quỵ mới và hơn 7 triệu người tử vong. Cứ 4 người trên 25 tuổi thì có 1 người sẽ bị đột quỵ trong đời. Hiện có khoảng 94 triệu người từng bị đột quỵ, trong đó 14 triệu người dưới 49 tuổi.

Tại Việt Nam, đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật. Mỗi năm có khoảng 200.000 ca mắc mới và khoảng 167.000 ca tử vong. Chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu.

Bệnh cũng đang trẻ hóa, với khoảng 7,2% người bệnh dưới 45 tuổi. Phần lớn gánh nặng này đến từ các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc lá và ít vận động.

Hàng nghìn người dân được khám, sàng lọc đột quỵ

Ông Nguyễn Hữu Tú, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam cho biết, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, nhiều hoạt động khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe và truyền thông phòng, chống đột quỵ đã được triển khai tại các địa phương trong dịp này.

Các hoạt động được thực hiện trong khuôn khổ chương trình "Tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ đột quỵ tại Việt Nam" giai đoạn 2026–2030, khởi động từ tháng 10/2025 với sự phối hợp của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), Trung ương Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam cùng các đơn vị liên quan.

Sau một năm triển khai, chương trình đã tổ chức 9 đợt khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe tại 8 tỉnh, thành phố, giúp hơn 12.000 người dân được thăm khám, đánh giá nguy cơ và tư vấn trực tiếp.

Ngày 25/10/2026, tại xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh, chương trình "Chủ động phòng, chống đột quỵ – Vì một Việt Nam khỏe mạnh" đã được tổ chức với sự phối hợp của Trung ương Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, Cục Phòng bệnh và các đơn vị liên quan. 

Hơn 1.000 người dân được kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, xét nghiệm máu, khám thần kinh, tim mạch, đo điện tim và siêu âm mạch cảnh. Người dân cũng được tư vấn kiểm soát các yếu tố nguy cơ, sàng lọc rung nhĩ và cấp thuốc miễn phí theo đơn.

Cũng trong ngày 25/10, Bệnh viện Bạch Mai phối hợp với tỉnh Hà Tĩnh tổ chức khám bệnh, tư vấn sức khỏe, cấp thuốc miễn phí cho gần 1.000 người dân tại hai xã Nghi Xuân và Tiên Điền.

Như vậy, gần 2.000 người dân tại Hà Tĩnh được khám, sàng lọc bệnh lý và đánh giá nguy cơ đột quỵ trong cùng một ngày.

Phát biểu tại chương trình ở Hà Tĩnh, ông Nguyễn Hữu Tú nhấn mạnh: "Thành công của chương trình không chỉ được tính bằng số người được khám, mà bằng việc người dân hiểu đúng hơn, chủ động phòng bệnh tốt hơn và được cấp cứu kịp thời hơn khi không may gặp đột quỵ".

Ở góc độ chuyên môn, ngày 23/10/2026, Bệnh viện Bạch Mai được Tổ chức Đột quỵ Thế giới trao chứng nhận "Trung tâm Đột quỵ Chuyên sâu", cấp độ cao nhất trong hệ thống chứng nhận của tổ chức này theo thông tin từ chương trình.

Ứng dụng AI trong phòng ngừa đột quỵ

Ông Tú cho biết, từ nay đến năm 2027, các đơn vị dự kiến tiếp tục tổ chức các chương trình khám sàng lọc tại nhiều địa phương. Song song với đó là các hoạt động tư vấn sức khỏe tại nhà thuốc, giúp người dân nhận biết nguy cơ và tiếp cận tư vấn y tế tại cộng đồng.

Các bên cũng dự kiến đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong phòng ngừa đột quỵ. Theo kế hoạch, kết quả sàng lọc sẽ được liên thông với hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi sức khỏe người dân lâu dài, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân.

Các hoạt động này hướng tới tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ đột quỵ, phù hợp với định hướng lấy người dân làm trung tâm, coi phòng bệnh là trọng tâm và y tế cơ sở là nền tảng.

Ngày thế giới phòng chống đột quỵ: Thay đổi lối sống ngăn ngừa đột quỵ

Đột quỵ là căn bệnh nghiêm trọng, có thể đe dọa tính mạng và để lại nhiều di chứng nặng nề cho người mắc. Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc căng thẳng kéo dài, áp lực trong công việc, thói quen ăn uống thiếu lành mạnh, hút thuốc lá và tình trạng ít vận động trong sinh hoạt.