Tiểu bang Florida (Mỹ) từ lâu đã đối mặt với áp lực lớn từ các loài động/thực vật ngoại lai do đặc điểm khí hậu cận nhiệt đới cùng hoạt động buôn bán sinh vật cảnh sầm uất. Nổi lên trong số đó là loài trăn Miến Điện đang hoành hành tại vùng đầm lầy Everglades, gây sụt giảm nghiêm trọng số lượng thú nhỏ và mang theo nhiều mầm bệnh nguy hiểm.
Việc kiểm soát loài này gặp vô vàn trắc trở, vì chúng có tập tính ẩn mình tinh vi trong thảm thực vật rậm rạp, khiến xác suất chạm trán ngoài tự nhiên ở mức cực kỳ thấp. Dù chính quyền bang đã rót khoản kinh phí lớn để loại bỏ loài này suốt nhiều năm qua, bài toán ngăn chặn sự bùng nổ của chúng vẫn chưa có lời giải trọn vẹn.
Không chỉ dừng lại ở trăn Miến Điện, nhiều động vật xâm lấn khác như trăn châu Phi phương Bắc, trăn siết mồi hay trăn cầu vồng cũng bắt đầu bén rễ tại miền nam Florida. Sự chồng lấn về môi trường sống giữa các loài này khiến công tác xác định chủng loại khi người dân báo tin trở nên vô cùng phức tạp.
Bài toán ngăn chặn sự bùng nổ của trăn Miến Điện tại bang Florida (Mỹ) đến nay vẫn chưa có lời giải trọn vẹn. Ảnh: Ủy ban Bảo tồn Cá & Động vật hoang dã Florida
Nhận thức rõ thách thức đó, một nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu và Giáo dục Fort Lauderdale thuộc Đại học Florida đã tạo ra bước ngoặt, khi công bố công nghệ xét nghiệm DNA môi trường mang tính đột phá chỉ qua các mẫu nước hoặc đất chứa dấu vết DNA của các loài trăn này.
Áp dụng kỹ thuật PCR kỹ thuật số tiên tiến, nhóm chuyên gia đã chia nhỏ mẫu vật thành hàng chục ngàn phản ứng vi mô để bắt trọn những dấu vết DNA dù là nhỏ nhất. Họ tập trung vào một đoạn gen đặc trưng có sự khác biệt rõ rệt giữa các loài, kết hợp cùng hệ thống thuốc nhuộm huỳnh quang nhiều màu sắc.
Nhờ sự tinh vi trong thiết kế này, phương trình nhận diện đồng thời 4 loài trăn ngoại lai đã được giải quyết thành công trong 1 lần xét nghiệm duy nhất.
Trong các thử nghiệm thực tế diễn ra sau đó, công nghệ mới đã chứng minh hiệu quả đáng kinh ngạc. Khi thả một cá thể trăn vào thùng nước khử trùng, các nhà khoa học đã thu được tín hiệu DNA rõ nét chỉ sau 5 phút ngắn ngủi.
Không những thế, ngay cả trên nền đất nơi trăn từng bị giam giữ trong nhiều ngày, dấu hiệu sinh học của chúng vẫn bám trụ bền bỉ qua nhiều tuần lễ dù con vật đã được chuyển đi.
Dù công trình hiện mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và cần thêm những bước kiểm chứng ngoài tự nhiên, tiềm năng ứng dụng của nó là không thể phủ nhận. Giới chuyên môn kỳ vọng phương pháp này sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí, đồng thời mở ra hướng đi mới trong việc quản lý, giám sát các loài xâm lấn tại nhiều vùng đất khác.
Trong tương lai gần, nhóm tác giả còn ấp ủ dự định mở rộng danh mục kiểm tra sang nhiều loài thủy sản ngoại lai khác, biến những mẫu nước tưởng chừng đơn giản thành "chìa khóa vàng" bảo vệ hệ sinh thái.