Bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, mùa hè thuộc hành Hỏa, cơ thể dễ ra nhiều mồ hôi, hao tổn tân dịch và khí. Nếu chỉ chú trọng giải nhiệt bằng đồ lạnh mà không chú ý bảo vệ tỳ vị và bổ sung năng lượng hợp lý, cơ thể sẽ càng suy yếu.
Nhiều người có biểu hiện mệt lả dù uống nhiều nước; ăn uống kém; đầy bụng, tiêu chảy; chóng mặt, suy giảm thể lực; ngủ không ngon. Đây có thể là biểu hiện thường gặp khi giải nhiệt quá mức hoặc dùng thực phẩm có tính hàn liên tục.
Một số cách giải nhiệt đúng trong mùa nắng nóng
Bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương giải nhiệt trong những ngày nắng nóng cần lưu ý:
Uống nước mát
Sau khi đi ngoài trời nắng về, nhiều người uống nước đá lạnh ngay để giảm cảm giác nóng bức. Theo Đông y, việc đưa thực phẩm lạnh vào cơ thể khi đang nóng có thể làm tổn thương tỳ vị, ảnh hưởng tiêu hóa và tuần hoàn. Ngoài cảm giác dễ chịu tức thời, uống quá lạnh còn dễ gây đau họng; co thắt dạ dày; đầy bụng, khó tiêu; mệt hơn sau đó. Do đó, nên uống nước mát vừa phải, từng ngụm nhỏ để cơ thể hấp thu từ từ.
Vừa thanh nhiệt vừa bảo vệ tỳ vị
Nguyên tắc giải nhiệt mùa hè là thanh nhiệt nhưng không làm cơ thể mất khí và suy yếu tiêu hóa. Một số món ăn phù hợp gồm cháo đậu xanh, canh mướp nấu tôm, canh rau ngót, bí đao nấu nhạt, chè hạt sen đậu xanh dùng vừa phải. Những món này giúp bổ sung nước, dễ tiêu hóa và hỗ trợ phục hồi cơ thể tốt hơn trong thời tiết oi nóng.
- Cháo đậu xanh giúp thanh nhiệt, dễ tiêu: Đậu xanh có tính mát, vị ngọt, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thủy. Cháo đậu xanh là món ăn phù hợp trong những ngày nắng nóng hoặc khi cơ thể mệt mỏi sau đi nắng; có thể nấu đậu xanh nguyên vỏ cùng gạo tẻ thành cháo loãng, ăn ấm. Món ăn này giúp bổ sung nước, dễ tiêu hóa, hỗ trợ giảm cảm giác nóng trong, khát nước. Tuy nhiên, người có tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy không nên ăn quá nhiều.
Cháo đậu xanh giúp thanh nhiệt, dễ tiêu.
- Canh mướp nấu tôm bù nước, thanh mát: Mướp có tính mát, giúp thanh nhiệt, sinh tân dịch; tôm cung cấp đạm và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Canh mướp nấu tôm là món ăn nhẹ, dễ ăn trong mùa hè, vừa bù nước vừa hỗ trợ cơ thể hồi phục khi mệt do nắng nóng; nên nấu nhạt, hạn chế dầu mỡ để tránh gây nóng trong và khó tiêu.
Canh mướp nấu tôm bù nước, thanh mát.
- Canh rau ngót hỗ trợ giải nhiệt, bổ sung vitamin: Rau ngót có tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc, sinh tân dịch. Loại rau này còn chứa nhiều vitamin C, chất xơ và khoáng chất. Canh rau ngót nấu thịt nạc hoặc tôm giúp bữa ăn thanh nhẹ, dễ tiêu hóa trong thời tiết oi nóng. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai cần thận trọng khi dùng quá nhiều rau ngót tươi.
Canh rau ngót hỗ trợ giải nhiệt, bổ sung vitamin.
Bí đao nấu nhạt giúp lợi tiểu, giảm nóng trong: Bí đao có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ giảm cảm giác nóng bức mùa hè; có thể nấu bí đao với thịt băm, tôm hoặc nấu đơn giản ít gia vị. Món ăn này phù hợp với người thường xuyên khát nước, cảm giác nóng trong hoặc cơ thể nặng nề do thời tiết nóng ẩm.
Canh bí đao lợi tiểu, giảm nóng trong.
- Chè hạt sen đậu xanh giúp an thần, thanh nhiệt: Hạt sen có tác dụng dưỡng tâm, an thần; đậu xanh giúp thanh nhiệt, giải độc. Kết hợp hai nguyên liệu này tạo thành món chè thanh mát, phù hợp dùng vào những ngày oi bức; nên nấu vị ngọt vừa phải, không nên cho quá nhiều đường. Món chè giúp cơ thể dễ chịu hơn, hỗ trợ ngủ ngon và giảm cảm giác mệt mỏi do nắng nóng kéo dài.
Chè hạt sen đậu xanh giúp an thần, thanh nhiệt.
Ngủ nghỉ điều độ cũng là cách ‘giải nhiệt’ quan trọng
Theo Đông y, mùa hè cần chú ý dưỡng tâm, tránh để cơ thể tiêu hao năng lượng quá mức. Vì vậy, ngoài ăn uống hợp lý, cần ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya, tránh hoạt động ngoài trời vào giờ nắng gắt, giữ tinh thần thư giãn, bổ sung nước đều đặn. Bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương lưu ý, giải nhiệt mùa hè không nên chỉ tập trung vào "đồ mát" mà quan trọng là giúp cơ thể duy trì cân bằng, tránh hao tổn khí huyết và bảo vệ hệ tiêu hóa.
Các loại nước như rau má, nhân trần, nước sâm… thường được xem là thức uống giải nhiệt quen thuộc. Tuy nhiên, theo bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương, phần lớn các loại nước này có tính mát hoặc hàn. Nếu dùng kéo dài hoặc uống quá nhiều có thể khiến lạnh bụng, chán ăn, tiêu chảy, mệt mỏi kéo dài. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người huyết áp thấp, hoặc có hệ tiêu hóa yếu càng cần thận trọng.
