Mấy ngày qua, một thông tin khiến dư luận hết sức quan tâm. Đó là việc tờ Independent của Anh tiết lộ thông tin các nước Arab Vùng Vịnh đang cùng với Trung Quốc, Nga và Pháp lên kế hoạch chấm dứt hoạt động giao dịch dầu lửa bằng đồng USD.
Theo kế hoạch này, đồng tiền thay thế cho USD trong việc mua bán "vàng đen" sẽ là một rổ tiền tệ bao gồm đồng yên, nhân dân tệ, euro, vàng, và một đồng tiền chung mới dự kiến sẽ được thiết lập dành cho các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (gồm có Saudi Arabia, Abu Dhabi, Kuwait và Qatar). Những cuộc gặp bí mật giữa các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng trung ương quốc gia tham gia vào kế hoạch này đã được tổ chức tại Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Brazil. Nếu được thực thi, kế hoạch đồng nghĩa với việc dầu lửa sẽ không còn được định giá bằng USD nữa. Kế hoạch này của Vùng Vịnh và các quốc gia đối tác trên có thể là một trong những lý do khiến giá vàng có sự gia tăng đột biến trong thời gian qua, đồng thời là "điềm báo" cho những thay đổi lớn sẽ diễn ra trên thị trường USD trong vòng 9 năm tới.
 Kế hoạch "tẩy chay" USD đã đi rất xa. |
Kế hoạch này phần nào phản ánh sự suy yếu của USD cũng như địa vị kinh tế của Mỹ dưới ảnh hưởng của đợt suy thoái toàn cầu này. Chính Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Robert Zoellick cũng đã đề cập tới vấn đề này trước thềm cuộc họp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và WB tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. "Một trong những di sản của lần khủng hoảng này có thể sẽ là sự công nhận đối với những mối quan hệ đã thay đổi trong sức mạnh kinh tế", ông Zoellick phát biểu.
Tờ Independent dẫn nguồn tin từ ngành ngân hàng Trung Quốc cho biết, các cuộc đàm phán giữa các bên trong kế hoạch "tẩy chay" USD đã đi rất xa và nước Mỹ sẽ khó có thể chặn lại. Thời hạn chót cho sự chuyển giao từ USD sang giao dịch dầu lửa trong kế hoạch này là vào năm 2018. "Nga rốt cục sẽ đưa đồng rúp vào rổ tiền tệ này. Nước Anh bị kẹt ở giữa và sẽ dùng euro. Họ không có lựa chọn nào khác vì họ không thể sử dụng đồng USD", một nhà môi giới có tiếng ở Hồng Kông chia sẻ với tờ Independent.
Trước đây, Nga đã công khai nêu ý tưởng thôi dùng đồng USD trong mua bán dầu lửa vì tỷ giá đồng USD đang suy yếu đi so với các đồng tiền khác và không ổn định do thâm hụt thương mại và ngân sách khổng lồ của Mỹ. Là nước sở hữu dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới, Trung Quốc cũng đã không ít lần lên tiếng cho rằng, trong dài hạn, đồng USD sẽ không duy trì được địa vị đồng tiền dự trữ số 1 của thế giới. |
Bài báo trên tờ Independent đã không nêu rõ việc thay thế này sẽ diễn ra như thế nào, và giới quan sát nghi ngờ sự thay thế này, nếu có, có thể diễn ra trong thời gian gần. "Tôi không cho là sẽ có nhiều hành động cụ thể xuất phát từ những cuộc đàm phán như vậy. Vì mặc dù đồng USD yếu, điều này không có nghĩa là các hàng hóa cơ bản đang được định giá quá cao. Trên thực tế, khi đồng USD yếu đi, giá hàng hóa thường có xu hướng tăng với một tỷ lệ cao hơn", nhà phân tích thị trường hàng hóa cơ bản David Moore thuộc Ngân hàng Commonwealth Bank ở Australia, nhận xét.
Bên cạnh đó, ngoài mối quan hệ chính trị chặt chẽ giữa các nước Vùng Vịnh và nước Mỹ, khả năng chuyển đổi thấp từ các đồng tiền của Vùng Vịnh sang đồng nhân dân tệ của Trung Quốc là rào cản lớn nhất đối với việc thôi sử dụng đồng USD cho giao dịch dầu. Hiện Saudi Arabia và một số nước Vùng Vịnh khác vẫn đang neo tỷ giá đồng nội tệ vào USD. Theo chuyên gia phân tích thị trường năng lượng Victor Shum thuộc Công ty tư vấn Purvin & Gertz Consultancy ở Singapore, việc đầu tiên cần làm để dùng một rổ tiền tệ thay thế cho USD trong mua bán dầu lửa là phải chọn các đồng tiền tham gia vào rổ tiền tệ đó, mà vấn đề phức tạp nhất là xác định tỷ lệ của các đồng tiền trong rổ.
Một số nước có liên quan trong bài viết đăng trên tờ Independent về kế hoạch dùng một rổ tiền tệ để thay thế USD trong giao dịch dầu lửa đã đồng loạt lên tiếng phủ nhận thông tin này. Khi được hỏi về bài báo trên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Saudi Arabia Muhammad al-Jasser khẳng định: "Thông tin đó hoàn toàn không chính xác". Thứ trưởng Bộ Tài chính Nga Dmitry Pankin cũng tuyên bố: "Chúng tôi không hề đàm phán về vấn đề này. Những lời phủ nhận trên từ phía Saudi Arabia và Nga đã nhanh chóng đưa tỷ giá USD so với euro phục hồi về mức 1 euro đổi được 1,4701 USD, tuy nhiên sau đó lại suy yếu trở lại do thị trường tiếp tục lo ngại về xu hướng của tỷ giá USD trong những ngày này.
Song Hà (Theo Reuters, Independent)