Đồng nhiễm HIV và giang mai là một tình trạng đáng lo ngại khi nhiều trường hợp bệnh diễn biến âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, tầm soát định kỳ được xem là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe người bệnh và phòng ngừa các biến chứng nặng nề.
1. Đồng nhiễm HIV và giang mai: Nguy cơ không thể xem nhẹ
Tầm soát định kỳ đồng nhiễm HIV và giang mai được xem là giải pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe người bệnh và phòng ngừa các biến chứng nặng nề.
Những năm gần đây, cùng với sự thay đổi của mô hình lây nhiễm HIV, các cơ sở điều trị ghi nhận nhiều trường hợp đồng nhiễm HIV và giang mai. Đây không chỉ là thách thức trong công tác quản lý, điều trị mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường phát hiện sớm nhằm hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ lây truyền trong cộng đồng.
Theo PGS.TS. Phan Thị Thu Hương, nguyên Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (nay là Cục Phòng bệnh - Bộ Y tế), hình thái lây nhiễm HIV tại Việt Nam đã có sự thay đổi rõ rệt, từ lây truyền qua đường máu sang lây truyền qua đường tình dục. Điều này đồng nghĩa với việc những người có nguy cơ nhiễm HIV cũng có nguy cơ cao mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu hay Chlamydia. Vì vậy, việc tầm soát đồng thời HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm, điều trị kịp thời và hạn chế lây lan trong cộng đồng.
Theo các chuyên gia điều trị HIV/AIDS, HIV và giang mai có chung đường lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn. Các tổn thương do giang mai gây ra trên niêm mạc sinh dục làm tăng nguy cơ lây truyền HIV, trong khi tình trạng suy giảm miễn dịch ở người nhiễm HIV có thể khiến bệnh diễn tiến nhanh hơn, biểu hiện lâm sàng không điển hình và nguy cơ xuất hiện biến chứng cũng cao hơn.
Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp đồng nhiễm HIV và giang mai gần như không có triệu chứng. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường, tải lượng HIV được kiểm soát tốt nhưng chỉ phát hiện mắc giang mai khi thực hiện xét nghiệm định kỳ. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, xoắn khuẩn giang mai có thể âm thầm xâm nhập hệ thần kinh trung ương, gây ra những tổn thương khó hồi phục.
2. Giang mai thần kinh - Biến chứng âm thầm nhưng nguy hiểm
Giang mai do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra và có thể tiến triển qua nhiều giai đoạn. Sau giai đoạn đầu với các tổn thương ngoài da hoặc niêm mạc, triệu chứng có thể tự biến mất khiến nhiều người lầm tưởng bệnh đã khỏi. Tuy nhiên, xoắn khuẩn vẫn tồn tại trong cơ thể và tiếp tục gây tổn thương ở nhiều cơ quan nếu không được điều trị triệt để.
Ở người nhiễm HIV, giang mai thần kinh có thể xuất hiện sớm hơn và diễn biến phức tạp hơn so với người không nhiễm HIV. Bệnh có thể biểu hiện bằng đau đầu kéo dài, giảm thị lực, giảm thính lực, ù tai, giảm trí nhớ, thay đổi hành vi, rối loạn cảm giác hoặc yếu liệt tay chân. Một số trường hợp nặng có thể bị viêm màng não, tổn thương mạch máu não, thậm chí đột quỵ ở người trẻ.
Các triệu chứng của giang mai thần kinh thường không đặc hiệu nên rất dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thần kinh khác. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít trường hợp chỉ được chẩn đoán khi tổn thương thần kinh đã tiến triển, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ để lại di chứng lâu dài.
3. Tầm soát định kỳ đồng nhiễm HIV và giang mai
Trong thực hành lâm sàng, nhiều trường hợp đồng nhiễm HIV và giang mai được phát hiện thông qua các đợt khám và xét nghiệm định kỳ tại phòng khám ngoại trú HIV. Điều này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của việc tầm soát ngay cả khi người bệnh không có biểu hiện lâm sàng.
Theo các hướng dẫn chuyên môn, người nhiễm HIV cần được xét nghiệm giang mai định kỳ theo đánh giá nguy cơ và chỉ định của bác sĩ. Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp điều trị hiệu quả bằng kháng sinh, hạn chế nguy cơ tổn thương thần kinh, tim mạch và nhiều biến chứng nghiêm trọng khác. Đối với những trường hợp nghi ngờ giang mai thần kinh, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu như xét nghiệm dịch não tủy cùng các thăm dò cần thiết khác để xác định chẩn đoán và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.
Bên cạnh việc tuân thủ điều trị HIV bằng thuốc ARV, người bệnh cần duy trì quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su đúng cách, tái khám đúng lịch hẹn và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh cũng không nên tự ý điều trị hoặc bỏ dở liệu trình khi các triệu chứng đã thuyên giảm, bởi điều này có thể khiến bệnh tiếp tục tiến triển âm thầm và làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nặng nề.
Khi HIV đã trở thành bệnh mạn tính có thể kiểm soát hiệu quả, mục tiêu chăm sóc người bệnh không chỉ dừng lại ở việc duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện mà còn phải quản lý toàn diện các bệnh đồng nhiễm và bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tầm soát định kỳ giang mai, phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ là giải pháp hiệu quả giúp ngăn ngừa biến chứng tổn thương thần kinh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh và góp phần thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030.
