Điểm chung là hướng tới một hệ thống chăm sóc sức khỏe gần dân, chủ động phòng bệnh và thích ứng với những thay đổi mới.
Điều chỉnh mạng lưới theo nhu cầu thực tế
Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được phê duyệt tại Quyết định 201/QĐ-TTg năm 2024. Đến tháng 6/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định 1658/QĐ-BYT điều chỉnh quy hoạch, cập nhật những thay đổi về địa giới hành chính, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nhu cầu chăm sóc sức khỏe.
Quy hoạch mới tính tới 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế - xã hội, đồng thời định hướng sắp xếp mạng lưới khám chữa bệnh theo hướng hợp lý hơn, tăng năng lực chuyên môn tại địa phương và hạn chế đầu tư dàn trải.
Đây là bước điều chỉnh quan trọng khi mô hình quản lý nhà nước thay đổi, đòi hỏi mạng lưới y tế phải được tổ chức phù hợp hơn với dân số, địa bàn và nhu cầu thực tế.
Đồng bộ chính sách để xây dựng hệ thống y tế gần dân, hiện đại và chủ động. Ảnh: VGP.
Y tế cơ sở được đặt ở vị trí trung tâm
Nếu bệnh viện tuyến trên là nơi xử lý những ca bệnh phức tạp thì y tế cơ sở là nơi gần người dân nhất và có vai trò quyết định trong phòng bệnh, quản lý sức khỏe.
Năm 2026, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 chính thức được triển khai. Giai đoạn 2026-2030, chương trình có tổng vốn 88.635 tỷ đồng, trong đó một dự án riêng tập trung nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở.
Theo Bộ Y tế, nhu cầu được các địa phương tổng hợp gồm xây mới hơn 700 trạm y tế và sửa chữa, nâng cấp hơn 1.000 trạm y tế.
Sau khi cả nước chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc tổ chức lại trạm y tế cấp xã càng trở nên cấp thiết. Bộ Y tế đang xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia mới về y tế xã đến năm 2035, phù hợp với địa giới và chức năng mới của tuyến cơ sở.
Thực tế tại một số địa phương cho thấy quá trình này đã được triển khai. Tại Tuyên Quang, hệ thống trạm y tế được tổ chức lại từ đầu năm 2026 theo hướng tăng vai trò quản lý của cấp xã và đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe sát cộng đồng hơn.
Chuyển đổi số đưa quản lý sức khỏe đến gần người dân
Một thay đổi đáng chú ý khác là tốc độ số hóa hệ thống y tế. Đến tháng 2/2026, Bộ Y tế cho biết đã có hơn 34 triệu sổ sức khỏe điện tử được tích hợp trên VNeID và 1.210 bệnh viện triển khai bệnh án điện tử.
Tháng 4/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định 965/QĐ-BYT, đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% cơ sở khám chữa bệnh triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, không sử dụng bệnh án giấy.
Tại Hà Nội, trong chiến dịch chuẩn hóa dữ liệu sức khỏe năm 2026, một trạm y tế ghi nhận 97,35% người dân có mặt trên địa bàn đã có hồ sơ sức khỏe điện tử, cho thấy chuyển đổi số đang đi vào những công việc cụ thể tại tuyến cơ sở.
Nếu được kết nối đồng bộ, dữ liệu sức khỏe điện tử có thể giúp chuyển cách tiếp cận từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe lâu dài, phát hiện sớm nguy cơ và giảm tình trạng người dân phải cung cấp lại thông tin y tế khi chuyển tuyến.
Tăng tính chủ động về thuốc và nguyên liệu
Một hệ thống y tế chủ động cũng cần năng lực cung ứng thuốc ổn định.
Quyết định 376/QĐ-TTg về phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và Quyết định 270/QĐ-TTg về phát triển công nghiệp hóa dược đang tạo khung chính sách cho nghiên cứu, sản xuất thuốc, nguyên liệu làm thuốc và phát triển vùng dược liệu.
Trong năm 2026, Bộ Y tế tiếp tục rà soát việc thực hiện các chương trình này, hướng tới nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghệ và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Cùng với đó, việc phát triển các vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn, nhất là tại khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, được kỳ vọng vừa phục vụ ngành Dược vừa tạo thêm sinh kế cho người dân.
Sắp xếp bộ máy nhưng không để gián đoạn phục vụ
Việc tổ chức lại mạng lưới y tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cân bằng giữa tinh gọn bộ máy và bảo đảm dịch vụ.
Định hướng của ngành Y tế là sắp xếp các đơn vị phù hợp với địa bàn mới nhưng không làm gián đoạn khám chữa bệnh, tiêm chủng, phòng chống dịch và các dịch vụ thiết yếu.
Với ngành Y tế, hiệu quả của việc sắp xếp vì thế không chỉ nằm ở việc giảm số lượng đầu mối, mà quan trọng hơn là người dân có tiếp cận dịch vụ thuận lợi hay không, tuyến cơ sở có đủ nhân lực và năng lực chuyên môn hay không.
Từ "chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe"
Một hệ thống y tế hiện đại không chỉ cần bệnh viện tốt mà còn cần mạng lưới cơ sở vững, dữ liệu liên thông, thuốc được bảo đảm, nhân lực phù hợp và truyền thông chính xác.
Những chính sách được triển khai trong năm 2026 đang từng bước kết nối các yếu tố đó: quy hoạch tạo cấu trúc; y tế cơ sở đưa dịch vụ đến gần dân; chuyển đổi số tạo hạ tầng dữ liệu; công nghiệp dược tăng tính chủ động; sắp xếp tổ chức nhằm sử dụng nguồn lực hiệu quả; còn truyền thông giúp người dân chủ động phòng bệnh.
Từ nay đến năm 2030, thách thức lớn nhất sẽ nằm ở khâu thực thi: bảo đảm nguồn lực, nhân lực cho tuyến cơ sở, duy trì chất lượng dịch vụ sau sắp xếp và biến dữ liệu số thành công cụ thực sự hữu ích cho người dân.
Mục tiêu cuối cùng là một hệ thống y tế lấy người dân làm trung tâm, chú trọng phòng bệnh, phát hiện sớm, chăm sóc liên tục và bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp ở mọi địa bàn.
