Xuân về. Vùng đất Hiền Lương - Hạ Hòa, Phú Thọ quê tôi không chỉ vui đón Tết cổ truyền mà còn tưng bừng với Lễ hội Tổ Mẫu Âu Cơ, theo lời ca nhắn gửi: “Mồng bảy trong tiết tháng Giêng/ Dân Hiền tế lễ trống chiêng vang trời/ Anh em Bách Việt ta ơi/ Ngày xuân thong thả tới nơi cho tường”.
 |
 Trẩy hội Đền và Lễ tế, ngày 7 tháng Giêng năm 2012 tại Đền Tổ Mẫu Âu Cơ xã Hiền Lương. |
Cây đa cổ thụ có tự ngàn năm, thâm nghiêm tỏa tán trùm rợp mái đền Quốc Mẫu u tịch cổ kính. Ngày lễ Tiên thăng, hèm cầu dải lụa đào biểu trưng cho dải yếm đào của Mẫu đánh rơi, treo từ ngọn đa thõng xuống nóc Đền, bay bay vương vấn, huyền ảo, như mơ như thực. Kề gốc đa về phía Tây là Miếu Cô, miếu mẫu Thượng Thiên. Sân trước cửa đền lát gạch rộng thênh đón khách tứ phương.
Đền Tổ Mẫu được Nhà nước xếp hạng Di tích quốc gia (1991), lễ hội tiếp tục được khôi phục, nhưng cải tiến văn minh hơn. Nhiều năm nay Lễ hội mồng 7 tháng Giêng, có cả vạn lượt người, cùng nhiều vị lãnh đạo cao cấp của Đảng, Nhà nước về lễ bái, tỏ lòng sùng kính “Uống nước nhớ nguồn”, cầu Mẫu ban phát vạn sự tốt lành!...
Bút lưu sổ vàng, tâm mạch lòng thành, (ngày 7/6/2003) Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, sau dâng hương Đền Tổ Mẫu, viết: “Mẹ Âu Cơ. Hôm nay chúng con về với Mẹ. Về với cội nguồn dân tộc. Nhờ có Mẹ mà dân tộc Việt Nam phát triển, đất Việt ngày một hùng cường. Chúng con nguyện giữ gìn và phát huy truyền thống dân tộc, xứng đáng với tổ tiên”.
Quê tôi truyền đời ơn nghĩa, vun đắp, dựng xây. Thời đánh Pháp, kháng Nhật, Hiền Lương là căn cứ kháng chiến, xã Anh hùng chống Pháp, chống Nhật, là nơi các vị tiền bối: Hoàng Quốc Việt, Ngô Minh Loan, Nguyễn Bình Phương... hoạt động, nuôi dưỡng phong trào cách mạng. Nơi đây, Trần Quang Bình (tức Nguyễn Văn Dĩ) - Trưởng ban Giao thông Liên lạc TW, Tổng Cục trưởng Bưu điện đầu tiên của Việt Nam từ 1949 -1976 - người chiến sĩ cách mạng tận tụy của Bác Hồ - chào đời trong cảnh lầm than”. Cái nghèo cái khổ khiến anh sớm mồ côi cả cha lẫn mẹ. Nhờ cách mạng, anh Dĩ vào làm thợ nguội ở nhà máy xe lửa Gia Lâm. Năm 1936, ở tuổi 20, cùng với Ngô Gia Khảm tham gia vận động tổ chức Ái Hữu nghiệp đoàn, lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh. Tháng 3/1940, anh Dĩ bị giặc Pháp bắt ở tù hết Hỏa Lò đến Hòa Bình rồi Sơn La. Tù đầy, gian khổ, anh càng mài sắc thêm ý chí kiên định với cách mạng. Mãn hạn tù, giặc đưa anh về quản thúc tại Nang Sa. Tại đây, đồng chí Hạ Bá Cang (tức Hoàng Quốc Việt), Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ đã nhanh chóng bắt liên lạc với anh Dĩ, giao nhiệm vụ cùng đồng chí Bình Phương (tức Nguyễn Đức Vũ) xây dựng Nang Sa - Hiền Lương thành cơ sở đón tù chính trị vượt ngục từ Sơn La về tạm trú... Theo anh, lớp lớp trai làng đua nhau vào du kích rồi làm bộ đội Cụ Hồ, lên tướng tài như Nguyễn Văn Trà, Nguyễn Văn Cúc. Nghe theo anh Dĩ, Lý trưởng Nang Sa vứt triện đồng xuống ao, mở kho thóc Nhật chia cho dân nghèo... Cuộc đời cách mạng của anh Dĩ như huyền thoại chảy dài trên trang sử vẻ vang của Phú Thọ và dân tộc... Mỗi năm Tết về - Lễ hội mở, ơn tổ tông, ơn Đảng, ơn Bác Hồ càng nhớ về anh Dĩ tức Trần Quang Bình, người chiến sĩ cách mạng kiên trung của Đảng...
Xuân tươi tắn. Xuân tưng bừng khắp vùng quê Tổ Mẫu Âu Cơ. Làng làng, xã xã khởi sắc đổi thay. Cơ cấu kinh tế sát thực: Nông nghiệp-Tiểu thủ công nghiệp - Dịch vụ du lịch, đang tạo nền sang giàu phú quý cho nông thôn mới... Xã trên, xã dưới, thôn trong xóm ngoài đang mở ra những cụm công nghiệp, chế biến nông lâm sản... Cho dù phiên Mẫu đền đã an tự trên núi Vặn tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, tại núi Nghĩa Lĩnh, Hy Cương thì việc gìn giữ, bảo vệ, phát huy truyền thống thiêng liêng Đền Tổ Mẫu Âu Cơ theo hướng văn hóa, văn minh vẫn là trách nhiệm của người dân sở tại, Hiền Lương, Hạ Hòa, Phú Thọ quê tôi.
Xuân tới rồi. Quê tôi vùng đất chiến khu xưa, tưng bừng đón xuân, tưng bừng Lễ hội Tổ Mẫu giáng trần, sinh thành ra dân tộc Việt Nam, nao nao nhắn gửi: “Ấy ngày hội tế Mẫu Vương/ Người sinh nòi giống Nam phương đó mà”.
Bài và ảnh: Nguyễn Uyển