Đổi mới tư duy truyền thông trong thời đại số
Tại Khánh Hòa, ngày 26/6, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) đã phối hợp với Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo nâng cao hiệu quả công tác truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026.
Hội thảo quy tụ các chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện các cơ quan quản lý, đơn vị y tế và địa phương nhằm đánh giá thực trạng công tác truyền thông, nhận diện những khoảng trống trong chính sách và đề xuất các giải pháp đổi mới trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Nhà báo Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương phát biểu.
Phát biểu tại hội thảo, nhà báo Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương cho rằng công tác truyền thông y tế đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi căn bản.
Theo ông Cường, công chúng hiện nay không còn là đối tượng tiếp nhận thông tin một chiều mà đã trở thành chủ thể tham gia tạo lập, chia sẻ và định hướng thông tin. Dẫn số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ông Cường cho biết khoảng 80% thanh thiếu niên tìm kiếm thông tin sức khỏe trên các nền tảng số trước khi tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.
Trong khi đó, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang được quảng bá rộng rãi trên TikTok, Facebook và nhiều nền tảng trực tuyến khác, trực tiếp tác động tới giới trẻ.
"Ngành y tế cần chuyển từ tư duy coi người dân là đối tượng truyền thông sang coi người dân là đối tác truyền thông, đáp ứng yêu cầu tương tác, cá nhân hóa và hiện diện mạnh mẽ trên không gian số", ông Cường nhấn mạnh.
Thuốc lá vẫn gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm
Thông tin tại hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Thu Hương, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hút thuốc thụ động.
Không chỉ gây tổn thất nặng nề về sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng kinh tế rất lớn. Ước tính, tổng chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 1,14% GDP.
Theo đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá thấp, chỉ xếp 95/140 quốc gia.
Đáng chú ý, 82,5% điểm bán thuốc lá vẫn vi phạm quy định về trưng bày sản phẩm, khiến người tiêu dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên, dễ tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá.
Từ thực tế này, Quỹ đề xuất bổ sung quy định cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ, nhằm loại bỏ hình thức quảng cáo trá hình và giảm sức hấp dẫn của sản phẩm đối với giới trẻ.
ThS. Nguyễn Thị Thu Hương, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tham luận tại hội thảo.
Đại diện Văn phòng WHO tại Việt Nam, ThS.BS. Nguyễn Tuấn Lâm cho rằng Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức trong hoàn thiện khung pháp lý về kiểm soát thuốc lá.
Theo ông, đến nay nước ta vẫn chưa có quy định pháp luật cụ thể để nội luật hóa Điều 5.3 của Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá, nhằm bảo đảm chính sách y tế công không bị chi phối bởi lợi ích thương mại của ngành công nghiệp thuốc lá.
Bên cạnh đó, việc quản lý hoạt động bán lẻ, trưng bày sản phẩm tại điểm bán cũng như sự gia tăng nhanh của các sản phẩm nicotine mới đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Đại diện WHO khuyến nghị Việt Nam tiếp tục mở rộng môi trường không khói thuốc, đồng thời tăng cường truyền thông về các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Ứng dụng AI, chatbot hỗ trợ người cai thuốc
Nhiều mô hình truyền thông mới được các địa phương chia sẻ tại hội thảo cho thấy xu hướng chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ số.
Đại diện CDC Phú Thọ đề xuất phát triển chatbot tư vấn cai thuốc lá, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giải đáp các câu hỏi của người dân và xây dựng hệ thống Dashboard theo dõi hiệu quả truyền thông theo thời gian thực.
Đặc biệt, đơn vị này cho rằng việc đánh giá truyền thông cần chuyển từ các chỉ số về số lượng bài viết, tin đăng sang những kết quả thực chất như mức độ tương tác, khả năng ghi nhớ thông điệp, thay đổi nhận thức và tỷ lệ cai thuốc thành công.
Trong khi đó, CDC Đà Nẵng giới thiệu mô hình truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học thông qua sự phối hợp giữa ngành y tế, giáo dục và các tổ chức đoàn thể.
Đến nay, 100% trường học từ mầm non đến trung học phổ thông trên địa bàn đã thành lập Ban chỉ đạo phòng, chống tác hại thuốc lá. Một số trường còn triển khai hệ thống cảnh báo khói thuốc tự động, tiêu biểu là Trường THPT Ông Ích Khiêm.
Ở lĩnh vực bệnh viện, BSCKII Lâm Thành Vững, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh cho biết việc xây dựng cơ sở y tế không khói thuốc cần gắn với quản lý nội bộ, tiêu chí thi đua và trách nhiệm của từng khoa, phòng.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận việc kiểm soát người nhà bệnh nhân hút thuốc trong khuôn viên bệnh viện, đặc biệt vào ban đêm, vẫn là thách thức không nhỏ.
ThS. Nguyễn Hữu Quý chia sẻ kinh nghiệm của CDC Đà Nẵng
Xây dựng hệ sinh thái truyền thông số về phòng, chống tác hại thuốc lá
Các đại biểu thống nhất rằng để nâng cao hiệu quả truyền thông trong thời gian tới, cần chuyển trọng tâm từ truyền thông đơn thuần sang thay đổi hành vi.
Theo đó, ngành y tế cần xây dựng hệ sinh thái truyền thông số đồng bộ, chuẩn hóa các tài liệu truyền thông đa phương tiện như video ngắn, áp phích số, thông điệp phát thanh để cung cấp thống nhất cho các tuyến y tế.
Đồng thời, cần phát triển các ứng dụng hỗ trợ cai nghiện thuốc lá, hình thành cộng đồng trực tuyến giúp người hút thuốc duy trì quyết tâm cai nghiện.
Một đề xuất khác cũng nhận được nhiều sự đồng thuận là xây dựng Bộ chỉ số quốc gia đánh giá hiệu quả truyền thông, trong đó lấy sự thay đổi hành vi của người dân làm thước đo thay vì chỉ tính số lượng tin, bài hay hoạt động truyền thông.
Các chuyên gia cũng cho rằng báo chí và các cơ quan truyền thông cần tăng cường thời lượng, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, đồng thời góp phần hình thành "văn hóa không khói thuốc", tạo nền tảng bền vững cho công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam.
Các đại biểu tham dự hội thảo.
