Đề nghị các nhà khoa học mạnh dạn đưa nghiên cứu vào ứng dụng
Chiều ngày 29/5, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo "Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo".
GS.TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại sự kiện. Ảnh: T. Hiếu
Phát biểu tại sự kiện, GS.TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, sau hơn nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, nhiều thế hệ cán bộ, nhà khoa học của Viện đã tạo dựng nền tảng nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng đa ngành, đóng góp quan trọng cho sự phát triển khoa học công nghệ quốc gia.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Viện Hàn lâm, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đối với khoa học công nghệ đã thay đổi căn bản. Giá trị cuối cùng của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở công bố khoa học mà phải thể hiện ở khả năng tạo ra công nghệ, sản phẩm, doanh nghiệp, thị trường và đóng góp thiết thực cho đời sống nhân dân.
Đặc biệt, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và tạo bứt phá cho đất nước trong giai đoạn mới.
"Điều đó đặt lên vai các tổ chức khoa học, các nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp trách nhiệm rất lớn, đó là phải cùng nhau đưa khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và là động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế", GS.TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh.
Các đại biểu tham dự sự kiện. Ảnh: T.Hiếu
GS.TS Trần Hồng Thái cho biết, Viện vừa gửi 112 công nghệ tới các tỉnh ủy, thành ủy để phục vụ nhu cầu chuyển giao và ứng dụng vào thực tiễn. Nhấn mạnh vai trò của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, GS.TS Trần Hồng Thái cho rằng đổi mới sáng tạo không thể là nỗ lực đơn lẻ của một viện nghiên cứu hay một nhóm nhà khoa học mà cần sự cộng hưởng của nhiều chủ thể.
Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo; doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường; viện nghiên cứu và trường đại học tạo ra tri thức và công nghệ; nhà đầu tư chia sẻ rủi ro; các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo thực hiện kết nối, tư vấn; còn thế hệ trẻ là lực lượng tiên phong dám nghĩ, dám làm.
"Nếu các nguồn lực còn rời rạc, kết quả nghiên cứu sẽ khó đi xa. Nhưng nếu được kết nối đúng cách, chúng ta có thể hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, nơi phòng thí nghiệm, giảng đường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và địa phương cùng tham gia tạo ra giá trị cho đất nước", lãnh đạo Viện nói.
Theo định hướng của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đổi mới sáng tạo trong thời gian tới sẽ tập trung vào ba hướng lớn.
Thứ nhất là đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm để đến gần hơn với doanh nghiệp và đời sống. Viện hiện có nhiều công nghệ tiềm năng trong các lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, môi trường, vật liệu mới, công nghệ sinh học, y sinh, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững.
Vấn đề đặt ra hiện nay là xây dựng cơ chế sàng lọc, hoàn thiện, tiêu chuẩn hóa, thử nghiệm và chuyển giao để các kết quả nghiên cứu trở thành sản phẩm, dịch vụ và giải pháp thực tiễn.
Thứ hai là tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận công nghệ mà phải tham gia từ đầu trong việc đặt bài toán, cùng đầu tư, thử nghiệm và chia sẻ lợi ích với các viện nghiên cứu, trường đại học.
Cùng với đó, các quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ rủi ro ban đầu, hỗ trợ quản trị, kết nối thị trường và đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm đến sản phẩm thương mại.
Thứ ba là hình thành môi trường ươm tạo khởi nghiệp công nghệ ngay trong hệ sinh thái của Viện Hàn lâm. Trong khuôn khổ chương trình, Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao đã ra mắt Câu lạc bộ Ươm tạo và Khởi nghiệp nhằm tạo không gian kết nối mở cho các nhóm nghiên cứu trẻ, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang nghiên cứu ý tưởng xây dựng "sàn giao dịch ý tưởng" nhằm thúc đẩy kết nối công nghệ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Tại hội thảo, nhiều sản phẩm khoa học công nghệ được trưng bày tại sự kiện A80 cũng được giới thiệu như minh chứng cho tiềm năng sáng tạo và khả năng ứng dụng của các nhà khoa học.
GS.TS Trần Hồng Thái đề nghị các nhà khoa học mạnh dạn đưa các kết quả nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng vào các chương trình ươm tạo, khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ. "Chúng ta cần một tinh thần mới: nghiên cứu sâu hơn, kết nối rộng hơn, ứng dụng nhanh hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn cho đất nước và nhân dân", GS.TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh.
Quản trị tốt tài sản trí tuệ
TS Nguyễn Hữu Cẩn, quyền Viện trưởng, Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ chia sẻ, trong nhiều năm qua, chúng ta thường nhắc đến đổi mới sáng tạo như một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải nhìn nhận đúng bản chất của nguồn lực đổi mới sáng tạo.
"Trong nền kinh tế tri thức hiện nay, nguồn lực cốt lõi không còn chỉ là vốn, lao động hay tài nguyên hữu hình, mà ngày càng là tri thức, công nghệ, dữ liệu và đặc biệt là tài sản trí tuệ", TS Nguyễn Hữu Cẩn nói.
Ở góc độ quản trị hiện đại, tài sản trí tuệ không chỉ là kết quả đầu ra của hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, mà còn là "hạ tầng mềm" của nền kinh tế tri thức. Quyền sở hữu trí tuệ chính là cơ chế pháp lý để biến tri thức thành tài sản, biến kết quả nghiên cứu thành hàng hóa, biến ý tưởng sáng tạo thành nguồn lực phát triển có khả năng giao dịch, đầu tư, chuyển giao và thương mại hóa.
Nếu không có cơ chế sở hữu trí tuệ phù hợp, phần lớn các kết quả nghiên cứu sẽ dừng lại ở dạng tri thức công bố hoặc báo cáo khoa học. Ngược lại, khi được quản trị tốt, tài sản trí tuệ có thể trở thành nguồn lực kinh tế đặc biệt quan trọng, tạo ra lợi thế cạnh tranh, thu hút đầu tư, thúc đẩy hình thành doanh nghiệp công nghệ và mở rộng thị trường đổi mới sáng tạo.
TS Cẩn cho rằng, từ góc độ quản trị, vấn đề hiện nay không phải là chúng ta thiếu kết quả nghiên cứu, mà là chưa thực sự khơi dậy được nguồn lực tài sản trí tuệ đang tồn tại trong các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
TS Nguyễn Hữu Cẩn đề xuất 3 vấn đề cốt lõi để khơi dậy thực sự nguồn lực đổi mới sáng tạo.
Thứ nhất, phải chuyển mạnh từ tư duy "quản lý kết quả nghiên cứu" sang tư duy "quản trị tài sản trí tuệ". Mỗi kết quả nghiên cứu, mỗi giải pháp công nghệ, mỗi dữ liệu kỹ thuật cần được nhận diện sớm như một tài sản có giá trị kinh tế tiềm năng. Điều này đòi hỏi phải tích hợp hoạt động sở hữu trí tuệ ngay từ đầu vào của quá trình nghiên cứu, chứ không phải chỉ thực hiện đăng ký bảo hộ ở giai đoạn cuối.
Thứ hai, cần xây dựng năng lực quản trị tài sản trí tuệ cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Một startup công nghệ không thể phát triển bền vững nếu không hiểu chiến lược sở hữu trí tuệ. Một trung tâm đổi mới sáng tạo khó tạo đột phá nếu thiếu năng lực hỗ trợ khai thác, định giá, thương mại hóa và bảo vệ tài sản trí tuệ. Vì vậy, bên cạnh hạ tầng vật lý và hạ tầng số, cần coi hạ tầng sở hữu trí tuệ là một cấu phần nền tảng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Thứ ba, cần tạo cơ chế để tài sản trí tuệ thực sự tham gia vào các dòng chảy kinh tế. Điều này bao gồm khả năng góp vốn bằng tài sản trí tuệ, định giá quyền sở hữu trí tuệ, hình thành doanh nghiệp spin-off, hỗ trợ thương mại hóa công nghệ và kết nối với nhà đầu tư. Đây chính là điểm mà các trung tâm như HTIC có thể đóng vai trò rất quan trọng với tư cách là tổ chức trung gian đổi mới sáng tạo.
Hội thảo được kỳ vọng sẽ mở ra những kết nối thực chất giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu ra thị trường. Đây cũng được xem là bước khởi đầu để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
