Xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang Mỹ, nhất là các hàng hóa thế mạnh như thủy hải sản, dệt may... đang phải đối mặt với nguy cơ có thêm các khó khăn mới nếu hàng loạt những đề xuất mới đây của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) được thông qua.
Cuối tháng 8 vừa qua, Bộ trưởng DOC Gary Locke đã chính thức thông báo những đề xuất nhằm tăng cường công tác thực thi Luật Thương mại và hỗ trợ cạnh tranh cho các doanh nghiệp (DN) Mỹ. Đã có tới 14 đề xuất thay đổi được DOC đưa ra, thể hiện dưới dạng thay đổi về quy định, về bảng câu hỏi, về thực tiễn áp dụng hoặc những thay đổi cụ thể theo từng vụ việc đơn lẻ. Đáng chú ý là hầu hết các thay đổi này liên quan đến việc đối xử với nền kinh tế phi thị trường (NME) trong đó có Việt Nam.
Theo đánh giá của hãng luật Winston & Strawn, mục đích của những thay đổi này nhằm gây khó khăn hơn cho việc dỡ bỏ lệnh áp thuế chống bán phá giá (CBPG) và chống trợ cấp, áp thêm gánh nặng lên các bị đơn (là các doanh nghiệp xuất khẩu - DNXK vào Mỹ bị xác định là bán phá giá) và thắt chặt thêm các thời hạn từ đó gia tăng khả năng DOC áp dụng cái mà họ gọi là "dữ kiện thực tế bất lợi" (tức là DOC sẽ dựa trên các dữ kiện sẵn có bất lợi để áp thuế cao) đối với các DNXK vào Mỹ. Những đề xuất thay đổi này cũng nhằm tăng mức độ không chắc chắn cho các nhà xuất khẩu và nhập khẩu vào Mỹ mà mục tiêu cuối cùng là nhằm thắt chặt và gây bất lợi cho các DNXK nước ngoài, trong khi hỗ trợ và giúp tăng sức cạnh tranh cho các DN của Mỹ.
 Chế biến hải sản xuất khẩu. |
Sẽ ảnh hưởng lớn tới các DN Việt Nam
Vấn đề đang được các DNXK Việt Nam quan tâm hiện nay là nếu được áp dụng, những quy định mới sẽ tác động thế nào đến họ. Theo luật sư Đinh Ánh Tuyết, Giám đốc Công ty luật IDVN, trong những đề xuất thay đổi của DOC, có 2 vấn đề cần đặc biệt lưu tâm và liên quan trực tiếp đến các DNXK Việt Nam: Thứ nhất là việc bỏ quy định "3 không" mà DOC đang áp dụng. Theo thông lệ này, nếu các DNXK riêng lẻ được công nhận không bán phá giá trong 3 lần rà soát hành chính liên tiếp của DOC thì sẽ được chấm dứt lệnh áp thuế chống bán phá giá. Ở Việt Nam đã có một số DNXK thủy sản gần đạt đủ theo yêu cầu nhưng nếu DOC bỏ thông lệ trên thì các DN sẽ "tắc" ở cửa này.
Thứ hai là đề xuất "chọn mẫu ngẫu nhiên" trong việc lựa chọn các bị đơn bắt buộc thay vì dựa trên các nhà xuất khẩu lớn nhất các sản phẩm bị điều tra như hiện tại. Điều này "mở" ra cơ hội cho DOC chọn ra những DN nhỏ để làm mẫu xét, nên khả năng DN sẽ bỏ kiện hoặc khó "theo kiện" bằng mọi giá. Từ đó DOC có thể áp dụng cái gọi là "dữ kiện thực tế bất lợi" để áp thuế cao đối với các bị đơn. "Thử tưởng tượng một DN chỉ xuất khẩu có mấy triệu USD, làm sao họ có thể bỏ mấy trăm nghìn USD để đi thuê luật sư và theo đuổi vụ kiện?" - luật sư Tuyết lo ngại.
Các DN cần làm gì?
Hiện còn phải chờ xem các đề xuất này sẽ được chấp nhận và triển khai đến đâu nhưng chắc chắn là luật CBPG và chống trợ cấp của Mỹ sẽ theo xu hướng ngày càng thắt chặt hơn. Theo Luật sư William. H. Barringer thuộc Hãng luật Winston & Strawn, ngay khi các vụ kiện xảy ra, các DN Việt Nam liên quan cần chủ động tìm hiểu xem công ty nào có khả năng bị lựa chọn làm bị đơn bắt buộc, đồng thời vận động và giúp đỡ họ tham gia vào vụ kiện "đến cùng" để có được một mức thuế suất tốt nhất có thể. Tránh tình trạng khi bị chọn, các DN này lại không dành nguồn lực thích đáng để theo đuổi vụ kiện, thậm chí quyết định không tiếp tục tham gia vào vụ kiện nữa như trường hợp vụ kiện túi nhựa (PE) bán lẻ vào thị trường Mỹ gần đây, khiến cho mức thuế mà DOC đưa ra là thuế suất dựa trên các "dữ kiện thực tế bất lợi" nên ở mức rất cao, tới hơn 60%.
Vấn đề quan trọng là khi có kiện tụng, các DN không nên quá lo sợ mà hãy liên kết với nhau để đối phó. Một mô hình khá thành công là các DN thủy hải sản Việt Nam đã hợp tác với nhau thông qua Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP). Qua đó, các DN này đã chia sẻ chi phí của vụ kiện cũng như cùng nhau học hỏi và tham gia những đợt đào tạo đối phó và phòng tránh các vụ kiện có nguy cơ xảy ra.
Đồng thời với đó, các DN cần gặp các chuyên gia để hỏi ý kiến tư vấn về các lĩnh vực liên quan. Các tổ chức như: Hội đồng Tư vấn các biện pháp phòng vệ thương mại quốc tế thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI); Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) là những cơ quan có nhiều chuyên gia có kinh nghiệm tham gia vào rất nhiều vụ kiện ở nhiều thị trường có thể tư vấn ban đầu cho DN. Ngoài ra, VASEP hoặc các DN khác đã từng tham gia vào các vụ kiện cũng là nguồn thông tin rất tốt để các DN khi đối mặt với các vụ kiện có thể tham khảo.
Đỗ Lê