1. Xác định độ tuổi dậy thì sớm rất quan trọng
Trung bình giai đoạn dậy thì thường bắt đầu ở độ tuổi từ 8 - 13 đối với trẻ em gái và 9 - 14 tuổi đối với trẻ em trai. Việc xác định thời điểm dậy thì sớm rất quan trọng vì nó phân biệt giữa sự phát triển tự nhiên và những bất thường cần chú ý, giúp cha mẹ có hướng xử lý kịp thời.
Theo BSCKI Hoàng Hường, chuyên Sản phụ khoa, dậy thì được coi là sớm nếu nó xảy ra trước thời điểm dự kiến, là khi bắt đầu có các biểu hiện dậy thì trước 8 tuổi ở trẻ gái và trước 9 tuổi ở trẻ trai.
Tình trạng dậy thì sớm phổ biến ở trẻ gái hơn so với trẻ trai và có thể gây khó khăn cho trẻ về tâm lý, tinh thần. Những trẻ gái trưởng thành sớm dễ mặc cảm và tỷ lệ trầm cảm, rối loạn tâm lý và rối loạn ăn uống cao hơn. Trẻ trai có thể hay gây gổ nhiều hơn. Mặt khác, những trẻ này mặc dù dậy thì sớm về sinh lý nhưng tâm lý lại chưa phát triển nên rất dễ bị kẻ xấu lợi dụng quấy rối tình dục...
Trẻ gái dậy thì sớm dễ mặc cảm và rối loạn tâm lý.
2. Dấu hiệu nhận biết dậy thì sớm ở trẻ
Ở trẻ gái: Có các dấu hiệu bắt đầu có kinh nguyệt, phát triển tuyến vú, mọc lông mu, lông nách và sự thay đổi ở cơ quan sinh dục ngoài.
Ở trẻ trai: Tăng kích thước dương vật hay tinh hoàn, mọc lông nách, lông mu, lông mặt, vỡ giọng (giọng trầm hơn), xuất hiện mụn trứng cá và có thể có những lần "mộng tinh" đầu đời.
Cả hai giới đều có sự tăng trưởng về chiều cao và cân nặng trong thời gian ngắn. Trẻ cũng bắt đầu có mùi cơ thể giống như người lớn do sự hoạt động mạnh của các tuyến mồ hôi.
Tuy nhiên, trẻ dậy thì sớm thường có chiều cao thấp hơn tiêu chuẩn do hormone sinh dục kích thích sự phát triển của xương. Khi giai đoạn dậy thì kết thúc, sự tăng trưởng chiều cao cũng dừng lại và thường không đạt được chiều cao đầy đủ khi trưởng thành.
3. Dậy thì sớm có phòng ngừa được không?
Để hạn chế nguy cơ dậy thì sớm ở trẻ, các chuyên gia y tế khuyến cáo phụ huynh cần tạo cho trẻ một môi trường sống lành mạnh, thói quen sinh hoạt khoa học, vận động thường xuyên, có chế độ dinh dưỡng hợp lý và cân bằng, kiểm soát cân nặng vì béo phì là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây dậy thì sớm.
Trên thực tế trẻ béo phì có nguy cơ cao bị dậy thì sớm hơn so với trẻ có cân nặng bình thường. Một số nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ đáng kể giữa dậy thì sớm và béo phì cho thấy nguyên nhân có thể do trẻ bị thừa cân, béo phì có nồng độ leptin (một loại hormone kích thích yếu tố tăng trưởng) cao hơn so với trẻ bình thường, gây kích thích tuyến yên sản xuất hormone sinh dục, từ đó dẫn đến dậy thì sớm.
Ngoài ra, béo phì thường đi kèm với tình trạng kháng insulin. Sự thay đổi trong quá trình chuyển hóa insulin cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình dậy thì.
Cho trẻ ăn uống lành mạnh để hạn chế nguy cơ dậy thì sớm.
Dinh dưỡng cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình dậy thì. BS. Hoàng Hường lưu ý, cha mẹ cần lưu ý thực hiện chế độ dinh dưỡng cho trẻ đủ chất, cân đối các nhóm thực phẩm. Hạn chế cho trẻ ăn thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh có chứa phụ gia, chất béo xấu, chất tạo màu như: đồ hộp, đồ ngọt, thức ăn nhiều dầu mỡ...
Khi phát hiện trẻ có những biểu hiện phát triển bất thường so với lứa tuổi cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa. Nếu trẻ được chẩn đoán dậy thì sớm thì việc điều trị kết hợp giáo dục tâm lý lứa tuổi là điều cần thiết.
