Vào dịp cuối năm-đầu xuân tại nhiều điểm di tích, đền chùa miếu mạo người dân vẫn thực hiện đốt đồ mã, vàng mã mà không gặp bất kỳ hình thức xử lý xử phạt nào. Trong khi đó tại điểm C, điều 18 Nghị định 75/2010/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hóa có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2010 quy định mức phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng đối với hành vi đốt đồ vàng mã tại nơi tổ chức lễ hội, di tích lịch sử - văn hoá, nơi công cộng khác. Thực tế diễn ra rất khác…
Liên khúc “đốt”
Những ngày cuối năm, nhà nhà người người đều nô nức chuẩn bị tiễn năm cũ và đón một năm mới với nhiều niềm kỳ vọng. Đi liền với đó là việc tất bật chuẩn bị mâm lễ phẩm, đèn nhang, vàng mã của các gia đình đặc biệt là người kinh doanh buôn bán. Chính nhu cầu về đồ mã tăng vọt vào cuối năm nên thị trường kinh doanh mặt hàng này cũng nhờ đó mà thêm phần nhộn nhịp. Theo khảo sát của phóng viên trên phố Hàng Mã, Lương Văn Can… các cửa hàng bán mặt hàng đồ mã khá đông khách. Lượng hàng bày trong các cửa hàng cũng đủ chủng loại kích cỡ với nhiều kiểu. Nào hình nhà 3 tầng, nào xe ô tô hạng sang, ti vi tủ lạnh, nào là hình nhân thế mạng, voi chầu, hổ phục và tiền… rất nhiều tiền. Toàn đồng đô la mệnh giá 100, tờ tiền polime mệnh giá 50.000…tất cả đều có dòng chữ ngân hàng địa phủ. Người mua kẻ bán diễn ra bình thường như chưa hề có Nghị định 75. Sáng sớm trên các ngả đường dẫn vào thủ đô đặc biệt từ hướng Bắc Ninh vào Hà Nội hay từ làng Chèm (Từ Liêm) xuất hiện nhiều xe máy chất sau đó là những món đồ mã cồng kềnh lướt vun vút tới điểm giao hàng. Bước chân tới đầu làng Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh) có thể thấy ngay những tấm biển quảng cáo treo đầy các ngõ xóm với những dòng quảng cáo: “Hàng mã - bán buôn, bán lẻ”, “Nhận đặt đồ mã”, “Vàng mã Lan Phương”, “Vàng mã Ngân Long”… Trong các nhà dân, nhà nào nhà nấy chất ngất các nguyên vật liệu làm mã như giấy bìa, màu, phẩm, các khung hình mây, tre, nứa để từ đây làm ra đủ loại đồ mã, từ ngựa, voi, ti vi, tủ lạnh, máy bay, xe hơi, nhà lầu… Đồ mã cũng đủ loại, trần sao âm vậy, không thiếu một thứ gì, đáp ứng mọi yêu cầu của khách hàng. Một cụ già trong làng cho biết, 90% người dân làng Đông Hồ đã bỏ nghề làm tranh chuyển sang làm vàng mã.
Lệ đốt tiền vàng vật phẩm hàng mã đã thành thói quen khó bỏ của người đi lễ. Do đó cứ chớm mùa lễ hội hay ngày rằm ngày cúng là nhiều gia đình lại mua sắm đồ mã và đốt chúng ở bất cứ đâu có thể từ cổng nhà, trước ngõ, lòng đường thậm trí trong chùa… khói bay mù mịt. Không ít trường hợp nguyên nhân gây cháy nhà, cháy xưởng cũng xuất phát từ việc đốt đồ mã, vàng mã này.
 Vàng mã vẫn được đốt công khai khi Nghị định 75 có hiệu lực. |
Đồ mã, vàng mã, đồ nào được đốt?
Tuy nhiên theo tìm hiểu của chúng tôi, theo cách hiểu của nhiều người dân hiện nay thì Nghị định 75 vừa ban hành chỉ cấm đốt “đồ mã” chứ không cấm đốt “vàng mã”. Tuy nhiên theo thông tư hướng dẫn thi hành Nghị định 75, tại mục 3, Điều 3, Giải thích từ ngữ cũng nêu rõ: “Đồ mã” quy định tại điểm c khoản 1 Điều 18 là vật thể có hình người, hình động vật, nhà ở, tư liệu sản xuất, đồ dùng sinh hoạt của con người, hình khối vàng, bạc, đá quý. Như vậy, “đồ mã” được hiểu là những đồ vật thật được mô phỏng bằng giấy như nhà, xe, voi, ngựa... nhằm đốt cho người đã chết. Theo đó, những hành vi đốt đồ mã tại các nơi công cộng, lễ hội, di tích lịch sử - văn hoá sẽ bị xử phạt theo quy định của Nghị định 75 là từ 500.000 đến 1 triệu đồng. Với mức phạt này, Chủ tịch UBND các cấp và hệ thống thanh tra chuyên ngành có thể ký quyết định xử phạt. Với hành vi đốt đồ mã của các cá nhân tại vỉa hè hay khoảng đất chung cũng có thể coi là đốt đồ mã tại nơi công cộng.
Theo thông tin từ Bộ VH, TT&DL cho biết: Bộ VH, TT&DL sẽ đề nghị tăng thuế với hoạt động sản xuất mặt hàng này vào thời điểm phù hợp. Hiện chưa có quy định cấm đốt vàng mã tại gia đình nhưng đốt vàng mã tại nơi công cộng sẽ xử phạt rất nghiêm.
Văn Hậu