Đối với nhiều tín đồ Công giáo, Khăn liệm Turin từ lâu đã một trong những thánh tích thiêng liêng nhất. Với chiều dài khoảng 4,4 m và chiều rộng hơn 1 m, tấm vải lanh này tương truyền chính là thứ bao bọc thi hài Chúa Jesus, với hình ảnh được cho là gương mặt và cơ thể của Ngài sau khi bị đóng đinh trên thập giá còn in hằn trên mặt vải.
Trong khi đó, giới sử học và khoa học lại xem Khăn liệm Turin là một trong những hiện vật chưa bao giờ được giải mã. Giờ đây, công nghệ gen hiện đại một lần nữa đưa thánh tích này trở lại bàn tranh luận.
Họa tiết được cho là gương mặt của Chúa Jesus trên bề mặt Khăn liệm Turin. Ảnh: Shutterstock
Một công trình nghiên cứu mới, do các nhà khoa học thuộc Đại học Padua và Đại học Pavia tại Italia dẫn đầu, cùng sự tham gia của nhiều đơn vị như Đại học Lancashire, Đại học Newcastle (Anh) và Đại học bang Bắc Carolina (Mỹ), vừa được công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports.
Đối tượng được phân tích là bộ mẫu vật thu thập từ công trình nghiên cứu về Khăn liệm Turin, do cố Giáo sư pháp y Pierluigi Baima Bollone thu thập từ đêm ngày 8 đến rạng sáng ngày 9/10/1978. Chúng bao gồm các sợi vải lanh trong ống thủy tinh, bụi hút từ bề mặt và một lam kính chứa mảnh vật chất sinh học rất nhỏ.
Khác với các xét nghiệm thông thường, nhóm nghiên cứu áp dụng phương pháp giải trình tự metagenomic không dùng PCR để đọc cùng lúc vật chất di truyền của nhiều loài khác nhau trên hiện vật. Phương pháp này vô cùng phù hợp đối với một tấm vải từng trải qua hàng thế kỷ tiếp xúc với biết bao môi trường và con người.
Kết quả phân tích đầu tiên mang lại nhiều bất ngờ thú vị, khi dòng DNA ty thể người nổi trội nhất lại trùng khớp với bộ gen của chính Giáo sư Bollone. Phân tích quan hệ huyết thống cho thấy, các mẫu đều mang dấu ấn di truyền của cùng một người hoặc những cá nhân có quan hệ ruột thịt trực tiếp.
Các tác giả nhận định, phần lớn lượng DNA người trên các mẫu xuất phát từ người thu mẫu, kết hợp với sự ô nhiễm từ vô số bàn tay từng chạm vào Khăn liệm Turin qua nhiều thế hệ. Sự hòa trộn của quá nhiều biến thể ty thể khiến việc tìm kiếm dấu vết di truyền nguyên thủy của tấm vải trở nên gần như bất khả thi.
Bên cạnh yếu tố con người, bức tranh vi sinh vật trên bề mặt Khăn liệm Turin cũng phản ánh rõ nét dấu ấn thời gian và môi trường. Các nhà nghiên cứu phát hiện sự hiện diện của nhiều loại vi khuẩn thường trú trên da cùng nấm mốc sống trên da đầu con người.
Sự xuất hiện của vi khuẩn cổ ưa mặn, cùng một số loài nấm chịu được môi trường khắc nghiệt, cho thấy dấu tích của kỹ thuật ngâm lanh thời cổ đại hoặc điều kiện bảo quản qua nhiều thế kỷ. Dù vậy, giới chuyên môn thừa nhận vẫn còn rất nhiều ẩn số chưa thể lý giải trọn vẹn.
Kích thước và bề mặt đầy đủ của Khăn liệm Turin. Ảnh: Attualità
Dữ liệu về động thực vật thậm chí còn phong phú và gây tò mò hơn nhiều. Thành phần thực vật nổi bật với sự xuất hiện của cà rốt, lúa mì cùng nhiều loại nông sản có nguồn gốc từ châu Mỹ như ngô, cà chua, ớt, khoai tây hay lạc.
Về động vật, sự góp mặt của DNA chó, mèo, gia súc cùng san hô đỏ Địa Trung Hải đã thu hút sự quan tâm đặc biệt. Tuy nhiên, phân tích chi tiết cho thấy các đoạn trình tự này không mang dấu hiệu tổn thương hóa học của DNA cổ đại.
Những loại cây trồng mang nguồn gốc châu Mỹ hay các giống cà rốt cải tiến minh chứng rằng sự ô nhiễm sinh học phần lớn diễn ra trong những thế kỷ gần đây, sau các phát kiến địa lý lịch sử.
Phân tích protein cũng củng cố thêm nhận định này, khi chỉ tìm thấy các thành phần da người thông thường cùng dấu vết tơ tằm từ hòm đựng thánh tích chứ không hề có peptide cổ. Những dữ liệu định tuổi bằng carbon phóng xạ từ các sợi chỉ cũng khớp với những đợt vá víu và gia cố lịch sử trong các thế kỷ trước.
Nghiên cứu lần này không đưa ra được con số chính xác về tuổi đời của tấm vải hay giải mã trọn vẹn tính xác thực của nó. Thay vào đó, công nghệ giải mã gen đã thành công trong việc vén màn lịch sử tiếp xúc phong phú của Khăn liệm Turin qua vô số bàn tay con người, thay vì tìm về cội nguồn ban sơ của thánh tích thiêng liêng này.
Giáo sư Noemi Procopio thuộc chuyên ngành Khoa học pháp y của Đại học Lancashire, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết nhóm rất phấn khởi khi công bố những thông tin mới về độ phức tạp sinh học lưu giữ trong các mẫu thu thập cách đây gần 50 năm, nhờ công nghệ DNA pháp y tiên tiến.
"Khăn liệm Turin là một kho lưu trữ phong phú về thông tin di truyền tích tụ qua nhiều thế kỷ tiếp xúc với con người và môi trường", bà kết luận.