Giai đoạn vị thành niên là thời kỳ quyết định cho sự phát triển thể chất và tâm lý của mỗi người. Để tối ưu hóa sự phát triển này, dinh dưỡng có vai trò vô cùng quan trọng, đặc biệt là việc cung cấp đầy đủ vitamin và khoáng chất cần thiết. Hiểu rõ về dinh dưỡng sẽ giúp phụ huynh đồng hành hiệu quả cùng con trong quá trình trưởng thành. Đừng để áp lực học tập và thói quen hiện đại làm ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Nắm bắt dinh dưỡng đúng cách để trẻ bứt phá tầm vóc trong năm 2026
Sự tăng trưởng thể chất trong những năm tháng học cấp hai và cấp ba diễn ra với tốc độ vô cùng kinh ngạc. Trẻ không chỉ cao lên nhanh chóng mà mật độ xương và khối lượng cơ bắp cũng được bồi đắp liên tục. Đánh giá về quá trình chuyển đổi này, Thạc sĩ Lê Thị Thu Hà (Tổ trưởng Tổ chuyên môn Dinh dưỡng An toàn thực phẩm, Trường Đại học Y tế Công cộng) nhấn mạnh rằng: giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì là thời kỳ trẻ phát triển mạnh mẽ cả về thể chất lẫn tâm lý. Sự tăng tốc về chiều cao và những thay đổi nội tiết rõ rệt đòi hỏi cơ thể phải được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng đa lượng như đạm, béo, tinh bột cùng hệ vi lượng phong phú để đảm bảo sự phát triển toàn diện và phòng tránh nguy cơ thiếu hụt làm gián đoạn đà tăng trưởng.
Tuổi dậy thì là giai đoạn “vàng” để phát triển chiều cao, thể lực và trí tuệ.
Trong bức tranh dinh dưỡng đa sắc màu đó, canxi và vitamin D đóng vai trò như những viên gạch nền móng vững chắc nhất. Phân tích chi tiết về sự hình thành hệ xương, chuyên gia Hà cho biết khoảng 90% khối lượng xương của con người được kiến tạo trước tuổi 20. Điều này biến giai đoạn dậy thì thành cửa sổ vàng vô giá để trẻ đạt được tầm vóc tối đa, trong đó canxi là thành phần cấu tạo chủ lực còn vitamin D đóng vai trò dẫn truyền giúp cơ thể hấp thu lượng canxi đó một cách hiệu quả nhất. Nếu phụ huynh bỏ lỡ việc bổ sung kịp thời hai dưỡng chất này, trẻ sẽ đối mặt với nguy cơ thấp còi và dễ mắc các bệnh lý thoái hóa cột sống khi trưởng thành.
Bên cạnh canxi, vi chất sắt cũng đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt, nhất là đối với nữ sinh. Thạc sĩ Hà cảnh báo trẻ vị thành niên và đặc biệt là các bé gái sau khi bắt đầu có kinh nguyệt rất dễ rơi vào tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Sự thiếu hụt trầm trọng này sẽ lập tức biểu hiện ra bên ngoài qua tình trạng da xanh xao, cơ thể mệt mỏi, giảm sự tập trung trên lớp dẫn đến học hành sa sút và nghiêm trọng hơn là gây rối loạn chu kỳ sinh lý tự nhiên. Ngoài ra, hệ thống miễn dịch của trẻ cũng rất cần sự hỗ trợ đắc lực từ kẽm, vitamin A và vitamin nhóm B để duy trì năng lượng học tập.
Đầu tư đúng cách cho bữa ăn hằng ngày sẽ giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng tăng trưởng và học tập.
Xóa bỏ thói quen ăn lệch và xây dựng thực đơn tối ưu
Mặc dù nhu cầu dinh dưỡng tăng vọt, thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục cho thấy học sinh lại có xu hướng ăn uống rất mất cân bằng. Sự tiện lợi của đồ ăn nhanh trước cổng trường, thói quen bỏ bữa sáng do đi học vội hay sở thích tiêu thụ nước ngọt có gas đang làm nghèo nàn đi khẩu phần ăn hàng ngày. Trẻ nạp vào rất nhiều năng lượng rỗng nhưng lại thiếu hụt các vitamin thiết yếu, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng thể bụ bẫm hoặc suy nhược cơ thể kéo dài.
Để khắc phục triệt để những sai lầm trong thói quen ăn uống, phụ huynh cần đóng vai trò là người định hướng khẩu vị cho con. Về nguyên tắc thiết lập bữa ăn gia đình, Thạc sĩ Hà khuyên cha mẹ nên chủ động lên kế hoạch cho một thực đơn đa dạng và đảm bảo hội tụ đủ bốn nhóm chất thiết yếu. Gia đình cần khéo léo cân bằng giữa việc không ép buộc trẻ ăn uống quá khắt khe nhưng cũng tuyệt đối không được nuông chiều theo những sở thích ăn lệch có hại của con. Các thực phẩm tự nhiên giàu vi chất như thịt đỏ, gan, lòng đỏ trứng, rau xanh đậm và trái cây tươi cần được luân phiên đưa vào mâm cơm một cách khoa học.
Trong những trường hợp trẻ có biểu hiện thiếu hụt vi chất rõ rệt thông qua dấu hiệu rụng tóc, móng tay dễ gãy hay thường xuyên ốm vặt, việc sử dụng các thực phẩm chức năng bổ sung là một giải pháp có thể cân nhắc. Tuy nhiên, chuyên gia đặc biệt lưu ý rằng việc dùng thêm các sản phẩm bổ sung này bắt buộc phải có sự tư vấn và chỉ định chuyên môn từ bác sĩ chứ phụ huynh tuyệt đối không được tự ý mua về sử dụng cho con em mình. Sự cẩn trọng này sẽ giúp trẻ tránh được nguy cơ ngộ độc gan thận do dư thừa vitamin.
Cuối cùng, nguồn dinh dưỡng quý giá chỉ thực sự phát huy tác dụng khi được kết hợp với một nếp sống năng động. Để tối ưu hóa hiệu quả hấp thu, Thạc sĩ Hà khuyến khích phụ huynh tạo điều kiện cho trẻ duy trì thói quen vận động thể chất ít nhất 60 phút mỗi ngày kết hợp cùng một giấc ngủ sâu. Việc giáo dục dinh dưỡng học đường chính là một khoản đầu tư sinh lời bền vững nhất. Khi sở hữu nền tảng thể lực sung mãn và tinh thần minh mẫn, các em sẽ tự tin vươn lên và gặt hái nhiều thành công trên chặng đường tương lai.
