Dinh dưỡng giữ vai trò quyết định trong quá trình tăng trưởng, phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ em. Một chế độ ăn hợp lý, khoa học và phù hợp với từng giai đoạn phát triển không chỉ giúp trẻ khỏe mạnh trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho học tập, lao động và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Đặc biệt trong lứa tuổi học đường, dinh dưỡng được xem là "chìa khóa" giúp trẻ phát triển toàn diện và bền vững.
Dinh dưỡng – yếu tố quyết định tăng trưởng thể chất và trí tuệ của trẻ em
Theo tài liệu Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam do Viện Dinh dưỡng, Bộ Y tế biên soạn, trẻ em là nhóm đối tượng có nhu cầu dinh dưỡng cao và đặc thù, bởi đây là giai đoạn cơ thể phát triển nhanh nhất trong suốt vòng đời. Từ những năm đầu đời đến hết tuổi học đường, trẻ liên tục tăng về chiều cao, cân nặng, khối lượng cơ thể, đồng thời hoàn thiện các chức năng quan trọng của hệ thần kinh và não bộ. Quá trình này chỉ diễn ra thuận lợi khi cơ thể được cung cấp đầy đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng thiết yếu.
Theo các khuyến nghị dinh dưỡng cho người Việt Nam, nếu nhu cầu dinh dưỡng của trẻ không được đáp ứng đầy đủ, quá trình phát triển sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Thiếu dinh dưỡng kéo dài có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, thấp còi, chậm phát triển thể chất và giảm khả năng học tập. Ngược lại, chế độ ăn mất cân đối, thừa năng lượng lại làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa ngay từ lứa tuổi còn rất trẻ.
Dinh dưỡng hợp lý là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ em Việt Nam.
Theo Th.S Trịnh Hồng Sơn, Viện Dinh dưỡng, dinh dưỡng hợp lý vì thế không chỉ đơn thuần là cung cấp đủ lượng thức ăn, mà là đảm bảo chất lượng bữa ăn, sự cân đối giữa các nhóm chất và phù hợp với nhu cầu sinh lý của từng giai đoạn phát triển. Đây chính là nền tảng giúp trẻ em phát triển hài hòa, khỏe mạnh và có khả năng học tập tốt.
Một khẩu phần ăn hợp lý cho trẻ em trước hết phải đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng hàng ngày. Năng lượng là "nhiên liệu" để cơ thể trẻ duy trì các hoạt động sống, học tập, vui chơi và tăng trưởng. Tuy nhiên, cung cấp năng lượng thôi là chưa đủ, điều quan trọng hơn là sự phân bổ hợp lý giữa các nhóm chất sinh năng lượng và các vi chất dinh dưỡng.
Ba nhóm chất sinh năng lượng gồm chất bột đường, chất đạm và chất béo giữ vai trò trung tâm trong khẩu phần ăn của trẻ. Chất bột đường là nguồn cung cấp năng lượng chủ yếu, cần thiết cho hoạt động của não bộ và hệ thần kinh, đặc biệt quan trọng đối với trẻ em trong độ tuổi học tập. Chất đạm tham gia xây dựng và tái tạo các mô, giúp phát triển cơ bắp, hệ miễn dịch và các cơ quan trong cơ thể. Chất béo cung cấp năng lượng đậm đặc, đồng thời hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu và tham gia cấu tạo tế bào thần kinh.
Bên cạnh đó, các vi chất dinh dưỡng như sắt, canxi, i-ốt, kẽm, vitamin A, vitamin D… có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Thiếu vi chất, dù năng lượng có thể đủ, vẫn dẫn đến nhiều hệ lụy như thiếu máu, chậm phát triển chiều cao, giảm khả năng miễn dịch và suy giảm chức năng nhận thức.
Chính vì vậy, khẩu phần ăn của trẻ cần đa dạng thực phẩm, kết hợp hài hòa các nhóm thực phẩm khác nhau để đảm bảo vừa đủ năng lượng, vừa đủ các chất dinh dưỡng thiết yếu. Đây là nguyên tắc cốt lõi của dinh dưỡng hợp lý được nhấn mạnh trong các khuyến nghị dinh dưỡng quốc gia.
Dinh dưỡng học đường và vai trò của gia đình, nhà trường trong chăm sóc trẻ em
Lứa tuổi học đường là giai đoạn đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ, bởi đây là thời kỳ vừa tăng trưởng mạnh về thể chất, vừa chịu áp lực học tập và hoạt động trí óc kéo dài. Dinh dưỡng học đường vì thế có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, khả năng học tập và sự phát triển lâu dài của trẻ.
Một chế độ dinh dưỡng học đường hợp lý giúp học sinh duy trì sự tỉnh táo, tập trung trong học tập, giảm mệt mỏi và nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức. Ngược lại, chế độ ăn thiếu hụt hoặc mất cân đối có thể khiến trẻ dễ mệt mỏi, giảm chú ý, học tập kém hiệu quả và tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến dinh dưỡng.
Một chế độ dinh dưỡng học đường hợp lý giúp học sinh duy trì sự tỉnh táo, tập trung trong học tập, giảm mệt mỏi...
Gia đình và nhà trường là hai môi trường đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ em. Gia đình là nơi hình thành thói quen ăn uống từ sớm, ảnh hưởng trực tiếp đến khẩu phần ăn hàng ngày của trẻ. Nhà trường là nơi trẻ dành phần lớn thời gian trong ngày, đồng thời có điều kiện tổ chức bữa ăn tập thể và giáo dục dinh dưỡng cho học sinh.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường trong việc xây dựng bữa ăn hợp lý, giáo dục kiến thức dinh dưỡng và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh sẽ góp phần nâng cao thể trạng, trí lực và sức khỏe lâu dài cho trẻ em. Đây cũng là giải pháp bền vững để phòng chống các vấn đề dinh dưỡng đang tồn tại song song như suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và thừa cân, béo phì.
Dinh dưỡng hợp lý chính là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ em Việt Nam. Đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em không chỉ mang lại lợi ích trước mắt mà còn là sự đầu tư lâu dài cho tương lai của đất nước, góp phần xây dựng một thế hệ khỏe mạnh, năng động và có trí tuệ.
