Tại Hội nghị ĐBQH chuyên trách lần thứ Nhất chiều 29/9, một số ĐBQH đề nghị hoàn thiện cơ chế điều phối, phân bổ nguồn mô, tạng theo hướng minh bạch, khoa học và kịp thời đối với dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, tạng, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Toàn cảnh Hội nghị chiều 29/9. Ảnh: Media Quốc hội
Tránh chồng chéo tiêu chí, giảm thủ tục điều phối
Góp ý về cơ chế điều phối và quản lý nguồn mô, tạng, ĐBQH Trương Hồ Hải (Đoàn An Giang) cho rằng các tiêu chí ưu tiên quy định tại Điều 25 của dự thảo hiện khá nhiều và có sự chồng chéo. Việc đồng thời áp dụng các tiêu chí như tình trạng cấp cứu, mức độ nặng, thời gian chờ, khoảng cách địa lý, đối tượng ưu tiên... có thể gây lúng túng và làm chậm quá trình xác định thứ tự điều phối.
Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ phát sinh thủ tục hành chính tại các Điều 13, 25 và 26. Theo dự thảo, Trung tâm Điều phối quốc gia là đầu mối duy nhất quản lý danh sách chờ và cấp mã xác nhận trước khi ghép. Cơ chế tập trung này, nếu không được thiết kế phù hợp, có thể làm tăng thời gian xử lý trong khi mô, tạng sau khi được lấy khỏi cơ thể người hiến có thời gian bảo quản an toàn rất ngắn.
ĐBQH Trương Hồ Hải. Ảnh: Media Quốc hội
Thực tế, tại một số bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện Chợ Rẫy, khi tiếp nhận trường hợp hiến tạng từ người chết não, có thể đã có người bệnh tương thích đang chờ ghép ngay tại cơ sở. Nếu phải chờ thêm các thủ tục phê duyệt, cấp mã điều phối liên vùng, nguy cơ ảnh hưởng chất lượng tạng và kết quả ghép có thể tăng lên.
Do đó, đại biểu Trương Hồ Hải kiến nghị phân định rõ vai trò của Trung tâm Điều phối quốc gia, tập trung vào quản lý dữ liệu, giám sát tính minh bạch và điều phối liên vùng đối với những trường hợp không có người nhận phù hợp tại chỗ.
Các ĐBQH dự Hội nghị. Ảnh: Media Quốc hội
Đồng thời, cần trao quyền chủ động lâm sàng và phân cấp, ủy quyền linh hoạt cho các trung tâm ghép tạng đủ điều kiện, cho phép chủ động thực hiện ghép trong trường hợp có cặp ghép tương thích, cấp bách tại cơ sở, đồng thời báo cáo và cập nhật dữ liệu ngay sau đó.
Thứ tự ưu tiên phải minh bạch, dựa trên chuyên môn
ĐBQH Lý Anh Thư (Đoàn An Giang) tán thành việc tổ chức điều phối thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, theo đại biểu, khi một bộ phận cơ thể người có thể quyết định cơ hội sống của nhiều người bệnh đang chờ ghép, thứ tự ưu tiên phải là một trong những nội dung minh bạch nhất của Luật.
Dự thảo hiện quy định các tiêu chí về mức độ khẩn cấp, sự tương thích, hiệu quả điều trị và một số nhóm đối tượng được ưu tiên. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ ngay trong Luật thứ tự áp dụng giữa các nhóm tiêu chí này.
ĐBQH Lý Anh Thư. Ảnh: Media Quốc hội
Theo đại biểu, khi có nhiều người cùng chờ một bộ phận cơ thể, trước hết cần dựa vào yêu cầu chuyên môn và khả năng điều trị. Các yếu tố ưu tiên khác, nếu được giữ lại, chỉ nên xem xét khi các trường hợp tương đương về chuyên môn.
"Nghĩa cử của người hiến cần được trân trọng, nhưng việc phân bổ bộ phận cơ thể phải bảo đảm người cần nhất và phù hợp nhất có cơ hội được ghép", đại biểu Lý Anh Thư nêu.
Bên cạnh cơ chế điều phối, đại biểu đề nghị bổ sung chính sách chăm sóc, hỗ trợ người hiến và gia đình người hiến. Theo đại biểu, trách nhiệm của Nhà nước không nên kết thúc khi ca lấy, ghép hoàn thành.
Đối với người hiến sống, cần xác định rõ trách nhiệm theo dõi sức khỏe lâu dài, nguồn kinh phí do Nhà nước, bảo hiểm hoặc cơ sở y tế bảo đảm. Với người hiến sau khi chết, việc hỗ trợ gia đình cần được thực hiện thống nhất, trang trọng và thuận lợi.
Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần duy trì ranh giới rõ ràng giữa hỗ trợ và lợi ích vật chất. Chính sách hỗ trợ người hiến và gia đình không được trở thành lợi ích vật chất để đổi lấy việc hiến, qua đó bảo vệ bản chất nhân đạo, tự nguyện của hoạt động hiến mô, tạng.
Cần kiểm tra, giám sát định kỳ
Tại phiên thảo luận, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, bổ sung một điều riêng về kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình trong hoạt động điều phối lấy, ghép bộ phận cơ thể người. Theo đó, toàn bộ quá trình đăng ký, tiếp nhận, lấy, bảo quản, vận chuyển, điều phối và ghép phải được ghi nhận, kiểm tra, giám sát, bảo đảm khả năng truy xuất.
Các quyết định điều phối cần được lưu trữ trên hệ thống thông tin, thể hiện rõ căn cứ, tiêu chí. Đồng thời, người hiến, người bệnh chờ ghép và đại diện hợp pháp cần được tiếp cận thông tin phù hợp, có quyền kiến nghị, khiếu nại. Đại biểu cũng đề nghị kiểm tra, giám sát định kỳ hoạt động của các cơ quan điều phối và nghiên cứu cơ chế đánh giá độc lập đối với những nội dung có nguy cơ xung đột lợi ích.
