Di chúc của Hồ Chủ tịch là một tư liệu chính trị - lịch sử vô cùng quý giá của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Bác đã để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn Đảng, toàn dân, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng, cùng bầu bạn quốc tế. Sau 40 năm ra đời, ngày nay đọc lại bản Di chúc bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngẫm nghĩ những lời Bác căn dặn, ta càng xúc động, thấm thía công ơn trời biển của Bác đối với đất nước và dân tộc, càng vững tin đi theo đường lối cách mạng đúng đắn và sáng suốt của Người.
Trong bản Di chúc, Bác Hồ khẳng định thắng lợi tất yếu của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta. Bác căn dặn Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên và đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng CNXH vừa có đức, vừa có tài. Bác đề cao truyền thống anh hùng, dũng cảm, hăng hái, cần cù của nhân dân lao động cả nước và nhắc nhở Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân. Bác cũng rất quan tâm tới sự đoàn kết của phong trào cộng sản quốc tế.
Vấn đề trước hết và là trọng tâm của Di chúc là phần Bác nói về Đảng. Bác căn dặn: Phải tăng cường truyền thống đoàn kết quý báu của Đảng, thực hành dân chủ rộng rãi, nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình để củng cố, phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng. Đặc biệt, Bác nhấn mạnh về vai trò và trách nhiệm của Đảng đối với đất nước và dân tộc: Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân. Lời Bác nói có ý nghĩa vô cùng sâu rộng, cô đúc những phẩm chất cơ bản - nhất thiết phải có của mỗi cán bộ, Đảng viên.
Bác dạy phải xứng đáng là người lãnh đạo của nhân dân. Đây là yêu cầu cả về đức và tài của người cán bộ, Đảng viên. Bác Hồ từng dạy: "Có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó"; và: có cả đức và tài mới là "con người hoàn toàn". Tài là có trí tuệ, có tri thức khoa học chuyên sâu, có óc sáng tạo, "dĩ bất biến ứng vạn biến", có khả năng tổ chức đội ngũ và tổ chức công việc, có kỹ năng thành thạo để hoàn thành tốt nhiệm vụ, đạt hiệu quả cao trong công tác. Tài phải nảy nở trên nền tảng của đức. Người cán bộ Đảng viên phải có cả đức và tài mới làm cho quần chúng tin yêu, tâm phục và khẩu phục, mới tập hợp và lãnh đạo được quần chúng.
Bác còn dạy phải xứng đáng là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân. Đây là một ý rất sâu sắc, thể hiện tư tưởng dân chủ, quan điểm nhân dân triệt để và tinh thần nhân văn cao cả của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người đầy tớ thật trung thành của nhân dân - đấy là người cách mạng chân chính nhất, tiên tiến nhất, tận tụy nhất vì dân vì nước.
Để trở thành người đầy tớ thật trung thành của nhân dân, Bác không ham chức trọng quyền cao, không ham danh lợi. Trong buổi trả lời các nhà báo 1/1946, Bác tâm sự rất chân thành: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào. Bây giờ phải gánh chức Chủ tịch là vì đồng bào ủy thác thì tôi phải gắng làm, cũng như một người lính vâng lệnh quốc dân ra trước mặt trận... Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" ("Hồ Chí Minh - Toàn tập", tập IV, NXB Sự Thật, Hà Nội, 1984, tr. 100).
Di chúc thể hiện lòng yêu nước nồng nàn, thương dân sâu sắc, niềm tin tưởng cao độ của Bác vào sức mạnh và tài trí của nhân dân. Bốn mươi năm qua, Di chúc của Bác Hồ vẫn tươi mới, ấm nóng trong lòng mỗi chúng ta.
Đào Ngọc Đệ