Diễn tập xử lý sự cố chất thải y tế, chủ động phòng ngừa nguy cơ

Từ một túi chất thải rò rỉ đến nguy cơ ô nhiễm trong bệnh viện

Chất thải y tế nếu không được thu gom, lưu giữ và vận chuyển đúng quy định có thể trở thành nguồn phát tán mầm bệnh, hóa chất độc hại và gây ô nhiễm môi trường. Đáng chú ý, sự cố không chỉ xảy ra trong quá trình điều trị mà còn có thể phát sinh tại khu lưu giữ, trên đường vận chuyển nội bộ hoặc khi bàn giao chất thải.

Tại Bệnh viện Sản - Nhi Kiên Giang, ngày 1/4/2026, bệnh viện tổ chức tập huấn, diễn tập kịch bản phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường do tràn đổ chất thải y tế tại khu lưu giữ. Đây là tình huống có tính thực tế bởi khu vực này tập trung nhiều loại chất thải sau thu gom, tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ, phát tán mầm bệnh nếu bao bì hoặc dụng cụ chứa bị hư hỏng.

Theo thông tin từ bệnh viện, chương trình có sự tham gia của khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, nhân viên phụ trách môi trường, điều dưỡng và đội ngũ trực tiếp thu gom, vận chuyển chất thải trong toàn viện. Các học viên được hướng dẫn nhận diện những tình huống có thể xảy ra như túi chất thải bị rò rỉ, dụng cụ chứa bị vỡ hoặc dịch thải tràn trong quá trình lưu giữ, vận chuyển nội bộ.

Điểm đáng chú ý là chương trình không dừng ở việc phổ biến quy định mà có phần thực hành mô phỏng tình huống tràn đổ tại kho lưu giữ. Nhân viên trực tiếp tham gia xử lý dưới sự hướng dẫn, giám sát của khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn.

Cách tổ chức này giúp người lao động hình dung rõ hơn những việc cần làm khi sự cố xảy ra, thay vì chỉ nắm quy trình trên lý thuyết. Bởi trong thực tế, nếu không được tập huấn thường xuyên, nhân viên có thể lúng túng khi xác định mức độ nguy hiểm, lựa chọn phương tiện bảo hộ hoặc tổ chức thu gom chất thải bị tràn.

Thực hành từng bước, hạn chế nguy cơ phơi nhiễm

Một trong những yêu cầu quan trọng khi xử lý sự cố chất thải y tế là không tiếp cận tùy tiện, đặc biệt khi chưa xác định được loại chất thải và mức độ nguy hiểm. Người phát hiện sự cố cần nhanh chóng cảnh báo, khoanh vùng, hạn chế người không có nhiệm vụ đi vào khu vực bị ảnh hưởng.

Tại buổi tập huấn ở Bệnh viện Sản - Nhi Kiên Giang, quy trình xử lý được hướng dẫn theo các bước cụ thể: khoanh vùng khu vực, đặt biển cảnh báo, sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân, thu gom chất thải bằng dụng cụ chuyên dụng, sau đó làm sạch và khử khuẩn bề mặt theo đúng nồng độ, thời gian tiếp xúc của hóa chất.

Các bước này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chất thải lây nhiễm. Nếu nhân viên dùng tay thu gom trực tiếp, không mang găng hoặc sử dụng dụng cụ không phù hợp, nguy cơ tiếp xúc với máu, dịch cơ thể và vật sắc nhọn có thể tăng lên. Việc làm sạch cũng không thể chỉ dừng ở lau rửa thông thường mà cần thực hiện khử khuẩn theo hướng dẫn chuyên môn.

Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, hoạt động đào tạo và diễn tập ứng phó sự cố môi trường được tổ chức theo hướng gắn với những nguy cơ phát sinh trong quá trình vận hành bệnh viện. Thay vì chỉ phổ biến quy định, chương trình đưa ra các tình huống giả định liên quan đến hóa chất sử dụng trong hoạt động vệ sinh, xét nghiệm, bảo quản và điều trị, qua đó giúp nhân viên nhận diện nguy cơ và thực hành các bước xử lý phù hợp.

Đáng chú ý, việc huy động mạng lưới kiểm soát nhiễm khuẩn, lực lượng an ninh và nhân viên vệ sinh cùng tham gia giúp làm rõ vai trò của từng bộ phận khi có sự cố. Đây cũng là cách để kiểm tra khả năng phối hợp giữa các lực lượng vốn đảm nhiệm những công việc khác nhau nhưng đều có liên quan đến an toàn môi trường bệnh viện.

Trong khi đó, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa lựa chọn hình thức diễn tập thực địa, đặt nhân viên vào tình huống phải xử lý sự cố ngay trong quá trình vận chuyển chất thải nội viện. Qua hoạt động này, các bộ phận có cơ hội thực hành quy trình thông tin, huy động lực lượng hỗ trợ, bảo vệ người gặp nạn và tổ chức khắc phục khu vực bị ảnh hưởng.

Điểm chung từ các mô hình là diễn tập không đơn thuần nhằm kiểm tra việc ghi nhớ quy trình mà còn giúp nhân viên hình thành phản xạ xử lý, hiểu rõ trách nhiệm của mình và phối hợp nhịp nhàng hơn khi tình huống bất ngờ xảy ra. Đây là yếu tố quan trọng bởi chỉ cần chậm trễ hoặc xử lý sai ở một khâu, sự cố ban đầu có thể lan rộng, ảnh hưởng đến nhiều người và hoạt động khám, chữa bệnh

Không chỉ diễn tập, cần duy trì khả năng ứng phó thường xuyên

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 85% chất thải phát sinh từ hoạt động chăm sóc sức khỏe là chất thải thông thường, 15% còn lại là chất thải nguy hại, có thể chứa yếu tố lây nhiễm, hóa chất độc hại, chất phóng xạ hoặc vật sắc nhọn. Dù chiếm tỷ lệ nhỏ hơn, nhóm chất thải nguy hại đòi hỏi quy trình phân loại, thu gom, lưu giữ và xử lý nghiêm ngặt nhằm bảo vệ nhân viên y tế, người bệnh và cộng đồng.

Thực tế tại các bệnh viện cho thấy, sự cố có thể xuất hiện ở nhiều khâu khác nhau. Một túi chất thải bị rò rỉ tại kho lưu giữ, một can hóa chất bị đổ trong phòng xét nghiệm hay xe vận chuyển gặp sự cố đều có thể dẫn đến nguy cơ phơi nhiễm và ô nhiễm nếu không được xử lý kịp thời.

Vì vậy, diễn tập cần được xem là hoạt động thực hành thường xuyên, gắn với đặc thù của từng cơ sở y tế. Bệnh viện cần rà soát các khu vực có nguy cơ cao, xây dựng kịch bản phù hợp với từng loại chất thải, đồng thời chuẩn bị sẵn phương tiện bảo hộ, dụng cụ thu gom, hóa chất khử khuẩn và biển cảnh báo.

Sau mỗi lần diễn tập, việc đánh giá những điểm còn lúng túng, thời gian phản ứng, khả năng phối hợp giữa các bộ phận cũng rất cần thiết. Đây là cơ sở để điều chỉnh quy trình, bổ sung trang thiết bị và tổ chức tập huấn lại khi cần thiết.

Đặc biệt, bên cạnh nhân viên chuyên trách, người bệnh và người nhà cũng cần được hướng dẫn những nguyên tắc an toàn cơ bản: không tự ý chạm vào túi chất thải bị rách, vật sắc nhọn hoặc hóa chất tràn đổ; không đi vào khu vực đã được cảnh báo; thông báo ngay cho nhân viên y tế khi phát hiện sự cố.

Chủ động phòng ngừa và thực hành ứng phó không chỉ giúp bệnh viện giảm thiểu hậu quả khi sự cố xảy ra mà còn góp phần hình thành môi trường khám, chữa bệnh an toàn, sạch và thân thiện. Một quy trình chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mỗi người tham gia đều biết rõ trách nhiệm và có khả năng thực hiện đúng trong tình huống thực tế.