Diễn tập ứng phó sự cố chất thải y tế tại bệnh viện

Từ nguy cơ tiềm ẩn đến những tình huống diễn tập sát thực tế

Bệnh viện là nơi diễn ra nhiều hoạt động khám, chữa bệnh, xét nghiệm, phẫu thuật, chăm sóc và điều trị người bệnh. Cùng với đó, mỗi ngày các cơ sở y tế phát sinh nhiều loại chất thải khác nhau, trong đó có chất thải lây nhiễm, hóa chất, dược phẩm gây độc tế bào và vật sắc nhọn. Nếu không được phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý đúng quy trình, những loại chất thải này có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nhân viên y tế, người bệnh và cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 85% lượng chất thải phát sinh từ hoạt động chăm sóc sức khỏe là chất thải thông thường, không nguy hại; 15% còn lại thuộc nhóm nguy hại, có thể mang đặc tính lây nhiễm, độc tính, ăn mòn, dễ cháy hoặc phóng xạ. Đáng chú ý, chất thải y tế nguy hại không chỉ xuất hiện trong quá trình điều trị mà còn phát sinh từ các phòng xét nghiệm, khu vực phẫu thuật, khoa dược và hoạt động vệ sinh, khử khuẩn tại bệnh viện.

Trong thực tế, những tình huống như túi đựng chất thải lây nhiễm bị rách, thùng chứa hóa chất bị đổ, kim tiêm đã qua sử dụng lẫn trong rác sinh hoạt hay xe vận chuyển chất thải gặp sự cố đều có thể xảy ra. Nếu nhân viên không nhận diện đúng nguy cơ, người xung quanh không được cảnh báo kịp thời hoặc quá trình thu gom, xử lý không bảo đảm an toàn, sự cố nhỏ có thể dẫn đến hậu quả lớn hơn.

Nhận diện những nguy cơ này, một số bệnh viện đã chủ động đưa các tình huống giả định vào chương trình đào tạo, diễn tập thực hành. Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, ngày 18/12/2025, chương trình đào tạo và diễn tập ứng phó sự cố môi trường được tổ chức với hai nội dung chính là đào tạo lý thuyết và thực hành xử lý sự cố.

Điểm đáng chú ý của chương trình là các tình huống diễn tập được xây dựng từ những nguy cơ có thể phát sinh trong hoạt động thường ngày của bệnh viện, gồm tràn đổ hóa chất tẩy rửa, hóa chất xét nghiệm, hóa chất bảo quản và dịch thuốc hóa trị liệu – nhóm thuốc có nguy cơ gây độc tế bào. Đây đều là những chất thải đòi hỏi quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, bởi nguy cơ không chỉ nằm ở khả năng lây nhiễm mà còn có thể liên quan đến độc tính hóa học.

Chương trình có sự tham gia của mạng lưới kiểm soát nhiễm khuẩn, nhân viên an ninh và đội ngũ vệ sinh bệnh viện. Việc huy động nhiều lực lượng cho thấy ứng phó sự cố chất thải không phải nhiệm vụ riêng của một khoa, phòng mà cần sự phối hợp giữa những người trực tiếp phát sinh, thu gom, vận chuyển và quản lý chất thải.

Diễn tập thực địa, nâng cao khả năng phối hợp khi có sự cố

Nếu tình huống tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ tập trung vào nguy cơ tràn đổ hóa chất và chất thải nguy hại dạng lỏng, thì Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa lại lựa chọn một kịch bản diễn tập thực địa liên quan đến quá trình vận chuyển chất thải y tế.

Ngày 29/9/2026, bệnh viện tổ chức diễn tập ứng phó sự cố môi trường do chất thải y tế. Tình huống giả định được đặt ra là trong quá trình vận chuyển chất thải từ khu vực nhà giặt đến nhà lưu giữ chất thải y tế, xe vận chuyển xảy ra va chạm và bị lật. Chất thải lây nhiễm, dịch thải rơi vãi ra mặt đường nội bộ, đồng thời một nhân viên bị thương, có nguy cơ phơi nhiễm với máu và dịch tiết.

Trước tình huống này, các lực lượng tham gia lần lượt thực hiện các bước phát hiện, báo cáo sự cố, cảnh báo và khoanh vùng khu vực nguy hiểm; sơ cứu, chuyển nhân viên bị thương đến Khoa Cấp cứu; kích hoạt đội ứng phó sự cố môi trường và đánh giá hiện trường để phân công nhiệm vụ.

Sau khi kiểm soát khu vực, lực lượng chuyên trách tiến hành thu gom chất thải lây nhiễm, cô lập và xử lý dịch tràn, làm sạch, khử khuẩn bề mặt. Chất thải sau thu gom được đóng gói, vận chuyển về khu vực lưu giữ theo quy định. Nhân viên tham gia cũng thực hành tháo bỏ phương tiện phòng hộ cá nhân và vệ sinh tay đúng trình tự nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo.

Điểm đáng chú ý của kịch bản này là không chỉ giả định chất thải bị tràn đổ mà còn đặt ra tình huống có người bị thương và nguy cơ phơi nhiễm. Qua đó, các lực lượng được thực hành đồng thời hai nhiệm vụ: bảo vệ người gặp tai nạn và kiểm soát nguy cơ phát tán chất thải ra môi trường.

Hai mô hình tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ và Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa cho thấy, diễn tập cần được xây dựng dựa trên đặc thù hoạt động của từng cơ sở y tế. Từ phòng xét nghiệm, khu vực điều trị ung bướu đến tuyến đường vận chuyển và nhà lưu giữ chất thải, mỗi vị trí đều có thể phát sinh những nguy cơ khác nhau, đòi hỏi phương án ứng phó phù hợp.

Không chỉ nhân viên y tế, người bệnh và người nhà cũng cần biết cách phòng ngừa

Ngày 9/4/2026, Bộ Y tế ban hành Công văn số 2506/BYT-PB về tăng cường công tác quản lý chất thải y tế trong khuôn viên cơ sở y tế. Trong đó, Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở y tế tổ chức tập huấn, truyền thông về quản lý chất thải cho cán bộ, viên chức, người lao động và các đối tượng liên quan; đồng thời rà soát kế hoạch, bảo đảm trang thiết bị và tổ chức diễn tập phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường do chất thải theo quy định tại Thông tư số 41/2025/TT-BNNMT.

Yêu cầu này cho thấy quản lý chất thải y tế không chỉ dừng lại ở việc phân loại, thu gom và xử lý thường quy mà còn cần chuẩn bị năng lực ứng phó khi xảy ra tình huống bất thường. Bên cạnh lực lượng chuyên trách, việc nâng cao nhận thức cho người bệnh và người nhà cũng có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là những người thường xuyên có mặt tại hành lang, phòng bệnh và các khu vực sinh hoạt chung trong bệnh viện.

Khi phát hiện túi chất thải bị rách, hóa chất tràn ra sàn, kim tiêm hoặc vật sắc nhọn rơi vãi, người bệnh và người nhà tuyệt đối không tự ý chạm vào, thu gom hay lau dọn. Thay vào đó, cần tránh xa khu vực nguy hiểm, cảnh báo những người xung quanh và nhanh chóng thông báo cho nhân viên y tế hoặc bộ phận phụ trách để được xử lý. Trường hợp hóa chất bắn vào da, mắt hoặc có người bị thương do vật sắc nhọn, cần báo ngay cho nhân viên y tế để được sơ cứu và đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.

Đối với nhân viên y tế, việc nhận diện đúng loại chất thải, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp, thực hiện quy trình khoanh vùng, thu gom và khử khuẩn là những kỹ năng cần được thường xuyên củng cố. Đặc biệt, không phải mọi sự cố hóa chất đều có thể xử lý bằng cùng một phương pháp. Việc xác định thành phần, tính chất hóa chất và tham khảo hướng dẫn an toàn tương ứng là cần thiết để tránh phát sinh phản ứng nguy hiểm trong quá trình xử lý.

Sau mỗi buổi diễn tập, bệnh viện cần đánh giá khả năng phối hợp giữa các bộ phận, mức độ đáp ứng của trang thiết bị, phương tiện bảo hộ và những hạn chế trong quy trình ứng phó để kịp thời điều chỉnh. Đây cũng là cơ sở giúp nhân viên hình thành phản xạ xử lý phù hợp, thay vì lúng túng khi sự cố thực sự xảy ra.

Xây dựng bệnh viện xanh, sạch, đẹp không chỉ là giảm rác thải nhựa, tiết kiệm năng lượng hay duy trì cảnh quan mà còn phải bảo đảm chất thải nguy hại được kiểm soát an toàn từ nơi phát sinh đến khâu xử lý cuối cùng. Khi mỗi nhân viên y tế đều có ý thức phòng ngừa, mỗi người bệnh và người nhà biết cách ứng xử trước nguy cơ, bệnh viện sẽ từng bước hình thành môi trường khám, chữa bệnh an toàn, thân thiện và bền vững.