Hóa đơn tiền điện giảm mạnh nhờ điện mặt trời mái nhà
Các đợt cao điểm nắng nóng năm 2026 bắt đầu xuất hiện và hóa đơn tiền điện tăng sốc lại trở thành nỗi ám ảnh của hàng triệu hộ gia đình. Lý do là vào mùa hè, nhu cầu sử dụng các thiết bị điện làm mát như điều hòa, quạt mát, tủ lạnh... của các hộ gia đình tăng cao.
Từ giữa năm 2025 đến nay, hóa đơn điện của gia đình anh Nguyễn Xuân Anh ở xã Vĩnh Hưng (Phú Thọ) cũng giảm được một nửa nhờ đầu tư 90 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Anh Xuân Anh cho biết, ngoài điện dùng cho sinh hoạt, gia đình có một trang trại nuôi vịt nên hóa đơn điện mỗi tháng dao động từ 4-5 triệu đồng. Tuy nhiên, từ khi lắp điện mặt trời mái nhà, con số này giảm một nửa.
Điện mặt trời mái nhà giúp giảm mạnh hóa đơn tiền điện.
Quan trọng hơn, kể từ khi có hệ thống điện mặt trời, anh không phải chạy máy phát điện mỗi khi trang trại chăn nuôi vịt bị mất điện. Ban ngày, nguồn điện mặt trời mái nhà dư thừa, anh còn chia sẻ cho hàng xóm sử dụng. "Buổi đêm pin lưu trữ không đủ, gia đình vẫn phải dùng điện lưới. Vì vậy, tôi đang tính toán lắp thêm pin lưu trữ để tích đủ điện dùng cả ngày lẫn đêm", anh nói.
Để tiết kiệm, hiện nay rất nhiều hộ gia đình đầu tư lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Có hộ gia đình đầu tư lắp điện mặt trời mái nhà, nguồn dư thừa kết nối bán lên lưới điện quốc gia, thu về số tiền lớn.
Theo thống kê của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC – doanh nghiệp quản lý 17 công ty điện lực các tỉnh phía Bắc, trừ Hà Nội), tính đến ngày 31/12/2025, EVNNPC đã tiếp nhận thông báo từ 1.673 khách hàng đăng ký phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 438,5 MW. Trong đó, 1.599 khách hàng đã hoàn thành lắp đặt, nghiệm thu và đưa vào vận hành với tổng công suất 323,6 MW; 74 khách hàng đang triển khai, dự kiến bổ sung 114,9 MW trong thời gian tới.
Ngoài ra, đã có 454 MWp công suất điện mặt trời mái nhà do các tổ chức, cá nhân tự đầu tư lắp đặt, kèm theo hệ thống lưu trữ (BESS) khoảng 8.600 kWh. Những con số này cho thấy sự quan tâm lớn của xã hội và người dân đối với nguồn năng lượng sạch này.
Theo EVNNPC, một hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 10 kWp cho hộ gia đình có diện tích mái trên 100m2 hiện có chi phí khoảng 70-90 triệu đồng, chưa bao gồm hệ thống pin lưu trữ. Nếu trang bị thêm pin lưu trữ, chi phí có thể tăng thêm khoảng 15-20 triệu đồng tùy dung lượng. So với giai đoạn trước 2022, mức đầu tư đã giảm khoảng 30-40%, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận điện mặt trời mái nhà.
Một hộ gia đình tại khu vực đô thị có mức tiêu thụ điện trung bình khoảng 650-750 kWh/tháng, nếu lắp đặt một hệ thống công suất khoảng 7 kWp không có pin lưu trữ, chi phí ban đầu ước khoảng 60 triệu đồng. Hệ thống này có thể giúp giảm khoảng 40-50% lượng điện mua từ lưới điện vào ban ngày. Thời gian thu hồi vốn ước tính 4-5 năm, tùy theo thói quen sử dụng điện.
Còn phương án có pin lưu trữ, hệ thống có thể tận dụng điện mặt trời cả ban ngày và buổi tối, giảm phụ thuộc vào lưới điện trong giờ cao điểm, đồng thời tăng khả năng dự phòng khi xảy ra sự cố mất điện cục bộ.
Phát triển rộng rãi điện mặt trời mái nhà
Theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh, tiềm năng điện mặt trời mái nhà ở Việt Nam đạt khoảng 48.200MW. Chính phủ đặt mục tiêu trong 5 năm tới, 50% hộ dân (tương đương 14 triệu hộ dân) sử dụng điện mặt trời mái nhà tự dùng, thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc thúc đẩy năng lượng tái tạo và chuyển đổi năng lượng công bằng.
Mặc dù tiềm năng lớn, hiệu quả cao, song việc triển khai điện mặt trời mái nhà thực tế ở các hộ dân vẫn gặp không ít trở ngại về vốn, chi phí đầu tư, thủ tục lắp đặt, kỹ thuật, an toàn… Những khó khăn này khiến nhiều hộ dân chần chừ, dù nhu cầu ngày càng cao.
Ông Nguyễn Hữu Khoa, giảng viên Trường Cao đẳng Điện lực TPHCM, cho rằng việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu nên khuyến khích nhưng cũng cần có sự quản lý chặt chẽ, đặc biệt về mặt kỹ thuật. Trước hết, vấn đề lựa chọn biến tần (inverter) và tấm pin (PV module) phải được coi trọng.
"Biến tần không đạt chuẩn có thể tạo sóng hài (dạng sóng điện áp và dòng điện bị biến dạng, tạo ra nhiễu không mong muốn trong lưới điện - PV) xâm nhập lưới điện, gây ra các tác động điện từ và tổn thất. Vì vậy, cơ quan chức năng cần công bố danh mục các biến tần và tấm pin đạt tiêu chuẩn, đồng thời khi lắp đặt, hệ thống nên được thí nghiệm kiểm tra bởi bên thứ 3", vị chuyên gia nói.
Bên cạnh đó về cân bằng pha, ông Khoa chia sẻ các hộ dân hiện nay sử dụng lưới điện 1 pha. Khi nhiều hệ thống điện mặt trời mái nhà cùng hoạt động trên cùng một trạm biến áp, có thể gây mất cân bằng pha, thậm chí một số nơi xuất hiện quá tải điện áp, ảnh hưởng đến thiết bị điện của hộ dân và lưới điện chung.
"Ngoài ra, điện mặt trời phụ thuộc vào thời tiết, do đó cần có nguồn dự phòng sẵn sàng để đảm bảo cung cấp điện ổn định", vị này lưu ý.
Dưới góc độ chuyên gia, TS. Hà Đăng Sơn cho biết, hiện thị trường thiết bị điện mặt trời rất đa dạng, chất lượng sản phẩm như tấm quang năng, hệ thống thiết bị, dây dẫn khác nhau, thậm chí là hàng trôi nổi, kém chất lượng; dịch vụ và kinh nghiệm của các nhà cung cấp cũng khác nhau. Do đó khi đăng ký thông tin với cơ quan quản lý sẽ giúp kiểm soát chất lượng hàng hoá; tránh tiềm ẩn nguy cơ sự cố cháy nổ, ảnh hưởng đến chính hộ gia đình; quy được trách nhiệm khi có sự cố xảy ra; bên cạnh đó là công tác an toàn xây dựng, an toàn kỹ thuật lưới điện, chất lượng điện áp…
"Lợi ích của đăng ký hệ thống điện mặt trời mái nhà không chỉ cho từng hộ gia đình, đảm bảo an toàn, hiệu quả đầu tư mà còn cho cả hệ thống điện quốc gia, cho xã hội. Đây là bước quan trọng để hình thành thị trường dịch vụ, hàng hóa chuẩn hóa, giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát, kiểm tra, xử lý khi có sự cố" – TS Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, doanh nghiệp và người dân, áp dụng ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính thực chất, tăng tỷ lệ mua điện dư, đơn giản hóa thủ tục... là những giải pháp then chốt để giúp khuyến khích các hộ gia đình đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.
