Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đội ngũ biên đạo múa trẻ Việt Nam có cơ hội tiếp xúc, giao lưu, học hỏi với nhiều nền văn hóa của các quốc gia trên thế giới. Một thế hệ biên đạo múa với những cái tên như Tuyết Minh, Quỳnh Lan, Hữu Từ, Kiều Lê, Thu Hà, John Huy Trần, Hiền Trang, Quỳnh Như, Ánh Tuyết... đã khẳng định được “thương hiệu riêng” và góp phần tạo dựng diện mạo của nghệ thuật múa Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, quá trình phát triển của đội ngũ biên đạo múa trẻ cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng phải suy ngẫm.
Những gương mặt ấn tượng
Biên đạo Trần Ly Ly là cái tên khá nổi bật trong đội ngũ biên đạo múa trẻ ở Việt Nam hiện nay. Vở múa 7X mà chị dàn dựng được đánh giá cao ở Liên hoan “Châu Âu gặp châu Á trong múa đương đại” mới được tổ chức tại Hà Nội thời gian gần đây. Đây là dự án múa đương đại duy nhất ở nước ta “made in Việt Nam 100%”. Biên đạo Trần Ly Ly chia sẻ rằng, tác phẩm là câu chuyện về thế hệ 7X ở Việt Nam. Đó là thế hệ chuyển giao giữa 6X và 8X. Họ chứng kiến những bước chuyển giao lớn trong lịch sử, đời sống, xã hội Việt Nam. Những người thuộc thế hệ 6X luôn cho rằng, họ có lý tưởng, niểm tin và mục tiêu trong cuộc sống. Những người thuộc thế hệ 8X luôn thay đổi với những quyết định táo bạo để thích nghi với điều kiện, hoàn cảnh mới. Trong khi đó, thế hệ 7X lại có những suy nghĩ và trăn trở riêng. Họ mang trong mình mâu thuẫn nội tại, lúc nào cũng đau đáu suy tư, cuộc sống của họ bị giằng xé giữa nhiều thái cực. Là một biên đạo thế hệ 7X, Trần Ly Ly đã kể câu chuyện của thế hệ mình rất “duyên” và sáng tạo. Ngôn ngữ chủ đạo là múa hiện đại phương Tây nhưng người xem vẫn có thể cảm nhận được “chất Việt” trong tác phẩm.
Tiết mục múa dân tộc Thái do biên đạo Kiều Lê dàn dựng nhận được nhiều lời khen nhưng cũng có ý kiến cho rằng, một số tạo hình trong tác phẩm khai thác “hơi quá” kỹ thuật múa hiện đại phương Tây.
Vở múa Sương sớm của biên đạo Tấn Lộc và các cộng sự là biên đạo Ngọc Anh, Ngọc Khải, Thanh Phương đã quay trở lại và “lợi hại hơn xưa”. Bốn suất diễn tại Nhà hát TP. Hồ Chí Minh trong tháng 9 và tháng 10 vừa qua một lần nữa khẳng định sự nỗ lực, cố gắng của êkip sản xuất trong việc xây dựng kịch múa “made in Việt Nam”. Ngôn ngữ múa hiện đại kết hợp hài hòa với ngôn ngữ múa dân gian dân tộc trên bối cảnh sân khấu “thuần Việt” đã phản ánh được cuộc sống vùng quê Nam Bộ Việt Nam với những đêm hội mùa vui tươi, rộn rã, sự thanh bình của làng quê buổi sớm mai. Với Sương sớm, biên đạo Tấn Lộc đã khẳng định được tên tuổi, khả năng sáng tạo, tư duy ngôn ngữ múa rất riêng của mình.
Nhắc đến những gương mặt đã “định hình” trong đội ngũ biên đạo múa trẻ, không thể không nhắc đến Lữ Kiều Lê. Những tác phẩm mà Kiều Lê dàn dựng trên sân khấu Thử thách cùng bước nhảy - So you think you can dance đã chạm đến trái tim người yêu nghệ thuật múa. Tiết mục Cõng mẹ đi chơi trong chương trình Thử thách cùng bước nhảy mùa thứ 2, năm 2013 và gần đây nhất, tiết mục múa dân tộc Thái trong đêm chung kết thứ 5, Chương trình Thử thách cùng bước nhảy mùa thứ 3, năm 2014 diễn ra hôm 22/11 cũng nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt của khán giả. Tác phẩm không sử dụng bất kỳ động tác múa Thái nào nhưng “tinh thần”, bản sắc dân tộc Thái vẫn rất đậm nét.
Bên cạnh Trần Ly Ly, Tấn Lộc, Kiều Lê, phải kể đến những biên đạo trẻ khác như Hữu Từ, Thu Hà, Quỳnh Như, Ánh Tuyết, Hồng Phong, Hiền Trang, Bích Lan, Quỳnh Lan, Tuyết Minh, Chiến Thắng, Hải Tiến, Xuân Hùng, Ngọc Hiền, Lan Hương, Như Quỳnh, Lê Hoàng Phi Long, Ngô Thanh Phương… Sáng tác của đội ngũ biên đạo trẻ đã thổi làn gió mới vào sân khấu múa chuyên nghiệp. Thế mạnh của họ là sự nhanh nhạy, cái “tôi” cá nhân khá đậm nét, biết vận dụng, sáng tạo ngôn ngữ múa nước ngoài, hòa trộn với múa dân gian dân tộc để bồi đắp, làm phong phú thêm vốn múa dân gian dân tộc.
Và những trăn trở
Truyền hình thực tế về nhảy múa đang trở thành cầu nối đưa khán giả đến gần hơn với nghệ thuật múa. Những chương trình như Thử thách cùng bước nhảy, Vũ điệu đam mê, Bước nhảy hoàn vũ, Tìm kiếm tài năng Việt Nam, Vũ điệu xanh… “gieo” vào lòng công chúng ấn tượng đẹp về nghệ thuật múa. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng, khi đặt chung “bàn cân” với biên đạo ngoại thì biên đạo múa Việt vẫn bị “lép vế”. Trên sân khấu Thử thách cùng bước nhảy, biên đạo Hani Abaza đặc biệt ấn tượng. Là người nước ngoài nhưng biên đạo trẻ này đã rất khéo léo kết hợp luật động múa, tinh thần dân tộc với múa đương đại. Trong liveshow 4, chương trình Thử thách cùng bước nhảy 2014, bài múa đương đại cho phần dự thi của cặp đôi Mạnh Quyền, Thu Hiền đã mang đến thông điệp về sự cân bằng trong cuộc sống. Bài biên đạo cho phần biểu diễn của thí sinh Xuân Thảo - Đức Tiến một lần nữa chứng tỏ tài năng của Hani Abaza. Có thể nói rằng, dù không phải là người Việt Nam nhưng biên đạo Hani Abaza lại rất hiểu văn hóa Việt, đó là hồn Việt, tinh thần Việt và những triết lý văn hóa rất “Á Đông”. Đây là điều mà rất ít biên đạo trẻ Việt có thể làm được.
Một vấn đề nữa cũng rất đáng bàn trong sáng tác của biên đạo trẻ là vấn đề hòa trộn ngôn ngữ múa. Chính vì chú trọng quá mức đến yếu tố kỹ thuật của múa đương đại mà nhiều tác phẩm múa trở nên “kệch cỡm”, phản cảm. Một số tác phẩm khai thác những màn bê đỡ táo bạo, phô trương kỹ thuật của múa hiện đại phương Tây và múa ba lê cổ điển châu Âu trong bài múa dân gian dân tộc chưa phù hợp. Đơn cử như tác phẩm múa Thái do biên đạo Kiều Lê dàn dựng trong đêm chung kết 5, chương trình Thử thách cùng bước nhảy vừa qua, một vài tạo hình bê đỡ “hơi quá”, không phù hợp với văn hóa truyền thống của người Thái. Trong phần nhận xét sau phần thi của Xuân Thảo và Đức Tiến, giám khảo Tuyết Minh đã phải đưa ra “cảnh báo” về việc lạm dụng kỹ thuật múa phương Tây một cách “thái quá” trong quá trình phát triển ngôn ngữ múa dân gian dân tộc.
Phạm Tường
