Những ngày đầu năm mới, không khí lễ hội lan tỏa khắp các địa phương ở Hải Phòng mang theo sắc xuân và niềm tin về một năm an lành, may mắn. Trong dòng người du xuân, lễ bái, các lễ hội truyền thống không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, góp phần làm nên bản sắc riêng của thành phố Cảng.
Lễ hội truyền thông tại các điểm du lịch tâm linh luôn có sức hút đặc biệt với người dân, du khách. Ảnh: CTV
Dưới đây là một số điểm du xuân Hải Phòng độc đáo, linh thiêng mà bất cứ ai khi đến Hải Phòng đều muốn ghé qua.
Lễ hội Từ Lương Xâm
Cụm di tích lịch sử - văn hóa Từ Lương Xâm nằm trên địa bàn phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng. Nơi đây gắn liền với sự nghiệp của Đức vương Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938. Theo tư liệu lịch sử, đây được xác định là khu vực đại bản doanh của Ngô Quyền trước khi bước vào trận quyết chiến chiến lược trên sông Bạch Đằng.
Lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm là một trong những lễ trọng của người dân Hải Phòng trong dịp đầu xuân mới. Trường tồn cùng lịch sử, lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm theo thông lệ hàng năm được tổ chức từ ngày 16 đến 18 tháng Giêng.
Lễ rước truyền thống trong ngày hội Từ Lương xâm của người dân Nam Hải, Hải An, Hải Phòng.
Một trong những nét độc đáo mang đậm bản sắc di sản văn hóa quốc gia tại lễ hội truyền thống Từ Lương Xâm là lễ rước truyền thống.
Vào ngày diễn ra lễ rước, các tổ dân phố trên địa bàn Hải An lại gác việc, tập trung về sân đình thực hiện nghi thức rước với đầy đủ các đồ tế, khí (cờ thần, chiêng, trống, chấp kích, bát âm, long đình, lọng, bát biểu, kiệu bát cống) rước về Từ Cả - Cụm di tích Từ Lương Xâm. Lễ rước này được truyền giữ qua bao thế hệ, thể hiện tình cảm, lòng tôn kính sâu sắc nhân dân đối với công lao to lớn của Đức Vương Ngô Quyền.
Ngoài ra, trong thời gian diễn ra lễ hội, địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, các trò chơi dân gian, tạo thêm sức hấp dẫn và sôi động ngày hội truyền thống Từ Lương Xâm.
Với những giá trị văn hóa tiêu biểu, ngày 17/1/2025, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt Cụm Di tích Từ Lương Xâm – Căn cứ bản doanh của Đức Vương Ngô Quyền năm 938. Điều này không chỉ khẳng định ý nghĩa to lớn của di tích trong lịch sử dân tộc, mà còn khiến Lễ hội Từ Lương Xâm trở thành niềm tự hào của người dân làng Xâm Bồ nói riêng và người dân Hải Phòng nói chung.
Lễ hội nữ tướng Lê Chân
Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân được tổ chức hằng năm vào ngày mùng 7 đến mùng 9 tháng 2 âm lịch tại Đền Nghè (Hải Phòng). Lễ hội nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc, phát huy truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", tri ân công đức của Nữ tướng Lê Chân – người có công khai hoang, lập ấp dựng lên trang An Biên xưa, tiền thân của thành phố Hải Phòng ngày nay.
Nữ tướng Lê Chân là võ tướng dưới thời Hai Bà Trưng, cùng với những thủ lĩnh anh hùng của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Bà đã tham gia đánh đuổi giặc Hán đô hộ và trở thành vị tướng có nhiều công lao, thể hiện tinh thần độc lập ý thức tự chủ của dân tộc ta những năm đầu công nguyên và cũng là người có công lao to lớn trong công cuộc khai hoang vùng đất An Biên.
Lễ hội Đền bà Lê Chân luôn thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương về chiêm bái đầu năm.
Với những công đức lớn lao của Nữ tướng Lê Chân, trải qua gần 2 nghìn năm, bao biến thiên thăng trầm của lịch sử, người dân Hải Phòng đã lập đền thờ phụng, suy tôn bà lên bậc Thánh Mẫu, là thành hoàng của vùng đất ven biển.
Cảm ân công đức của vị Nữ tướng này, vào ngày lễ tiết trong tháng mỗi năm, người dân Hải Phòng lại về Đền Nghè nơi thờ Bà để dâng lễ; trong đó có hoa thủy tiên - loài hoa có mùi thanh khiết, nhẹ nhàng.
Lễ hội được khởi đầu với đoàn rước từ Đền Nghè và đình An Biên đến quảng trường Tượng đài Nữ tướng Lê Chân với nghi lễ truyền thống: múa lân, trống, chiêng, bát biểu, kiệu Long đình, đoàn nhạc bát âm, đội tế nữ quan, đoàn dâng lễ cùng đông đảo các tầng lớp nhân dân… Ngoài ra còn có các hoạt động, cuộc thi bên lề nhằm quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.
Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân đã được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016. Lễ hội là dịp để thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về lịch sử, truyền thống văn hóa. Từ đó tiếp nối và phát huy những giá trị tốt đẹp của cha ông để gìn giữ văn hóa, xây dựng quê hương, đất nước ngày một tốt đẹp hơn.
Lễ hội Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
Một trong những điểm di tích ở Hải Phòng nổi tiếng khắp cả nước là Khu di tích quốc gia đặc biệt - Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng).
Đây là nơi được hàng vạn sĩ tử cùng các gia đình thường tìm đến cầu may trong thi cử, công danh mỗi dịp Xuân về hay mùa thi.
Từ sáng sớm, dòng người đã nối dài qua cổng đền, tay cầm lễ vật giản dị như hương, hoa, bánh trái, thể hiện lòng thành kính đối với bậc hiền triết nổi tiếng của dân tộc.
Trong không gian trang nghiêm, nhiều gia đình lựa chọn đi lễ đền đầu xuân như một nét đẹp văn hóa truyền thống. Sau khi dâng hương tại chính điện, du khách tham quan các hạng mục trong khu di tích như am Bạch Vân, tháp bút Kình Thiên, hồ bán nguyệt và khu nhà trưng bày. Mỗi bước chân không chỉ là hành trình du xuân mà còn là dịp để tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những giá trị tư tưởng sâu sắc mà Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm để lại.
Ông Nguyễn Văn Hòa (phường Kiến An, TP Hải Phòng), chia sẻ: "Năm nào gia đình tôi cũng về đền Trạng Trình vào dịp đầu xuân để dâng hương. Không chỉ cầu mong sức khỏe, bình an, nơi đây còn giúp mỗi gia đình răn dạy con cháu hiểu hơn về truyền thống, về một danh nhân lớn của dân tộc. Mỗi lần về đây, tôi đều cảm thấy rất thanh thản".
Cùng chung cảm xúc, chị Trần Thị Lan (phường Kinh Môn, TP Hải Phòng) cho biết: "Năm nào đầu xuân tôi cùng gia đình cũng về Đền Trạng dâng lễ. Việc đưa các con đến đây cũng là để giáo dục các cháu biết trân trọng lịch sử và những giá trị văn hóa của quê hương".
Để phục vụ du khách, Ban Quản lý khu di tích đã tăng cường lực lượng hướng dẫn, phân luồng giao thông, bố trí khu vực dâng lễ hợp lý và bảo đảm vệ sinh môi trường. Nhờ sự chuẩn bị chu đáo, năm nào hoạt động tham quan, dâng hương ở Đền Trạng đều diễn ra trật tự, an toàn, góp phần giữ gìn nét đẹp văn hóa tâm linh đầu năm.
Tháp Tường Long - Di sản nghìn năm bên bờ biển
Tháp Tường Long (còn gọi là tháp Đồ Sơn) xây thời Lý Thánh Tông. Công trình kiến trúc Phật giáo này đuợc xây trên bãi đất rộng khoảng 2.000 m2, thuộc địa phận phường Vạn Sơn, thị xã Đồ Sơn. Bốn góc tháp đều nghiêng vào tâm 190.
Qua những di vật còn lại thì thấy rằng tháp Tường Long được xây cùng thời với tháp Báo Thiên ở kinh thành Thăng Long (nay là khu vực Nhà hát lớn Hà Nội). Theo Đại Nam nhất thống chí", tháp cũ Đồ sơn cao 100 thước, dựng trên một khu đất rộng 1000m2, có 9 tầng, cửa mở ra hướng tây. Một thước ta dài 0,45m, như vậy tháp cao khoảng 0,45m, lại đặt trên ngọn núi cách mặt biển 100m nên ngọn tháp này thuộc loại cao nhất so với các tháp ở Việt Nam thời bấy giờ.
Toàn cảnh quần thể di tích Tháp Tường Long. Ảnh: TL
Tháp Tường Long được coi là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu thời Lý, đóng vai trò quan trọng về tôn giáo và quân sự (đài quan sát).
Trải qua thời gian, Tháp Tường Long nhiều lần được tu tạo và khôi phục. Mới đây nhất, năm 2007, dự án phục dựng Tháp Tường Long được khởi động nhằm tái hiện vẻ đẹp nguyên bản. Công trình chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Sau nhiều năm trùng tu tỉ mỉ, tháp chính thức khánh thành ngày 19/11/2017. Năm 2005, công trình đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng di tích Quốc gia.
Mỗi dịp Xuân mới, Tháp Tường Long Đồ Sơn trở thành tâm điểm thu hút đông đảo du khách tìm về. Du khách không chỉ dâng hương lễ Phật, cầu thi cử học hành mà còn tham gia nhiều hoạt động gửi lời ước nguyện lên cây nguyện dưới chân tháp.
Lễ hội truyền thống Đền, chùa Mõ
Ngoài 4 di tích thắng cảnh nổi tiếng kể trên, hàng năm, vào dịp từ ngày 12 đến 14 tháng 2 âm lịch, tại khu di tích Đền, Chùa Mõ (Kiến Thụy, Hải Phòng) diễn ra Lễ hội truyền thống Đền, chùa Mõ để tưởng nhớ công ơn to lớn của Công Chúa Quỳnh Trân đối với nhân dân Tổng Nghi Dương xưa. Vào ngày chính hội, các địa phương sẽ rước Bách Linh Thành Hoàng về khu di tích, tiến hành các nghi thức cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.
Sau hoạt động tế lễ, người dân và du khách sẽ được tham gia phần hội với nhiều trò chơi dân gian truyền thống như: thi kéo co, thi đấu cờ tướng, hội vật Cầu Đảo, chọi gà…
Đến di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia đền Mõ, du khách còn được chiêm ngưỡng cây gạo di sản Việt Nam có tuổi đời gần 750 năm. Tương truyền cây gạo này do chính tay Công chúa Quỳnh Trân trồng, gắn với nhiều giai thoại linh thiêng, chứng tích lưu dấu lịch sử khai phá, phát triển mảnh đất này.
