SKĐS - Hơn 100 gia đình ở Phú Thọ, Ninh Bình, Hà Nội vừa nhận được những bộ sách thiếu nhi nổi tiếng như Harry Potter, Sherlock Holmes hay Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên từ một thư viện đặc biệt.
Người khởi xướng không phải một tổ chức lớn hay dự án được tài trợ, mà là dịch giả Nguyễn Bích Lan – người phụ nữ nhiều năm nay vẫn lặng lẽ "cày xới" trên cánh đồng chữ nghĩa và gieo những hạt mầm đọc sách bằng tất cả niềm tin vào con người.
Với sự giúp đỡ của gia đình và những người bạn thân, chị đã mở thư viện lưu động mang tên "A Circle of Books". Nguyễn Bích Lan hài hước gọi đây là "một việc điên rồ".
Quả thật, trong thời đại người ta cân nhắc từng khoản chi, việc bỏ tiền mua những bộ sách đắt tiền, cẩn thận đóng gói rồi gửi đến những địa chỉ xa lạ mà không yêu cầu đặt cọc, không cam kết hoàn trả nghe có vẻ khó hiểu.
"Chị điên à? Nhỡ họ không trả sách thì sao?", không ít người từng hỏi chị như vậy.
Nguyễn Bích Lan chỉ cười:
"Ừ thì tôi điên!"
Đằng sau câu trả lời dí dỏm ấy là một ý tưởng đã được chị ấp ủ từ rất lâu.
Hai năm qua, nữ dịch giả vẫn âm thầm mua những bộ sách yêu thích rồi gửi tới các gia đình chưa có điều kiện sở hữu, đồng thời khuyến khích họ tiếp tục chuyển sách cho gia đình khác sau khi đọc xong.
Tuy nhiên, phải đến khi cháu trai chị là Minh Hoàng, hiện sắp vào lớp 12, tự mày mò học thiết kế website, ý tưởng về một thư viện lưu động mới thực sự thành hình.
Hiện trang web của thư viện còn đơn giản, nhưng chị kỳ vọng trong tương lai việc mượn và chuyển sách sẽ được tự động hóa.
Người đọc chỉ cần truy cập, chọn bộ sách mình muốn mượn, biết sách đang ở đâu và chủ động liên hệ với người đang giữ sách để trở thành người mượn tiếp theo.
Không phải ngẫu nhiên thư viện mang tên "A Circle of Books" – Vòng tròn của những cuốn sách. Với Nguyễn Bích Lan, điều quan trọng không phải là sở hữu thật nhiều sách, mà là để mỗi cuốn sách được sống thêm nhiều cuộc đời trong tay những độc giả khác nhau.
Khác với nhiều chương trình tặng sách miễn phí, "A Circle of Books" vận hành theo mô hình mượn – đọc – chuyền tay.
Nguyễn Bích Lan thừa nhận chị không đủ khả năng gửi cùng lúc hàng trăm bộ sách cho tất cả những người có nhu cầu. Nhưng quan trọng hơn, chị muốn chính người đọc trở thành một phần của hành trình lan tỏa văn hóa đọc.
"Đầu tiên họ là người mượn sách. Sau đó họ gửi sách cho người tiếp theo. Như vậy họ cũng trở thành người cho mượn sách, góp phần tạo nên những vòng tròn đọc sách".
Ý tưởng tưởng chừng đơn giản ấy đã cho kết quả khả quan hơn mong đợi.
Sau hai năm thử nghiệm, một bộ truyện Harry Potter của chị đã đi qua 4 đến 5 gia đình khác nhau nhưng vẫn được giữ gìn khá nguyên vẹn.
Niềm tin của chị không phải điều ngẫu nhiên. "Tôi luôn có niềm tin ở những người đọc sách. Từ việc cho mượn những bộ sách đắt tiền mà không đòi hỏi bất kỳ cam kết nào, tôi cũng muốn gửi đi một thông điệp rằng những người đọc sách là những người đáng tin cậy".
Niềm tin ấy đang được đền đáp. Vòng đầu tiên của dự án vừa hoàn thành với 100 gia đình nhận sách. Sau khi đọc xong, họ sẽ được hướng dẫn tiếp tục chuyển sách tới những gia đình đang chờ mượn. Những vòng tròn đọc sách vì thế cứ âm thầm mở rộng…
Nhắc đến niềm vui lớn nhất kể từ khi thư viện hoạt động, Nguyễn Bích Lan không nói về số lượng sách được gửi đi hay số lượt đăng ký. Điều khiến chị xúc động nhất là phản hồi từ các gia đình.
"Rất nhiều bà mẹ nhắn cho tôi: 'Bé thích lắm chị ạ'."
Có những đứa trẻ sau khi đọc Harry Potter say mê đến mức đòi mẹ mở phim để xem. Nhưng xem xong lại hồn nhiên khẳng định: "Không hay bằng truyện".
"Còn hầu hết các cậu bé nhận được bộ Harry Potter đầu tiên đều reo lên sung sướng", chị kể.
Đó có lẽ là phần thưởng đẹp nhất đối với người đã dành cả đời gắn bó với sách.
Bản thân Nguyễn Bích Lan là một người đọc từ thuở nhỏ. Đến tận bây giờ, chị vẫn duy trì thói quen đọc sách cùng các con mỗi tối.
Là dịch giả của gần 70 đầu sách, trong đó có nhiều tác phẩm dành cho thiếu nhi, chị có những nguyên tắc rất rõ ràng khi lựa chọn sách cho thư viện.
"Tiêu chí của tôi là sách phải an toàn, hấp dẫn và bổ ích. Tôi luôn ưu tiên văn học bởi đây là loại sách giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng và nuôi dưỡng tâm hồn".
Theo chị, sai lầm phổ biến nhất của người lớn là đưa cho trẻ những cuốn sách khô khan rồi kỳ vọng các em yêu đọc sách. "Cách nhanh nhất để khiến trẻ ghét đọc sách là đặt vào tay trẻ những cuốn sách nhạt nhẽo".
Vì thế, những bộ sách đầu tiên được lựa chọn đều là những tác phẩm đã được thời gian kiểm chứng như Harry Potter, Sherlock Holmes, Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên... Các đầu sách được tuyển chọn từ sáu nhà xuất bản uy tín trước khi đưa vào thư viện.
Trong bối cảnh điện thoại thông minh, video ngắn và trí tuệ nhân tạo đang chiếm phần lớn thời gian của trẻ em, nhiều người kỳ vọng các dự án như "A Circle of Books" có thể góp phần cứu vãn văn hóa đọc.
Nhưng Nguyễn Bích Lan lại nhìn nhận rất giản dị. "Tôi hoàn toàn không có kỳ vọng lớn lao đến thế".
Mục tiêu của chị chỉ đơn giản là giúp trẻ có một hình thức giải trí lành mạnh trong dịp hè, đồng thời khám phá những điều bổ ích từ các cuốn sách đã được lựa chọn kỹ lưỡng.
Nữ dịch giả cũng nhìn nhận rất thực tế về tương lai của sách giấy. "Sách giấy đang lao đao trong cuộc cạnh tranh với các hình thức giải trí khác". Theo chị, để sách tiếp tục được trẻ em lựa chọn, người viết sách, dịch sách và các nhà xuất bản phải tạo ra những tác phẩm thực sự hấp dẫn, nơi giá trị giải trí được kết hợp hài hòa với những giá trị nuôi dưỡng tinh thần lâu bền.
Nhìn Nguyễn Bích Lan hôm nay, ít ai quên được hành trình đặc biệt của chị. Mắc bệnh loạn dưỡng cơ từ năm 14 tuổi, từng được bác sĩ tiên lượng khó sống qua tuổi 18, cô gái quê Thái Bình năm nào đã tự học tiếng Anh, trở thành giáo viên, rồi trở thành dịch giả của hàng chục tác phẩm nổi tiếng như Cây cam ngọt của tôi, Triệu phú khu ổ chuột, Lời nguyện cầu từ Chernobyl hay Được học – cuốn sách giành Giải C Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2020.
Chị vẫn thường gọi mình là "người thợ cày trên cánh đồng chữ nghĩa". Giờ đây, ngoài những trang dịch, "người thợ cày" ấy lại tiếp tục gieo thêm những hạt giống khác.
Không phải những dự án quy mô lớn hay những tuyên ngôn hoành tráng.
Chỉ là những bộ sách được đóng gói cẩn thận, lặng lẽ đi từ gia đình này sang gia đình khác.
Chỉ là niềm vui của một cậu bé ở Phú Thọ, Ninh Bình hay Hà Nội khi ôm bộ Harry Potter vào lòng.
Chỉ là niềm tin rằng giữa thời buổi niềm tin trở nên xa xỉ, những người yêu sách vẫn sẽ nâng niu sách, giữ lời hứa và tiếp tục chuyền tay nhau những câu chuyện đẹp.
Từ một "vòng tròn nhỏ" của 100 gia đình hôm nay, biết đâu sẽ có thêm nhiều "vòng tròn" khác được nối dài.
Bởi đôi khi, những điều thay đổi cuộc sống không bắt đầu từ những việc lớn lao, mà từ một "việc điên rồ" đủ chân thành để khiến người khác muốn cùng tham gia.
Và trong dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6 này, món quà ý nghĩa nhất dành cho trẻ em có lẽ không chỉ là những món đồ chơi mới, mà còn là cơ hội được bước vào thế giới của sách, của trí tưởng tượng, của những giấc mơ đẹp được nuôi dưỡng từ từng trang giấy. Đó cũng chính là điều mà Nguyễn Bích Lan đang lặng lẽ gửi gắm qua những "vòng tròn đọc sách" của mình.
