Quảng Trị là mảnh đất anh hùng gắn với rất nhiều di tích lịch sử tầm cỡ. Sau chiến tranh, để ghi lại chiến công của quân và dân ta, có nhiều công trình kỷ niệm được dựng lên, nhiều khu đất đi tích được khoanh vùng bảo vệ. Nhưng nay, nhiều công trình đang dần hoang hóa, bị xâm hại. Tượng đài xuống cấp nghiêm trọng; Nhà tưởng niệm biến thành nơi... ngủ trưa; cán bộ địa phương tự tiện múc đất di tích đem bán.
 Trước cảnh tượng hoang tàn của Tượng đài Cao điểm 241 - Tân Lâm, không biết hai du khách đang nghĩ gì? (người bên trái là cựu chiến binh của quân Mỹ đã từng trực tiếp chiến đấu tại đây). |
Khách sẽ tham quan gì?
Chiến khu Ba Lòng nằm ở xã Ba Lòng (huyện Đakrông). Trong kháng chiến chống Pháp là trung tâm lãnh đạo phong trào ở Quảng Trị. Đến thời chống Mỹ, đây là căn cứ kháng chiến bí mật. Tại nơi này đã diễn ra thành công Đại hội Đại biểu tỉnh Quảng Trị (lần VI - tháng 7/1965). Ba Lòng từng là điểm dừng chân của các cán bộ cấp cao Trung ương vào miền Nam lãnh đạo kháng chiến như đồng chí Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Chí Thanh, Lê Đức Thọ...
Nhà tưởng niệm ở chiến khu xưa đã được dựng lên nhưng lại thiếu sự trông coi, chăm sóc. Cỏ cây mọc um tùm chắn cả lối vào. Rồi những trưa nắng hè oi bức, Nhà tưởng niệm trở thành nơi đặt giấc ngủ trưa mát mẻ của người dân xung quanh vùng này.
 Hơn 20% diện tích của khu di tích lịch sử Đoộng Bò Chao đã bị xâm hại nghiêm trọng. |
Dọc về Quốc lộ 9, ở ngã ba Tân Lâm (tại Km25) được gắn hai tấm biển lớn là: "Di tích lịch sử Cao điểm 241 (CAROL) cách 2km" để chỉ dẫn. Cao điểm 241 (Tân Lâm) nằm trên đồi Đầu Mầu, thuộc địa phận giáp ranh giữa hai xã Cam Thành và Cam Nghĩa (huyện Cam Lộ). Trong kháng chiến chống Mỹ, từ 30/3 - 2/4/1972, lực lượng pháo binh, bộ binh của quân ta tấn công như vũ bão đánh sập căn cứ hỏa lực mạnh nhất của Mỹ- ngụy trong hệ thống phòng thủ Đường 9, góp một phần chiến lược quan trọng trên mặt trận Đường 9 - Nam Lào, đi đến giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị.
Cũng tại nơi đây diễn ra khoảnh khắc mang biểu tượng tuyệt đẹp, Chủ nhiệm Chính trị Sư đoàn Vinh Quang trao cho Chủ tịch Cuba Fidel Castro lá cờ truyền thống của sư đoàn trong cuộc mít tinh tổ chức trên Cao điểm 241 ngày 16/9/1973.
Ý nghĩa là vậy, nhưng tìm đến tượng đài kỷ niệm chiến thắng ấy bây giờ chỉ còn là một khoảng đất hoang vu. Cây cối, rong rêu, cỏ dại mọc lâu ngày không được dọn dẹp nên che khuất non nửa tượng đài. Tấm bảng ghi chiến công bị phai mờ, không rõ chữ và tình cảnh như thế này đã tồn tại từ nhiều năm nay. Những cột, khối bê tông của tượng đài nứt nẻ, bị đổ vỡ và bị che khuất dưới cây cỏ um tùm.
Sắp tới, cả dân tộc ta sẽ đón chào lễ kỷ niệm lớn trong lịch sử. Sẽ có rất nhiều cựu chiến binh trong và ngoài nước đã tham gia chiến đấu về thăm lại chiến trường xưa. Họ sẽ nghĩ gì? Và theo những tấm biển chỉ dẫn ngoài quốc lộ, khách du lịch sẽ tìm đến những di tích lịch sử nổi tiếng này, khách sẽ tham quan gì?
 Bảng ghi chiến công phai mờ, những cột, khối bê tông của Tượng đài Cao điểm 241 - Tân Lâm đã bị nứt nẻ, đổ vỡ. |
Đất di tích đem... bán
Những năm kháng chiến chống Mỹ, Đoộng Bò Chao thuộc địa phận Khu phố 10, phường Đông Thanh (TP. Đông Hà) là căn cứ tiền tiêu phòng thủ mạnh nhất của địch ở phía Tây Đông Hà. Tại đây, du kích xã Cam Thanh (huyện Cam Lộ) đã phối hợp với lực lượng chủ lực ta nhiều lần phá tan tuyến phòng ngự của địch, giữ được đường dây liên lạc dọc đường 71 từ ngã tư Sòng đến Cam Lộ (khoảng 12km). Rất nhiều máu xương của quân và dân ta đã đổ xuống tại căn cứ này. UBND tỉnh Quảng Trị và các ban ngành chức năng đã tiến hành cắm cột mốc, khoanh vùng để bảo vệ.
Nhưng vào thời điểm chưa đầy một tháng vừa qua, khu di tích này đang oằn mình "kêu cứu" với hơn 20% diện tích đã bị múc bán với giá 5.000 đồng/m3. Chẳng cần thông qua cấp trên, xin ý kiến Sở VH-TT&DL hay họp bàn nhân dân, một bộ phận cán bộ ở Khu phố 10, phường Đông Thanh đã ngang nhiên cho phương tiện cơ giới vào múc đất thuộc khu di tích lịch sử Đoộng Bò Chao để bán.
 Nhà tưởng niệm biến thành nơi nghỉ trưa. |
"Khi phát hiện khu di tích này đang bị xâm hại nghiêm trọng, hợp tác xã chúng tôi và người dân trong khu vực này đã đến ngăn cản, bảo họ không được phá di tích. Nhưng họ đã bất chấp sự phản ứng của người dân" - Ông Phạm Văn Hoan - Phó Chủ nhiệm Hợp tác xã Đông Thanh, bức xúc. Một số cán bộ đã "vô tư" cho Công ty TNHH Đức Hạnh đưa máy múc đất cỡ lớn vào xúc đất chân đồi Đoộng Bò Chao. Đất khu di tích bị múc sâu xuống cả chục mét, rộng hàng trăm mét vuông. Bên cạnh đó, người ta còn triệt hạ nhiều cây rừng (tràm và bạch đàn) trong 5ha đất (bao gồm cả khu dân cư) mà hợp tác xã đã trồng nhiều năm trước đây với mục đích chống xói mòn, bão lũ, nhằm bảo vệ khu di tích.
Đến khi người dân trong vùng và hợp tác xã đứng ra ngăn cản, một số cán bộ của Khu phố 10 vẫn "ra lệnh" cho doanh nghiệp múc đất đem đi. Ông Hoan cho biết thêm: "Chỉ đến khi thấy chúng tôi cản trở quyết liệt quá thì doanh nghiệp mới tạm thời rút lui. Nhưng chỉ hôm sau, lại tiếp tục múc đất". Dân cản buổi sáng, cán bộ cho doanh nghiệp múc đất buổi chiều, còn tranh thủ cả đêm khuya...
"Việc múc đất xung quanh chân đồi thuộc khu di tích Đoộng Bò Chao để bán cho các doanh nghiệp đã diễn ra trong nhiều năm qua. UBND phường đã có chỉ đạo với khu phố là chỉ được bán đất ở những phạm vi xung quanh, chứ không được lấy đất trong khu di tích. Nhưng không hiểu vì lý do gì, cán bộ Khu phố 10 lại cho xe của doanh nghiệp múc đất lấn sâu vào di tích" - Ông Trần Văn Chương, Chủ tịch UBND phường Đông Thanh cho biết.
Trước phản ánh của người dân xung quanh khu vực này và Hợp tác xã Đông Thanh, các cấp chính quyền đã vào cuộc và việc khai thác đã bị đình lại. Nhưng kết quả là khu di tích lịch sử Động Bò Chao lâm vào cảnh hoang tàn, loang lổ. Cảnh tượng trên không biết còn tiếp diễn đến bao giờ?
TRẦN ĐÔNG HÀ