“Cháu yêu ca trù và sẽ theo ca trù đến hết cuộc đời” - ít ai ngờ đây lại là khẳng định của một nghệ sĩ đang ở độ tuổi “nhất quỷ nhì ma”. Năm ngoái, khi mới 11 tuổi, cô bé Hoàng Thái Phượng đã tự tin thi tài cùng các nghệ sĩ gạo cội tại Liên hoan ca trù toàn quốc. Tài năng này cùng với những nghệ sĩ “nhí” khác đang thắp lên niềm tin và hy vọng cho di sản ca trù - đó là sẽ không bao giờ mai một!
Sứ mệnh và niềm đam mê tự nhiên
Thái Phượng cùng hai bạn Nguyễn Gia Trường và Nguyễn An Khánh tham gia Liên hoan ca trù toàn quốc với tiết mục Hát nói dở gửi thư. “Bộ tam” là những em nhỏ sinh ra và lớn lên trong những năm 2000 đều đang sinh hoạt tại Câu lạc bộ Ca trù Thái Hà (Hà Nội). Trong nhóm hát này, Thái Phượng là ca nương, An Khánh chơi đàn đáy (còn gọi là kép) và Gia Trường cầm chầu. Gia đình không có ai “truyền nghiệp” nhưng Thái Phượng lại được người bố đam mê ca trù truyền cảm hứng. Cô bé kể, từ khi còn bé xíu đã được bố đưa đi nghe hát ca trù cùng bạn bè của bố. Em nghe ca trù quen tai hơn cả nhạc thiếu nhi và nhạc trẻ. Khi phát hiện ra Phượng có chất giọng tốt, bố đã đưa em tới học hát từ một người bạn. Tưởng cô bé ham chơi chỉ học được vài buổi rồi bỏ, chẳng ai ngờ cô bé kiên trì theo đuổi suốt 4 năm. Thái Phượng giờ đây đã tự tin hát trong một cuộc thi tầm cỡ quốc gia. Trước đó, em cũng đã vượt qua vòng loại Liên hoan ca trù toàn quốc với thử thách khắt khe là phải hát chuẩn ít nhất 5 điệu cơ bản của ca trù.
Xét về độ am hiểu ca trù, Phượng đã nắm vững các niêm luật, cách hát luyến láy giàu cảm xúc của môn nghệ thuật “dân gian thính phòng cổ điển” này. Cô bé được khán giả đánh giá cao về giọng hát và cách gõ phách rất có hồn. Tuy nhiên, với độ tuổi của mình, Phượng chưa thể hiểu hết các tầng ngữ nghĩa của tác phẩm cổ điển. Bản thân em cũng biết đâu là ưu - khuyết điểm của mình và muốn dành thêm nhiều thời gian để học hỏi.
Khi được hỏi rằng tại sao không theo hát tại các đoàn ca múa thiếu nhi mà lại trở thành ca nương, cô bé trả lời: “Cháu cũng có nghe nhạc thiếu nhi, nhạc trẻ như các bạn nhưng cháu không thích hát. Cháu thấy rằng nhiều năm sau người ta vẫn sẽ nhớ tới ca trù chứ không ai nhớ tới các bài nhạc đang nổi bây giờ”. Khi được nghe câu trả lời hồn nhiên này, bất kỳ ai cũng phải mỉm cười hạnh phúc. Đó chính là điều kỳ diệu ca trù mang lại cho thế hệ trẻ.
Huy chương bạc Liên hoan ca trù toàn quốc, giải Ba cuộc thi Đàn hát dân ca năm 2008, giải Nhì Đàn hát dân ca năm 2009, giải Nhì Liên hoan CLB ca trù toàn quốc 2009 cùng rất nhiều giải thưởng tập thể… là “bảng vàng” thành tích và niềm tự hào của Huệ Phương - con gái của ca nương hàng đầu làng ca trù Việt - Phạm Thị Huệ, là một ca nương "nhí" có duyên với ca trù. Kỹ thuật ca trù của Huệ Phương ngày càng đạt đến độ hoàn chỉnh nên dù mới ở độ tuổi teen, cô bé đã gặt hái những thành tích đáng nể như vậy.
Huệ Phương từng theo mẹ mang tiếng hát của mình đến với bạn bè quốc tế tại Festival di sản văn hóa phi vật thể khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Hàn Quốc năm 2011. Tháng 6/2013, Huệ Phương lại được cùng mẹ sang Mỹ lưu diễn để giới thiệu nghệ thuật ca trù Việt Nam đến các bạn nhỏ của đất nước này. Ca nương "nhí" chia sẻ đầy hào hứng: “Khi em hát ca trù, mọi người đều hò reo cổ vũ nhiệt tình. Em thấy mình được yêu quý, ngưỡng mộ nên thích lắm và dành nhiều thời gian học hát ca trù hơn”.
Vừa là mẹ, vừa là cô giáo của ca nương "nhí" Huệ Phương, nghệ nhân Phạm Thị Huệ chia sẻ, chị sẽ để con gái tự lựa chọn con đường tương lai cho mình, nhưng theo chị, sáng suốt nhất là theo đuổi nghiệp ca trù, bởi đó vừa là duyên phận, vừa là sứ mệnh mà hai mẹ con phải hoàn thành.
Sức mạnh của tập thể
Để gìn giữ một di sản văn hóa đáng tự hào như ca trù, sự nỗ lực của mỗi cá nhân vô cùng đáng khen ngợi. Bởi ca trù là môn nghệ thuật truyền thống lâu đời, trải qua những biến đổi của lịch sử, môn nghệ thuật này đã chìm vào quên lãng hơn nửa thế kỷ qua. Hiện nay, những nghệ nhân hát ở đẳng cấp nhà nghề chỉ còn lại lác đác. Được biết, Ca trù Thăng Long đã ra đời trong hoàn cảnh khó khăn với mong muốn gìn giữ những nét độc đáo của văn hóa dân tộc. Nhưng hiện nay, giới chuyên môn có thể khẳng định, CLB ca trù Thăng Long đại diện cho thế hệ trẻ của Việt Nam quyết tâm cùng nhau hướng tới tầm đẳng cấp của bầu trời cổ nhạc Việt Nam. "Âm nhạc truyền thống là bản sắc văn hoá cần được giữ gìn, phổ biến và kế thừa tính sáng tạo" là sự lựa chọn cho lý tưởng trên con đường nghệ thuật của câu lạc bộ trẻ này.
Khoảng chục năm trở lại đây, dư luận xã hội và các cơ quan thông tấn báo chí đã từng lên tiếng về nguy cơ thất truyền của ca trù. Sự mai một và vĩnh viễn mất đi ca trù là một nguy cơ có thực, nhưng có lẽ từ thực tế phần nào cho thấy, ca trù vẫn không ngừng chảy cùng cuộc sống thường nhật!
Vũ Quang
