Nhiều người lớn tuổi gặp tình trạng cứ đi bộ được một đoạn ngắn là bắp chân đau tức, phải dừng lại nghỉ mới đi tiếp được. Phần lớn đều cho rằng đây là biểu hiện của tuổi già, thoái hóa cột sống hay bệnh xương khớp nên chủ quan bỏ qua. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, đây có thể là dấu hiệu điển hình của bệnh động mạch chi dưới – một bệnh lý nguy hiểm do xơ vữa động mạch, có thể dẫn đến loét, hoại tử và thậm chí phải cắt cụt chi nếu không được điều trị kịp thời.
1. Đau cách hồi: Triệu chứng không nên bỏ qua
Mới đây, Khoa Nội A - Bệnh viện Hữu Nghị tiếp nhận một bệnh nhân nam 70 tuổi đến khám vì đau chân khi đi bộ, chỉ đi được một quãng ngắn khoảng 50m là phải dừng lại nghỉ. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân bị hẹp khít động mạch đùi nông bên phải, giảm tưới máu nặng xuống bắp chân và bàn chân; bên trái hẹp vừa động mạch đùi nông và tắc mạn tính động mạch chày trước. Ngoài ra, nhiều đoạn động mạch có xơ vữa. Bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường tuýp 2 nhưng điều trị không thường xuyên.
Đau bắp chân khi đi bộ không phải lúc nào cũng chỉ là dấu hiệu của mệt mỏi.
Hiện tượng đang đi bộ phải dừng lại vì đau chân, sau khi nghỉ vài phút lại có thể đi tiếp được gọi là đau cách hồi. Đây là triệu chứng điển hình của bệnh động mạch chi dưới.
Khi nghỉ ngơi, nhu cầu oxy của cơ bắp không cao nên lượng máu đi qua đoạn động mạch bị hẹp vẫn đủ nuôi dưỡng, và đa số các trường hợp có tuần hoàn bàng hệ do cơ chế tự thích nghi của cơ thể (máu sẽ được dẫn từ các nguồn khác đến nuôi cơ). Tuy nhiên, khi vận động nhiều như lúc đi bộ, cơ bắp cần nhiều oxy hơn nhưng dòng máu không đáp ứng được do lòng mạch đã bị thu hẹp hoặc tắc bởi các mảng xơ vữa. Hậu quả là cơ bị thiếu máu, thiếu oxy gây đau tức và buộc người bệnh phải dừng lại.
Người cao tuổi nên đi khám chuyên khoa nếu có các dấu hiệu sau:
- Đau bắp chân, đùi hoặc mông khi đi bộ, giảm hoặc hết khi nghỉ ngơi.
- Chân lạnh, da nhợt hoặc khô, lông chân thưa dần, bắt mạch mu bàn chân yếu.
- Vết loét hoặc vết thương ở bàn chân lâu lành.
- Tê bì, yếu chân hoặc giảm khả năng đi lại.
2. Biến chứng nguy hiểm nếu chậm điều trị
Nếu bệnh tiếp tục tiến triển, lòng động mạch có thể bị bít tắc hoàn toàn, dẫn đến:
- Đau chân ngay cả khi nghỉ ngơi, đặc biệt về ban đêm.
- Da chân lạnh, tím tái, rụng lông, móng dày và dễ gãy.
- Xuất hiện các vết loét hoặc hoại tử ở ngón chân, bàn chân.
- Nhiễm trùng, hoại tử lan rộng và nguy cơ phải cắt cụt chi.
Không chỉ ảnh hưởng đến đôi chân, bệnh động mạch chi dưới còn là dấu hiệu cảnh bảo tình trạng xơ vữa mạch toàn thân, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Trường hợp bệnh nhân này sẽ được tầm soát thêm mạch vành (nhánh động mạch nuôi tim) và động mạch não sau khi ổn định tổn thương ở chân.
3. Ai có nguy cơ mắc bệnh?
Nguy cơ cao gặp ở những người:
- Trên 65 tuổi.
- Hút thuốc lá.
- Mắc đái tháo đường.
- Tăng huyết áp.
- Rối loạn mỡ máu.
- Bệnh thận mạn hoặc có tiền sử bệnh tim mạch.
Cơn đau xuất hiện sau khi đi một quãng ngắn và giảm khi nghỉ ngơi, đó có thể là biểu hiện của bệnh động mạch ngoại biên.
4. Điều trị sớm để giữ đôi chân khỏe mạnh
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau tức bắp chân lúc đi bộ, người bệnh nên đến khám chuyên khoa tim mạch để được chẩn đoán sớm và có kế hoạch quản lý bệnh. Bác sĩ thường chỉ định siêu âm Doppler mạch máu (siêu âm màu mạch máu) để đánh giá sơ bộ, trường hợp cần đánh giá sâu hơn người bệnh sẽ được chỉ định chụp cắt lớp vi tính dựng hình hệ động mạch giúp đánh giá chính xác mức độ hẹp, tắc động mạch.
Tùy từng trường hợp, người bệnh sẽ được điều trị bằng thuốc, can thiệp đặt stent nội mạch hoặc phẫu thuật tái thông mạch máu.
Bên cạnh điều trị, việc tập đi bộ theo hướng dẫn của bác sĩ có vai trò rất quan trọng. Người bệnh nên đi bộ đến khi xuất hiện cảm giác đau vừa phải thì nghỉ, sau đó tiếp tục đi. Kiên trì tập luyện giúp cải thiện khả năng vận động và thúc đẩy hình thành các mạch máu bàng hệ, góp phần tăng tưới máu cho chi.
Đồng thời, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, mỡ máu và đặc biệt ngừng hút thuốc lá để làm chậm tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.
